فا

فرهنگ و هنر

پنج شنبه, 14 آذر 1392 12:25

برند نام ارمنی در اصفهان (قسمت دوم - تنی چند از ناموران ارمنی اصفهان)

با پایان عصر صفوی، دوران شکوه جلفا و اصفهان به پایان رسید. در دوران حکومت نادرشاه افشار فشارهای سنگین مالیاتی بر ارمنیان که تجارت شان به شدت دچار رکود شده بود، باعث شد تا بسیاری از آنها با جمع آوری باقیمانده اموالشان به صورت مخفی یا آشکار از جلفا به هندوستان، هندوچین و جاوه کوچ کنند. 

به قلم نیما جوانبخت

هولتسر به عنوان نماینده دولت انگلستان جهت احداث خط تلگراف در اصفهان و تاسیس دفتر تلگراف جلفا، به اصفهان آمد. او با دختری از ارمنیان اصفهان به نام مریم حق نظر ازدواج کرد و تا پایان عمرش در جلفای اصفهان ماند و نهایتاً در گورستان ارمنیان اصفهان به خاک سپرده شد.
یادگار هولتسر از دوران اقامتش در اصفهان مجموعه ای از عکس های بی نظیر از ایران از جمله اصفهان و به ویژه جلفای اصفهان است. مجموعه عکس های هولتسر تا سال 1969 در اختیار عموم قرار نداشت. نوه دختری هولتسر که پس از ازدواج با یک آلمانی، به آلمان مهاجرت کرد، یادگار پدربزرگ را که شامل پنج صندوق چوبی بود، در زیر زمین منزلش نگهداری می کرد.
ترکیدن لوله آب و جاری شدن آن در زیر زمین گنجینه عکس های هولتسر را به دنیا معرفی کرد. خوشبختانه نگاتیو های شیشه ای سالم مانده بود. در حال حاضر اصل نگاتیوهای هولتسر در آلمان نگهداری می شود. عکس های هولتسر با یادداشت های وی در کتاب نفیسی برای نخستین بار با عنوان «ایران در یک صد و سیزده سال پیش» توسط مرکز مردم شناسی ایران در سال 1977 م. چاپ و منتشر شد.
با پایان عصر صفوی، دوران شکوه جلفا و اصفهان به پایان رسید. در دوران حکومت نادرشاه افشار فشارهای سنگین مالیاتی بر ارمنیان که تجارت شان به شدت دچار رکود شده بود، باعث شد تا بسیاری از آنها با جمع آوری باقیمانده اموالشان به صورت مخفی یا آشکار از جلفا به هندوستان، هندوچین و جاوه کوچ کنند. با به قدرت رسیدن کریم خان زند، تعدادی دیگر از ارمنیان جلفا راهی پایتخت جدید ایران، شیراز شدند و با روی کار آمدن قاجاریان، عده دیگری به تهران مهاجرت کردند و اولین کلیسای خود در تهران را در سال 1768 به نام «تاتووس باردوقیموس» بنا نهادند.
میرزا ملکم‌ خان، معروف به ناظم‌ الدوله، سیاستمدار، اندیشمند، نویسنده و روزنامه‌ نگار دوره قاجار زاده در جلفای اصفهان زاده شد. پدرش میرزا یعقوب سنگ‌ تراش از ارمنیان جلفا بود. میرزا ملکم‌ خان مبلغ تجدد خواهی در ایران بود و از اندیشه آزادی خواهی و حکومت قانون دفاع می‌کرد.
یوسف میرزایانس در همدان به دنیا آمد و پس از اتمام تحصیلات ابتدایی به جلفای اصفهان نقل مکان کرد. میرزایـانس در سال 1934 م. برخی از اشعار فردوسی را ترجمه کرد و آن را به چاپ رساند. این امر سبب شد که از او برای حضور در همایش فردوسی، که شماری از مستشرقان و دانشمندان ایران شناس و نیز برخی از اندیشمندان خارجی در آن حضور داشتند، دعوت شود. او در این همایش به منزلۀ یکی از فضلای ایران شرکت کرد. از نکات مهم در دوران نمایندگی او پیشنهاد طرح خدمت وظیفۀ اجباری برای اقلیت های مذهبی است که نخستین بار از سوی وی در مجلس مطرح شد.

