Հա

Մշակոյթ

26/08/2013 - 10:20

Աշխարհահռչակ հայ գեղանկարիչ Գառզուի հայրենական ճաճանչումը

Յունիսի 25-ին, 47 տարի առաջ, Ֆրանսիա ապրող հայ աշխարհահռչակ նկարիչը՝ Գառզու պաշտօնական հրաւէր ստացաւ այցելելու Խորհրդային Հայաստան եւ իր արւեստը ներկայացնելու հայրենի հայութեան: Հայրենահան եղած ու տարագրութեան մէջ ապրելու եւ ստեղծագործելու դատապարտւած հայկական տաղանդին ամենէն լուսաշող աստղերէն մէկն էր Ժան Գառզու:

Ն.

Յունիսի 25-ին, 47 տարի առաջ, Ֆրանսիա ապրող հայ աշխարհահռչակ նկարիչը՝ Գառզու պաշտօնական հրաւէր ստացաւ այցելելու Խորհրդային Հայաստան եւ իր արւեստը ներկայացնելու հայրենի հայութեան:
Հայրենահան եղած ու տարագրութեան մէջ ապրելու եւ ստեղծագործելու դատապարտւած հայկական տաղանդին ամենէն լուսաշող աստղերէն մէկն էր Ժան Գառզու:
1966 թւականին արդէն 59 տարեկան էր վրձինի հայ վարպետը: Աշխարհահռչակ նկարիչի մեծարժէք պատւանդանը նւաճած էր, Ֆրանսիային հպարտութիւն ներշնչող բացառիկ տաղանդ մըն էր, նաեւ՝ տարագիր հայութեան ձայնն ու պատգամը մեծ աշխարհին յիշեցնող իւրօրինակ դեսպան մըն էր:
Բայց, հայրենի հայութիւնը դեռ ի վիճակի չէր եղած երկաթէ վարագոյրը գոնէ քիչ մը բանալու եւ «Արի տուն» կանչելու իր արժանաւոր զաւակին:
Ի տարբերութիւն Հայկեան Հանճարի ճառագայթները աշխարհով մէկ սփռող միջազգային համբաւի տիրացած մեր արժէքներէն ոմանց՝ Գառզու նաեւ այն եզակի հայերէն էր, որ չմատնւեցաւ իր հայկականութիւնը լուսարձակներէ հեռու պահելու փորձութեան: Ընդհակառակն՝ հետեւողականօրէն յիշեցուց բոլորին, թէ՝ «Իբրեւ նկարիչ՝ կը պատկանիմ ֆրանսիական արւեստին, սակայն իմ բոլոր գործերուս մէջ, անշուշտ, հայ կը մնամ: Չէ՞ որ մենք ամենքս մեր ժողովուրդին բեկորներն ենք»:
Աւելի՛ն՝ թուրքական պետութեան գործադրած Հայասպանութեան արհաւիրքը միշտ յիշեց եւ յիշեցուց ու, այդ ներշնչումով ալ, քսաներորդ դարու գլխաւոր վկաներէն մէկը դարձաւ՝ պատերազմի եւ արիւնահեղութեան դէմ մարդկային ցասումին, որ եթէ պայքարի թափով չարտայայտւեցաւ, բայց խորապէս իրաւ Գեղեցիկի, Լուսաւորի եւ Սիրոյ պաշտամունքը տարածեց ամենուր:
Մեծ Եղեռնէն վերապրած ու աշխարհով մէկ ցրւած՝ հայօրէ՛ն ապրելու եւ արարելու տարագիր հայու անժամանցելի իրաւունքին ՎԿԱՆ դարձաւ Գառզու եւ պատգամեց մեր սերունդներուն.
130826d06a«Էութեամբ, աշխարհզգացողութեամբ ես հայ նկարիչ եմ. ես իմ տառապած ժողովուրդին մէկ բեկորն եմ. անոր տաղանդին մէկ փոքր փայլատակումը: Հպարտ պէտք է զգամ ես ինձ, եթէ սիրեն ու գնահատեն իմ արւեստը... Մեր լեռները, մեր կիրճերը, մեր քարերը արարողներ են: Անոնք շատ ամուր են, ինչպէս պողպատը, եւ ինծի կը թւայ, որ ես արդէն նկարած եմ զանոնք, որ ես այս հողը տեսած եմ ուրիշ՝ մէկ այլ կեանքի մէջ:
«Երիտասարդները թող չմոռնան այն կապերը, որոնք մեզ կը կապեն հիներու արւեստին. այդ կապերը որքան սերտ ըլլան, այնքան շատ պիտի կարելի ըլլայ ստեղծել հայկական մեծ արւեստ մը, որ մեր հին նշանաւոր ճարտարապետութեան եւ մանրանկարչութեան արժէքով արւեստ մը դառնալով՝ փոքր Հայաստանը պիտի մեծցնեն այնքա՜ն, որ ան չափւի աշխարհի խոշորագոյն արժէքներուն հետ: Արւեստը համաշխարհային կը դառնայ միայն ազգային տարրերով: Ազգայինը նկարչի ոտքի տակի հողն է: Բայց, քայլել եւ չշնչել՝ անկարելի է: Շնչելու օդը աշխարհինն է»:
Ա՛յս համոզումով եւ փիլիսոփայութեամբ ապրեցաւ ու ստեղծագործեց ֆրանսահայ նկարիչ, Ֆրանսիայի Գեղարւեստի ակադեմիայի անդամ, միջազգային մեծարժէք մրցանակներու դափնեկիր Գառնիկ Զուլումեանը, որ իր աւազանի անւան սղումով ընտրեց Գառզու ստորագրութիւնը եւ դարձաւ ֆրանսական արդի գեղանկարչութեան խոշորագոյն դէմքերէն մէկը: Նկարիչ, որ արժանաւորապէս տիրացաւ Ֆրանսիայի Արւեստի եւ գրականութեան ասպետի տիտղոսին ու Պատւոյ լեգէոնի շքանշանին:
Գառզու ծնած էր Հալէպ, 1907 թ. յունւարի 1-ին: 1918 թ. ընտանիքին հետ տեղափոխւեցաւ Եգիպտոս, ուր Կահիրէի հայկական «Գալուստեան» վարժարանը աւարտելէ ետք, ուսանեցաւ Ֆրանսիական լիցէի մէջ եւ 1929 թ. մեկնեցաւ Փարիզ՝ Ֆրանսիական ճարտարապետական դպրոցին մէջ բարձրագոյն ուսման հետեւելու համար: Միաժամանակ, յաճախեց Մոնպառնասի «Գրան Շոմիէր» ակադեմիան, ուր կազմաւորւեցաւ հետագայ բարձրարժէք նկարիչը:
1929 թ. բաց ասպարէզ մտնելու իր առաջին քայլը նետեց՝ մասնակցելով ֆրանսիացի երիտասարդ նկարիչներու հաւաքական ցուցահանդէսի մը, ուր Գառզուի «Ալքազարի հին պարտէզները» նկարը արժանացաւ առաջին մրցանակի:
1930 թւականէն սկսեալ՝ Գառզու հետեւողականօրէն մասնակցեցաւ Փարիզի հայ արւեստագէտներու «Անի» միութեան ցուցահանդէսներուն: Իսկ 1930-40-ականներուն Գառզուի գործերը ցուցադրւեցան «Գերանկախներ»-ու, «Անկախներ»-ու եւ «Աշնանային» սալոններուն մէջ:
Առաջին այդ քայլերէն իսկ, Գառզու փարեցաւ նկարչական արւեստի նորարարական ուղղութեան: Ստեղծեց ինքնատիպ ոճի բնանկարներ, դիմանկարներ, նաթիւրմորտներ: Այդ շրջանի իր գործերը կը յատկանշւին կարմիր, կանաչ եւ կապոյտ երանգներու հիւթեղ մակերեսներով ու մութ ֆոներով, ինչպէս որ արւեստի քննադատ մը բնութագրած է:
1939 թ. Փարիզի մէջ կազմակերպւեցաւ Գառզուի առաջին ցուցահանդէսը, որ, փաստօրէն, մեկնակէտը եղաւ հայ մեծ նկարիչի հետագայ՝ մնայուն վերելքին: Իր թարմաշունչ արւեստին համար Գառզու երեք անգամ արժանացաւ Հոլմարկի մրցանակին (1943 թ., 1951 թ. եւ 1953 թ.):
Գառզուի համբաւը աշխարհով մէկ տարածւեցաւ 1950-ական թւականներուն՝ յատկապէս իր ստեղծած հակապատերազմեան տրամադրութիւնները խորհրդանշող պատկերներով. Լքւած ու աւերւած պալատներ, նաւահանգիստներ, երկաթուղային կայարաններ, ուր արտացոլւած է ամայութեան եւ տագնապի խոր զգացողութիւնը:

130826d06b

Ինչպէս քննադատները կը վկայեն, Գառզուի գործերուն մէջ իրականութիւնը կարծէք կերպարանափոխւած եւ վերածւած է նրբագեղ գիծերու գրաւիչ հիւսւածքի եւ տեսիլք-աշխարհներու: Գիծերը գառզուական գեղանկարչութեան գլխաւոր արտայայտչամիջոցը դարձան: Հանրայայտ են՝ «Երազներու ծովախորշը» (1951), «Վենետիկ» (1953), «Պուժիւալի լքւած պալատը» (1954), «Ափոքալիփսիս» (1957), «Երկաթուղի» (1958), «Երկրային դրախտ» (1959) անունով իր նկարաշարերը, «Լքւած նաւահանգիստը» (1966) վիմագրութիւնը, «Քաղաքը» (1972) խորհրդանշական պատկերը եւ այլ գործեր:
Գառզու հռչակւեցաւ նաեւ իբրեւ արժէքաւոր բեմանկարիչ: Թատերական ծանօթ բեմադրութեանց նկարչական ձեւաւորումը կատարեց Փարիզի Ազգային թատրոնին, Կոմեդի ֆրանսէզին եւ Գրան օպերային մէջ: Նոյնպէս՝ Միլանի Լա Սկալայի մէջ կատարեց բեմական ձեւաւորումներ, որոնց շարքին ուշագրաւ են Ժան Ֆիլիպ Ռամոյի «Բարեկիրթ հնդիկներ»-ը, Շառլ Ադանի «Ժիզէլ»-ը, Ժան Ռասինի «Գոթողիա»-ն, «Բոմբէյ»-ը (1975), Օֆենբախի «Փերիքոլա»ն եւ ուրիշներ:
Կատարեց նաեւ պատկերազարդումները գրական հռչակաւոր գործերու, ինչպիսիքն եղան Անդրէ Մորուայի «Ֆրանսիա»-ն, Էռնեստ Հեմինգւէյի «Հրաժեշտ զէնքին»-ը, Ալբեր Քամիւի «Յուշատետր»-ը, Ժիւլ Վեռնի «Երկրէն դէպի լուսին» եւ այլ գիրքեր:
Մինչ Գառզուի համբաւը արագօրէն կը տարածւէր աշխարհով մէկ եւ Սփիւռքի տարածքին մեր ժողովուրդը հպարտութեամբ կը փարէր ազգային իր յիշողութեան արժանաւոր այս յուշարարին՝ խորհրդային կողմն հայաշխարհի, նոյնինքն բուն երկրին մէջ, կը պարզւէր պաշտօնական անհեթեթ անտարբերութիւն մը: Երկաթէ վարագոյրը արդէն արգելք չէր կրնար ըլլալ, որ խաղաղութեան եւ մարդկայնապաշտութեան այս հայ աշխարհահռչակ բանբերին անունն ու գործը արձագանգ գտնէին նաեւ սեփական հայրենիքին եւ ժողովուրդին մօտ: Գառզուն անձամբ տեսնելու եւ անոր արւեստը ուղղակիօրէն ըմբոշխնելու պահանջը տարւէտարի շեշտւեցաւ, մինչեւ որ 1966 թ. յունիսի 25-ին Խորհրդային Հայաստանի իշխանութիւնները պաշտօնապէս Հայրենիք հրաւիրեցին Հայաստանի ու հայութեան մեծանուն զաւակը:
Նոյն տարին իսկ Գառզու եկաւ Հայաստան եւ Երեւանի մէջ կազմակերպեց շուրջ 150 գունաւոր վիմագրութիւններու եւ գիրքերու ձեւաւորումներու ցուցահանդէս մը, որ եւ ամբողջութեամբ նւիրեց Հայաստանի Պետական պատկերասրահին: Հետագային, յատկապէս Հայաստանի վերանկախացումէն ետք, Ազգային պատկերասրահին եւ Ժամանակակից արւեստի թանգարանին Գառզու շարունակեց նւիրել գործեր (շուրջ 400 գործ), իսկ ի նպաստ Սպիտակի երկրաշարժէն տուժած արւեստագէտներուն՝ 50 գրաֆիկ գործեր:
Գառզու վախճանեցաւ 22 օգոստոսի 2000 թ.:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։