Հա
Հինգշաբթի, 13 Ապրիլի 2017 10:50

Վեհափառ Հայրապետ. «Մեր դատը կտոր մը հող առնելու դատ մը չէ, այլ մեր ազգին պահանջքն է»

Յստակ է, թէ մեր դատը կտոր մը հող առնելու դատ մը չէ, այլ, ըստ էութեան, քաղաքական դատ է: Ցեղասպան թուրքը շատ լաւ գիտէ, թէ վերջին հաշւով մեր նպատակը Սիսի պատմական կաթողիկոսարանի հողի վերադարձի պահանջը չէ, այլ անոր ետեւն այլ պահանջ է՝ մեր ազգապատկան, եկեղեցապատկան հողերու, կալւածքներու, եկեղեցիներու պահանջքն է, տակաւին մեր անհատական սեփականութիւններու պահանջքն է:

«alikonline.ir» -  Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը նախորդ շաբաթ դիմել է Եւրոպական դատարան՝ Սիսի կաթողիկոսարանի վերադարձի դատական գործընթացն արագացնելու պահանջով։ Կաթողիկոսարանի վերադարձի, այդ ուղղութեամբ տարւող իրաւական գործընթացի, Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ հատուցման գործընթացի, ինչպէս նաեւ այլ հարցերի շուրջ «yerkir.am»-ի լրագրողն Անթիլիասում զրուցել է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Առաջինի հետ:

 

- Վեհափա’ռ Տէր, ի՞նչ ակնկալիքներ ունի կաթողիկոսարանը Մարդու իրաւունքների Եւրոպական դատարանից, եւ ի՞նչ նշանակութիւն կարող է ունենալ այս գործը մեզ համար:

- Ինչպէս ծանօթ է մեր ժողովուրդին, շուրջ երեք տարիներ առաջ մենք սկսանք այս դատական հայցի եւ ուսումնասիրութեան գործընթացը: Այդքան ալ հեշտ, դիւրին գործընթաց չէր: Կրնաք երեւակայել, թէ հարիւր տարիներ յետոյ մենք դատահայց պիտի ներկայացնեինք հարցի մը մասին, որ թէեւ մեզի համար յստակ հարց է, սակայն փաստաթուղթերու իմաստով, հայցերը դատական ատեան ներկայացնելու, դատավարական ընթացքի իմաստով դիւրին չէր: Այլ խօսքով` անհրաժեշտ փաստաթուղթերը չունէինք: Յստակ է, թէ մեր դատը կտոր մը հող առնելու դատ մը չէ, այլ, ըստ էութեան, քաղաքական դատ է: Ցեղասպան թուրքը շատ լաւ գիտէ, թէ վերջին հաշւով մեր նպատակը Սիսի պատմական կաթողիկոսարանի հողի վերադարձի պահանջը չէ, այլ անոր ետեւն այլ պահանջ է՝ մեր ազգապատկան, եկեղեցապատկան հողերու, կալւածքներու, եկեղեցիներու պահանջքն է, տակաւին մեր անհատական սեփականութիւններու պահանջքն է: Հսկայ պահանջներու շարք մը գոյութիւն ունի, եւ սա առաջին վճռական քայլը պիտի ըլլար իրաւական իմաստով: Այս բոլորը մենք նկատի ունեցանք եւ երեք տարիներու ընթացքում այս հարցերը բոլոր երեսներով ու կարելի հետեւանքներով ուսումնասիրեցինք: Յանձնախումբը կը բաղկանար թրքական, եւրոպական եւ միջազգային օրէնքի մասնագէտներեն: Ուսումնասիրութիւններ կատարւեցան Ցեղասպանութեան մասին, Ցեղասպանութեան հետեւանքներու մասին, մեր իրաւունքներու վերականգնման կարելիութեան մասին: Այլ խօսքով՝ բոլոր անկիւններեն հարցը դիտեցինք, հարցին բոլոր երեսները լրջօրէն, միջազգային օրէնքներու տւեալներու լոյսին տակ քննեցինք: Ճիշտ անոր համար ըսի՝ հեշտ գործընթաց մը չէր: Երեք տարիներ շարունակ ուսումնասիրեցինք եւ դիմեցինք Թուրքիոյ Սահմանադրական դատարան:

 

- Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանն ի՞նչ իրաւական հիմնաւորմամբ մերժեց հայցը:

- Բնականաբար, մենք չէինք սպասէր, որ թուրքն անմիջապէս մեզի դրական պատասխան տայ: Թուրքիոյ Սահմանադրական դատարանը մերժեց քննարկել այս դատը: Մեզի համար ոչ հիմնական՝ միջազգային օրէնքին տեսանկիւնեն դիտած անընդունելի հիմնաւորումներով, փաստօրէն, մերժեց քննարկը, եւ հոն մենք տեսանք պետութեան միջամտութիւնը դատական գործընթացքին: Այլ խօսքով՝ Թուրքիոյ Սահմանադրական դատարանն ուզեց ունենալ պետութեան կամ կառավարութեան Արդարութեան նախարարութեան տեսակէտը, այլ խօսքով՝ իշխանութեան տեսակէտը: Արդարութեան նախարարութիւնը թելադրեց, եւ Սահմանադրական դատարանը մերժեց: Այս բոլորին լոյսին տակ մենք վերատեսութեան ենթարկեցինք մեր դատը՝ բնականաբար, պահելով այդ դատին շարունակականութիւնը, եւ դիմեցինք 7-ը դեկտեմբերին՝ անցեալ տարի, Եւրոպայի մարդկային իրաւանց դատարան (խմբ. ՄԻԵԴ)` նոյն մօտեցումներով, նոյն հիմնաւորումներով, բայց փոքր-ինչ փոփոխութիւններով: Հիմա կը սպասինք Եւրոպայի մարդկային իրաւանց դատարանին որոշումը: Անցեալ շաբաթ մեր իրաւական յանձնախումբը իմ առաջարկով նամակ մը յղեց Եւրոպայի մարդկային իրաւանց դատարան՝ ըսելով հետեւեալը, որ` զգոյշ, մեր դատը Թուրքիա չյղեք, որովհետեւ Թուրքիոյ վիճակը ծանօթ է ձեր բոլորին. փաստաբաններ, իրաւագէտներ, դատաւորներ բանտարկւած են, օրէնքը չէ, որ կտիրէ Թուրքիոյ մէջ, հետեւաբար` այս կացութեան մէջ ճիշտ չէ, որ մենք մեր դատը տեսնենք Թուրքիոյ դատական ատեաններուն մօտ: Երկրորդ՝ մենք յիշեցուցինք իրենց, որ մեր դատը սովորական դատ մը չէ, մեր եկեղեցւոյ դատն է, մեր ժողովուրդին դատն է, մեզի համար կարեւոր դատ մըն է, հետեւաբար` խնդրեցինք, որ Եւրոպայի դատարանը արագացնէ  դատի քննութիւնը:

 

- Մեր պահանջատիրութեան կարեւոր հարցերից է Արեւմտեան Հայաստանի կալւածքների վերադարձը: Միջազգային իրաւական տեսանկիւնից` ինչպէ՞ս է հնարաւոր այդ գործընթացն իրականացնել:

- Հազարաւոր կալւածքներ, եկեղեցիներ, վանքեր, մենաստաններ ազգապատկան, եկեղեցապատկան կալւաքներ կան Արեւմտեան Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ մէջ: Կալւածքներ, որոնք բռնագրաււած են: Կուզեմ բառը շեշտել՝ բռնագրաււած են Թուրքիոյ պետութեան կողմեն, եւ սա միջազգային օրէնքի տւեալներուն, սկզբունքներուն, որոշումներուն դէմ է, հետեւաբար` մենք իրաւունք ունինք միջազգային ատյաններուն դռները թակելու՝ մեր իրաւունքը, մեր ազգի, մեր եկեղեցւոյ իրաւունքը պահանջելու: Եւ մենք առաջին քայլն ըրինք, եւ ճիշտ անոր համար յաճախ ես կը յիշեցնեմ մեր ժողովուրդի զաւակներուն, թէ այս դատը Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի դատը չէ միայն, մեր եկեղեցւոյ դատը չէ միայն, մեր ազգի դատն է, հետեւաբար` իմ սպասումն է, որ այս գիտակցութեամբ, այս նախանձախնդրութեամբ մօտենանք այդ դատին:

Այս վերջին տարիներուն իմ պատգամներուս, գրութիւններուս, խօսքերուս, հարցազրոյցներուս մէջ կարեւորութեամբ շեշտեցի եւ յաճախակի առիթներով շեշտեցի, թէ ժամանակը հասած է, որ մենք՝ որպէս մէկ ազգ, Հայաստան եւ Սփիւռք, միասնաբար, առանց անտեսելու Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացքը եւ այդ ուղղութեամբ կատարւած ու կատարւելիք աշխատանքները, նաեւ յատուկ կարեւորութիւն պէտք է տանք մեր պահանջատիրութեան իրաւական մասին: Միջազգային օրէնքներուն համաձայն՝ Ցեղասպանութիւնը կը ենթադրէ ճանաչում եւ հատուցում: Հայաստանի մէջ կգը ործածւի «իրաւունքներու վերականգնում» բացատրութիւն, ինչը ճիշտ է: Պահանջատիրութիւնը, իր ամբողջութեան մեջ առած, կը ենթադրէ Ցեղասպանութեան ճանաչում եւ հատուցում: Մեր պահանջատիրութեան այս երկու տարածքները  իրարու հետ սերտօրէն ընդելուզւած են, եւ մենք պիտի գիտնանք՝ ո՞ւր, ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս: Շեշտը դնե՞լ Ցեղասպանութեան ճանաչման վրայ եւ կամ իրաւական մասի վրայ: Սա դիւրին գործ չէ:

 

-Ի՞նչ է հարկաւոր այդ երկուսի համատեղումն իրականացնելու համար:

-Սա կը ենթադրէ լուրջ ուսումնասիրութիւն, մասնագետներէ բաղկացած յանձնախումբ պէտք է կազմել: Յանձնախումբ մը, որ լաւապէս ուսումնասիրէմեր դատը, մեր պահանջատիրութիւնը, յատկապէս` մեր դատին իրաւական երեսը եւ ամէն բանէ առաջ՝ պէտք է ցանկագրումը կատարւի մեր կալւածքներուն, ամբողջական ցանկագրումը չունինք: Հոս մեր արխիւներուն մէջ մենք ունինք ցանկեր, Հայաստանի արխիւներուն մէջ կան, Սուրբ Էջմիածինի արխիւներուն մէջ կան, Պոլսոյ, Երուսաղեմի եւ այսպէս բուռ մը արխիւներ ունինք, մեր կալւածքներու ցանկերը կան: Պէտք է որպէս առաջին քայլ այդ կալւածքներու ցանկագրումը կատարւի, ուսումնասիրութիւնը կատարւի, յստակեցումը կատարւի, եւ այդ ցանկին համաձայն` մենք առաւելագոյն չափով փաստաթուղթեր, նկարներ պէտք է մեկտեղենք, հաւաքենք, ամբողջական ծրարը պատրաստենք մեր կալւածքներուն: Նման հարցին մենք չենք կրնար այլեւս պատահական կերպով մօտենալ, զուտ զգացական կերպով, քարոզչական նպատակներ հետապնդելով չենք կրնար մօտենալ: Հեռու պէտք է մնանք այս պարագայական մօտեցումներեն: Յանձախումբ մը, որուն մաս կը կազմեն Հայաստանի պետութեան ներկայացուցիչները, երկու կաթողիկոսութեանց ներկայացուցիչները, կաթողիկէ, աւետարանական համայնքներու ներկայացուցիչները, Հայ Դատի, մեր կառոյցներու մարմիններուն ներկայացուցիչները: Այս մասին ես խօսած եմ, նաեւ առաջարկած եմ Հայաստանի պետութեան եւ մեր բոլոր կառոյցներուն: Ժամանակը հասած է, որ մենք այս լուրջ գործընթացքին սկսինք: Այլապէս ամէն Ապրիլ 24-ին հանդէսներ պիտի կազմակերպենք, ցոյցեր պիտի կազմակերպենք, քայլարշաւ պիտի կազմակերպենք, հրատարակութիւններ պիտի կատարենք, ցուցահանդէսներ պիտի կազմակերպենք: Այս բոլորը, անկասկած, կարեւոր է, սակայն այդ բոլորեն անդին մենք կարեւորութեամբ պէտք է շեշտենք միասնական աշխատանք կատարելը, յատկապէս` իրաւական մարզեն ներս: Այս է, որ մենք պէտք է կատարենք: Եւ ես կը կարծեմ, թէ այս է մարտահրաւէրը ու պատգամը Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակի համազգային նշման: Ահաւասիկ հռչակագիրը մենք յայտարարեցինք Հայաստանում. Սա կարեւոր քայլ մըն էր: Եւ ես վստահ եմ, որ Հայաստանի պետութիւնը իր արտաքին քաղաքականութեան մէջ յատուկ կարեւորութիւն պիտի տայ Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ մեր իրաւունքներու հետապնդման հարցին: Միաժամանակ, Սփիւռքը պիտի շարունակէ: Հոս եւս ես յաճախ անդրադարձած եմ, որ աշխատանքի, դերերու բաժանում եւ յստակեցում պէտք է ըլլայ: Հայաստանը պետութիւն է, որպէս պետութիւն պէտք է մօտենայ այս հարցերուն: Սփիւռքը որպէս իրաւազրկւած ժողովուրդ պէտք է մօտենայ այս հարցին: Տարբեր մօտեցումներով, տարբեր շեշտաւորումներով, տարբեր մեթոտներով պէտք է մօտենանք, սակայն զիրար ամբողջացնելով, ներդաշնակ կերպով պէտք է մենք աշխատինք: Այլապէս` իմ մտավախութիւնս այդ է, որ կամաց-կամաց մեր պահանջատիրութիւնը կրնայ նահանջի ճամփան բռնել: Երբեք մենք պիտի չընդունինք այդ երեւոյթը, նման կացութիւն մը:

Յաճախ ես կը շեշտեմ՝ մենք պահանջատեր ենք: Այս բառը իւրաքանչիւր հայու կեանքին, ամենօրեայ կեանքին մաս պէտք է կազմէ: Այդ տագնապը մենք պիտի ունենանք: Մենք պահանջատեր ենք: Հայաստանը կտոր մը հող է ամբողջական Հայաստանի, պատմական Հայաստանի: Մեր երազը ամբողջական Հայաստանի երազն է: Ղարաբաղի անկախութիւնը մեզի համար հիմնական հարց է: Երբ որ ես խօսիմ ազգային պահանջատիրութեան մասին, միայն Ցեղասպանութեան ճանաչումը չէ: Համապարփակ կերպով ես կը մօտենամ այս բոլորին: Ներկայ Հայաստանի հզօրացումը, պետականութեան ամպրապնդումը շատ կարեւոր է: Այս ընելու համար մեր ժողովուրդը պէտք է հայրենի հողին վրայ մնայ եւ ոչ թէ հեռանայ Հայաստանեն: Ղարաբաղի անկախացումը հիմնական է, Ցեղասպանութեան ճանաչումը, իրաւունքներու վերահաստատումը: Ասոնք զգացական, տեսական, պարագայական հարցեր չեն, մեր ազգի երազն է, տեսիլքն է, մեր ազգային գաղափարախօսութիւնն է, մեր պահանջատիրութիւնն է: Սակայն, ինչպէս ըսի, այս բոլորը միայն քարոզչական կերպով, զանազան նախաձեռնութիւններով չի կատարւիր: Մենք պէտք է աւելի գործնական, կոնկրետ արտայայտութիւն տանք այս բոլորին: Վերադառնալով Ցեղասպանութեան հարցին՝ ինչպէս ըսի, Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացքը մենք պէտք է շարունակենք՝ միաժամանակ յատուկ կարեւորութիւն տալով իրաւական մարզին, եւ ահաւասիկ, այս ձեւով մենք մուտք գործած կըլլանք մեր ժողովուրդի իրաւունքներու վերարդիացման իրաւական մարզը:

Զրոյցը՝ ԹԱԳՈՒՀԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆԻ

Յարակից Հրապարակումներ

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կարո՞ղ է արդեօք նախագահի այցը Նիւ Եօրք նպաստել Իրանի միջազգային դիրքի ամրապնդմանը:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։