131205f07cزاون قوكاسيان منتقد، نويسنده و كارگردان سينمای ايران و استاد دانشکدۀ هنر اصفهان (متولد 1950 جلفای اصفهان، فارغ التحصيل شيمی از دانشگاه اصفهان) فعاليت خود را از سال 1972، با كتاب «درباره چشمه» آغاز كرد. قوكاسيان سردبير فصلنامه ‌ها و ويژه ‌نامه ‌های مختلف ادبی و فرهنگی و نيز مدير گروه سينمای موسسه آموزش عالي سوره، مدير اجرایی و همچنين داور جشنواره‌ های بين ‌المللی زردآلوی طلایی ارمنستان و فيلم توربين ايتاليا و داور جشنواره ملی فيلم ايران بوده است.
131205f07d
آربی آوانسيان در سال 1941 در جلفای اصفهان زاده شد و به عنوان يکی از پيشگامان تئاتر نو در ايران در يادها مانده است. اما او دستی هم در ادبيات و هنر های ديگر از جمله سینما دارد. فیلم «چشمه» (1972) به کارگردانی آربی آوانسيان از آن تک گلها بوده که به يک بهار می ارزيده است. آوانسيان از سال 1980 مقيم فرانسه شده است.

یوسف میرزایانس در مقدمۀ کتاب ترجمه ای از اشعار عمر خیام می نویسد همواره یکی از بزرگ ترین آرزوهای من این بوده است که بتوانم ارمنیان را که قرن هاست در کنار هم وطنان فارسی زبان خود زندگی می کنند، به گونه ای عمیق تر با فرهنگ و ادب این سرزمین و ارزش های آن آشنا کنم تا از این طریق ریشه های پربار و مشترک این دو ملت کاملاً آشکار شود و این امر سبب نزدیکی هرچه بیشتر آنها گردد.
هوانس آبکار از قدیمی ترین عکاسان جلفای اصفهان، میناس مگردیچیان معروف به «پاتکرهانیان» (یعنی عکاس) (1972-1885) تقاضا کرد از کارگاه و تارهای او درحالی که مشغول ساختن تار است، عکسی بردارد. از دیگر عکاسان معروف اصفهان می توان از تونی هوانسيان (1946-1864) عکاس دربار و موسس اولين سالن سينما در اصفهان، ماتوس آقاخان قراخانيان (1947-1860) عکاس دربار و شهربانی اصفهان یاد کرد.
روی تارهای ساخت خودش يحيی امضاء می گذاشت که نامی ارمنی نيست، اسم مستعارش بود. در بين موسيقیدانان ايران نام يحيی، تارهای خوب و تار خوب نام يحيی را تداعی می کند. هر اهل موسيقی که دنبال تار می گشته، ابتدا سراغ تار يحيی می رفته است. به نوشته سـپنتا، هوانس آبکار در ساختن تـار اعجاز می کرد و تار يحيی مشهورترين و گرانبهاترين تارهای دنيا به شمار می رفت.
يرواند ناهاپتیان در مصاحبه ای در واپسین سال های زندگانی خود چنین گفت: اصفهان تنها شهر جهان است كه مرا از خود بیخود می‌ كند. ناقوس كلیساها و اذان گلدسته‌ ها و شوریدگی این دو همیشه روح مرا صیقل می ‌دهند. صدها سال است كه هر صبح خورشید در میدان نقش جهان طلوع می‌ كند و من هرگاه از این میدان گذشته‌ ام، رنگ و بوی روزهای كودكی ‌ام را احساس ‌كرده ‌ام، همان زمان‌ هایی كه همراه پدر و مادرم از آن عبور می‌ كردیم. اصفهان برای من همیشه تمامی دنیا بوده است. من همه رنگ‌ ها را در بازارهای نقش‌ جهان یافتم. اصفهان، شهر من، رنگ‌ ها را به من آموخت. اصفهان شهر زیبایی است. شهر مهربانی است. شهر خاک و آفتاب و آب است. شهر كوه صفه است. جلفا خانه من است. زندگی من با رنگ ساخته شده، زندگی بدون رنگ و بدون هنر، تاریک و بی‌ مفهوم است.
131205f07aسمبات در کیورغیان (1913-1999) زاده جلفای اصفهان از برجسته ‌ترین نقاشان آبرنگ‌ ایران و جهان ‌محسوب می شود (کلیه تصاویر مربوط به سمبات برگرفته از سایت انگلیسی زبان شادروان سمبات است).
سمبات برای آخرین بار در سال 1993 به ایران سفر کرد. ایرانیان ارمنی با برگزاری برنامه ‌هایی ویژه به نقاش چیره ‌دست‌ ارج گذاشتند و در جلفای اصفهان نمایشگاهی از آثارش را برپا کردند.
نقاشی ‌های آب‌ رنگ سمبات از پل و کاخ و میدان‌ و کوچه و بازارهای اصفهان بیشتر گردشگران غربی را به سوی خود می‌ کشید. سمبات و همسرش سال 1980 از ایران به آمریکا مهاجرت کردند.
دلبستگی نوستالژیکی که همشهریان ارمنی ام از جمله هنرمندان نسبت به کوه صفه دارند به اَشکال مختلف در آثار یا مصاحبه هایشان آشکارا پیداست.
یکی دیگر از یادگارهای هنری سمبات شیوه نقاشی موسوم به «سمباتیسم» است. سمبات رنگ‌ های گوناگون را روی پاره‌ ای از روزنامه ارمنی یا فارسی پخش کرده و با درآمیختن رنگ ‌ها سوژه ‌هایی شکل داده ‌است که گاه با مضمون تیترهای روزنامه گره می ‌خورد.
موزه وانک در سال 1871 در كليسای وانک ساخته شد. غرفه ای خاص برای یپرم خان در موزه وانک در نظر گرفته شده که شامل وسایل شخصی، عکس ها و مکاتبات شخصی یپرم خان است. اشیای این غرفه در سال 1974 به موزه اهدا شده اند.

