Հա

Օրակարգ

30/05/2016 - 13:10

Նժդեհի արձանի տեղադրման առիթով

Մայիսի 28-ին, Երեւանում, ՀՀ կառավարութեան երրորդ մասնաշէնքի հարեւանութեամբ, աւելի ճշգրիտ, բոլորին յայտնի Վերնիսաժին յարող պուրակում տեղի ունեցաւ ազգային, պետական-ռազմական գործիչ Գարեգին Նժդեհի արձանի բացումը:
Այն, որ հայոց մայրաքաղաքում զգացւում էր Նժդեհի պէս գործչի արձանի անհրաժեշտութիւնն աներկբայ իրողութիւն է, որի մասին երկու կարծիք լինել չի կարող:

ԱՐԱՄ ՇԱՀՆԱԶԱՐԵԱՆ


Մայիսի 28-ին, Երեւանում, ՀՀ կառավարութեան երրորդ մասնաշէնքի հարեւանութեամբ, աւելի ճշգրիտ, բոլորին յայտնի Վերնիսաժին յարող պուրակում տեղի ունեցաւ ազգային, պետական-ռազմական գործիչ Գարեգին Նժդեհի արձանի բացումը:
Այն, որ հայոց մայրաքաղաքում զգացւում էր Նժդեհի պէս գործչի արձանի անհրաժեշտութիւնն աներկբայ իրողութիւն է, որի մասին երկու կարծիք լինել չի կարող: Սակայն, մեր Հայրենի իշխանութիւնների գրեթէ բոլոր նախաձեռնութիւնների ու գործերի պէս, մեծ հայորդու արձանի հետ կապւած եւս քիչ չեն անպատասխան մնացած հարցերն ու աչք ծակող հակասութիւնները:
Սկսենք առաջինից. Համացանցում փնտրէք, գտէք, Նժդեհի արձանի լուսանկարները, լարէք ձեր գեղագիտական ողջ ունակութիւնն ու ուշադիր դիտէք դրանք, եւ փորձէք բանաձեւել ձեր ամենաանմիջական տպաւորութիւնները: Մեծ տոկոսով, դրանք չեն տարբերւելու շատ-շատերի գնահատականից. Զօրավարի կերպարի, էութեան ու նկարագրի հետ հեռաւոր աղերս անգամ չունեցող, ոչինչ չասող կոմունիստական դարաշրջանի կարծրատիպերին համապատասխան, տիպիկ բոլշեւիկեան, «մոնումենտալ» մի քանդակ, որը կարծես, թէ կոչւած է շրջապատին պարտադրելու իր ոչ այնքան ցանկալի ներկայութիւնը (Ուշադրութիւն՝ «ոչ-ցանկալի» եւ «պարտադրող» եզրոյթները կոչւած են սահմանելու բոլշեւիկեան «մոնումենտալ» քանդակների առանձնայատկութիւնները):
Երկրորդ. Երեւանը երեւի, թէ աշխարհի այն բացառիկ քաղաքներից է (եթէ ոչ եզակին), որտեղ կայ պատմական նշանակութեան որեւէ անձնաւորութեան (Այս դէպքում՝ Գարեգին Նժդեհի) անւան հրապարակ, բայց նրա արձանը կանգնեցւած է քաղաքի մէկ այլ անկիւնում, իսկ նրա անւան հրապարակը «զարդարում» է մէկ այլ անձնաւորութեան արձանը…
Զաւեշտալին այն է, որ յիշեալ անձն (Այս դէպքում՝բոլշեւիկ Սուրէն Սպանդարեանը) իր դաւանած արժեհամակարգով, աշխարհայեացքով ու գաղափարներով, իր անւանումը հրապարակին շնորհած գործչի՝ Գարեգին Նժդեհի հակապատկերն է:
Զաւեշտը ողբերգութեան է վերածւում, երբ Երեւանի փոխքաղաքապետ Կամօ Արէեանը պատասխանելով այն հարցին, թէ ինչո՞ւ Գարեգին Նժդեհի արձանը չտեղադրւեց նրա անւան հրապարակում, ասել է. «Գարեգին Նժդեհի հրապարակը շատ անյաջող տեղ է՝ արձան տեղադրելու համար: Դա արձանի տեղ չէ: Այնտեղ տեղադրւած արձանն էլ անյաջող տեղ է դրւած: Մետրոյի կայարանի փոսի վրայ՝ անհաղորդակից ու անհասանելի մարդկանց: Անյարմար տեղ է»:
Եթէ Գարեգին Նժդեհի անւան հրապարակն իրօք այդքան անյարմար տեղ է որեւէ արձան տեղադրելու համար, խնդրեմ պարոնայք, հանէ՛ք անյապաղ բոլշեւիկ Սպանդարեանի արձանը, մանաւանդ, որ նա անկախութեան գաղափարախօսութեան արժեհամակարգի հակապատկերը մարմնաւորող, Բոլշեւիկեան գաղափարախօսութիւնը ներկայացնող գործիչ է:
Սա, սակայն, ողբերգութեան մեդալիոնի ընդամենը մի կողմն է: Աւելի ցաւոտ, հոգին վիրաւորող երեւոյթը մայրաքաղաք Երեւանում, Հայոց անկախ պետականութեան հիմնադիր, Մայիսի 28 կերտող նւիրեալ սերունդի յիշատակը յաւերժացնող ցանկացած երեւոյթի աչք ծակող բացակայութիւնն է:
Որտեղ են Քաջազնունին, Համօ Օհանջանեանը: Ուր է Դրօն, իսկ Սիմոն Վրացեա՞նը… Եւ ամենակարեւորը՝ ԱՐԱՄ ՄԱՆՈՒԿԵԱ՛ՆԸ: Միթէ Արամի ողջ արժէքը նեղլիկ մի փողոց է, կամ անշուք մի կիսանդրի, որը Հայաստանի անկախութեան հիմնադրի արժէքն իջեցնում է լոկ Հայաստանի առաջին ոստիկանապետի մակարդակի:
Երկակի չափորոշիչներով, չի կարելի գնահատել պատմական երեւոյթներն ու դրանք կերտող անձանց: Եթէ մայրաքաղաք Երեւանում կան խորհրդային շրջանի ամենատարբեր նշանակութեան եւ տրամաչափի պետական-կուսակցական գործիչների անունը կրող փողոցներ ու հրապարակներ, նրանց յիշատակը յաւերժացնող արձաններ, կոթողներ ու ցուցատախտակներ, ապա, կարծում ենք, թէ եթէ ոչ աւելիի, այլ նոյն մակարդակի վերաբերմունքի են արժանի Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւնը կերտած ու ղեկավարած հերոսական սերնդի ներկայացուցիչները: Սա, ընդամենը յարգանքի նւազագոյն այն դրսեւորումն է, որին անկասկած արժանի են մեր պատմութեան ամենադրամատիկ, եւ միեւնոյն ժամանակ ամենահերոսական շրջանի այդ հսկայ գործիչները: Մարդիկ, որոնց անմնացորդ նւիրմանն ենք պարտական մեր այսօրւայ գոյութեան համար:
Տխուր է, բայց պէտք է խոստովանենք, որ եթէ չլինէր մեր հայրենի իշխանութիւնների կողմից Գարեգին Նժդեհի անձն ու գաղափարներն ամէն գնով սեփականացնելու եւ իւրացնելու փորձը, ապա, հաւանաբար, դժւար թէ այսօր մենք մեծ հայորդու արձանի տեղադրման ականատեսը լինէինք:
Սա դառն իրողութիւն է, որը փաստում է մեր իրականութեան գաղափարական քաղցը, խեղաձեււած արժեհամակարգի գոյութիւնը: Մեր իրականութիւնը, դժբախտաբար, յայտնւել է կրկնւող՝ վերարտադրւող նոյն ձանձրացնող մտքերի ու գաղափարների, նոյն կարծրատիպերի ճիրաններում:
Եւ սա բնաւ էլ պատահական չէ: Վերանկախացումից ի վեր, Հայաստանը ղեկավարում է այն սերունդը, որի մտածողութիւնը, աշխարհայեացքն ու ընկալումները ձեւաւորւել են խորհրդային շրջանում՝ այդ շրջանի կարծրատիպերին համապատասխան:
Այս ընթացքի շարունակականութիւնը նշանակում է կորցնել պատմութեան ընկալումը, կորցնել տարածութեան՝ հեռու-մօտիկի եւ ժամանակի՝ երէկւայ, այսօրւայ ու վաղւայ ընկալումը, քայլել դէպի գաղափարական սնանկացում, իսկ գաղափարական սնանկացման ուղով՝ դէպի…

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։