131205f07e
یرواند ناهاپتیان (1916-2006) در جلفای اصفهان به دنیا آمد و یکی از پایه گذاران نقاشی آبرنگ ایران محسوب می شود. آثار آبرنگ ناهاپتيان به بيننده اميد، زندگی و نشاط می ‌بخشد.
131205f07f 
هولتسر (1911 - 1835) مهندس آلمانی عکس های بسیار زیبایی از زندگی روزمره ارمنیان اصفهان در دوره قاجار به یادگار گذاشته است.
131205f07g 
کارو لوکاس (1949 - 2010) پدر علم رباتیک و هوش مصنوعی در ایران. وی در جلفای اصفهان زاده شد. در سال 2006 به عنوان چهره ماندگار ایران شناخته شد.

در روستای خویگان فریدن در سال 1920 م. متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در روستای خویگان و دوران دبیرستان را در مدارس ملی ارمنیان جلفا و کالج اصفهان که امروز دبیرستان ادب نامیده می‏شود، ادامه داد. لئون ميناسيان به جهت فعاليت‌ های ارزشمندش مفتخر به گرفتن مدال سـنت مسروپ (مخترع خط ارمنی) شده و سال 1997ـ1996 به عنوان مرد سال در مركز بيوگرافی انگلستان شناخته شده است.

ارمنیان ایران در دانشگاه های ايران حضور فعالی داشته اند. به غير از دانشگاه تهران، دانشگاه های تبريز، صنعتی، ملی (شهيد بهشتی)، صنعت نفت آبادان و به ويژه اصفهان، استادان ارمنی بسيار داشته اند. دانشگاه اصفهان از اين نظر شايد سرآمد دانشگاه های ديگر باشد. در همين دانشگاه بود که برای نخستين بار رشته ارمنولوژی (مطالعات ارمنی) داير شد که بعدتر در سال 1971 به دانشکده ارمنولوژی ترقی کرد.
131205f07bروبرت صافاریان، منتقد فیلم و عکاس و مستندساز ایرانی ارمنی می گوید: «اگر دوست ارمنی دارید، یادتان باشد، روز 25 دسامبر، یعنی روزی که همه رادیو ها و تلویزیون‌ ها و روزنامه ‌ها از کریسمس می‌ گویند و می‌ نویسند و عید میلاد حضرت مسیح را به هموطنان مسیحی تبریک می‌ گویند، به او زنگ نزنید و کریسمس را به او تبریک نگویید؛ چون روز 25 دسامبر در خانه ارمنی ‌ها هیچ خبری از عید نیست. کریسمس ارمنی ‌ها روز 6 ژانویه است که احتمالاً هیچ‌ کس به خانه ‌شان زنگ نمی ‌زند و آن را تبریک نمی‌ گوید!»
ارمنیان اصفهان زبان فارسی را با لهجه ای خاص متاثر از زبان ارمنی صحبت می کنند. دوستان اصفهانی ارمنی ام نکته جالبی برایم تعریف کردند که وقتی آنان به ارمنستان می روند، زبان ارمنی را با لهجه اصفهانی حرف می ‌زنند و این را ارمنستانی‌ ها یا ارمنیان سایر کشورها می ‌فهمند. سالها پیش در جلفای اصفهان گروه تئاتری به نام «هاموار» شکل گرفت که در طول چند سال فعالیت خود محبوبیت زیادی بین اهالی جلفای اصفهان پیدا کرد. گروه تئاتر «هاموار» جلفای اصفهان نمایشنامه‌ های خود را به لهجه ارمنیان جلفا و منطقه فریدن اجرا می کردند.

اخبار مرتبط

  • دغدغه‌های زنان محله جلفا
    دغدغه‌های زنان محله جلفا

    نبود زیرساخت‌های ورزشی کافی، ازدیاد رستوران و کافی شاپ‌ها، بی توجهی به زنان در محلات، کمبود پارکینگ و تجمع حیوانات موزی از مهم ترین دغدغه های زنان محله جلفا در دیدار با رییس کمیسیون فرهنگی شورای شهر اصفهان بود.

  • چاپ کتاب در ایران ۳۸۰ ساله شد
    چاپ کتاب در ایران ۳۸۰ ساله شد

    مراسمی به مناسبت «سیصد و هشتادمین سالگرد چاپ نخستین کتاب در ایران» در نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت و با حضور سفیر ایران برگزار می‌شود.

  • شهردار اصفهان: اصفهان به زودی اقدام به تبادل گردشگران ارمنی با فرانسه می کند
    شهردار اصفهان: اصفهان به زودی اقدام به تبادل گردشگران ارمنی با فرانسه می کند

    شهردار اصفهان گفت: طی تفاهمنامه بین شهردار منطقه ۵ و شهرداری آی سی در فرانسه زمینه برای بازدید ارامنه این شهر از جلفای اصفهان فراهم می آید و اقدام به تبادل گردشگر ارامنه می کنیم.

  • برگزاری مراسم یادبود نسل کشی ارامنه در جلفای اصفهان
    برگزاری مراسم یادبود نسل کشی ارامنه در جلفای اصفهان

    شنبه، در کلیسای استپانـُس مقدس، مراسم مخصوص قدیسان شهید نسل کشی ارامنه برگزار شده و طی آن پیشوای مذهبی ارامنه اصفهان و جنوب ایران اسقف اعظم بابگن چاریان تعداد 10 عکس با موضوع قدیسان شهید نسل کشی را با روغن مقدس تبرک نمود. این تابلوها به منظور نصب در در کلیساهای مختلف جلفای اصفهان و شاهین شهر آماده شده بود.

  • رئیس شورای خلیفه گری ارامنه اصفهان ادعای بی سی سی را تکذیب کرد
    رئیس شورای خلیفه گری ارامنه اصفهان ادعای بی سی سی را تکذیب کرد

    ورژ درماردیروسیان روز سه شنبه هفته گذشته در گفت و گو با ایرنا اظهار کرد: شبکه بی بی سی در این گزارش، تصویری از کلیسای وانک اصفهان ارائه کرده و مدعی شده است نظام اسلامی با بی تفاوتی نسبت به حفظ و احیای اماکن تاریخی و مذهبی اقلیت های دینی، قصد دارد حضور اقلیت های دینی در ایران را کمرنگ کند.

  • استاندار اصفهان: اتحاد پیروان ادیان توحیدی در ایران سبب امنیت کشور شده است
    استاندار اصفهان: اتحاد پیروان ادیان توحیدی در ایران سبب امنیت کشور شده است

    به گزارش ایرنا، رسول زرگرپور دوشنبه شب در آستانه میلاد حضرت مسیح طی دیدار با اسقف اعظم ارمنیان اصفهان و جنوب ایران در کلیسای وانک اصفهان، گفت: کشورهای مختلف جهان به ویژه همسایگان ایران امروز درگیر جنگ و خونریزی هستند اما ایران در امنیت کامل قرار دارد.

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։