Հա

Գաղափարական

17/03/2017

Քրիստափոր Միքայէլեան. Հայ յեղափոխականի կամքի ու հոգու մարմնաւորումը

Քրիստափորը, մեր ժողովուրդի նորագոյն շրջանի պատմութեան մէջ անկրկնելի բարձունք նւաճեց իբրեւ հայ մարդու յեղափոխական կամքի ու յանդգնութեան, մարտունակ ուժի եւ կազմակերպական տաղանդի մարդակերտ դարբինը:

«alikonline.ir» - Այսօր`մարտի 17-ին լրանում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադիր երրորդութեան երիցագոյնն ու կենտրոնական դէմքի`Քրիստափոր Միքայէլեանի մահւան 112 ամեակը:

112 տարի առաջ այս օրը` 1905 թւականի մարտի 17-ին Բոլգարիայում, Վիտոշ լեռան ստորոտին, ռումբի փորձարկման ժամանակ զոհւում է Քրիստափոր Միքայէլեանը:

Փորձարկւող ռումբը պէտք է պատուհասէր Սուլթան Աբդուլհամիդին: Կարմիր սուլթանի ահաբեկման ծրագիրն ինքը` Քրիտափորը ներկայացրել էր ՀՅԴ 3-րդ ընդհանուր ժողովին եւ ստանձնել դրա իրագործման պատասխանատւութիւնը:

Քրիստափոր Միքայէլեանը ծնւել էր 1895 թւականի հոկտեմբերի 18-ին Նախիջեւանի Գողթն գաւառի վերին Ագուլիս գիւղում։

1880-1884 թթ. իր ծննդավայրում զբաղւել է ուսուցչութեամբ: հէնց այդ տարիներին էլ Քրիստափորի մօտ ձեւաւորւում է յեղափոխական եւ ընկերվարական խոր համոզմունքների տէր քաղաքական-յեղափոխական գործչի նկարագիրը:

Ռուսական «Նարոտնայա վոլեա» (Ժողովրդային կամք) յեղափոխական կազմակերպութեան վերելքի տարիներին, երբ կովկասահայ երիտասարդութիւնը մեծ ոգեւորութեամբ փարում էր այդ կազմակերպութեան տարածած ընկերվարական գաղափարներին, Քրիստափորը եւս միանում է նրանց`ռուս յեղափոխականների հետ սերտ կապեր հաստատելով եւ հետագայ տարիներին այդ կապերը ամրապնդելով: Հէնց այդ տարիներին էլ Թիֆլիսում ծանօթանում է հայ իրականութեան մէջ երեւան եկած ազգային-ազատագրական շարժման խմորումների հետ` յատկապէս Գրիգոր Արծրունու հրատարակած «Մշակ»-ին շուրջ համախմբւած մտաւորականութեանը ծանօթանալով: Այդ ժամանկ էլ, նրա մօտ սկսում է  ձեւաւորւել ազգային հողի վրայ յեղափոխական շարժում առաջացնելու գաղափարը:

1885-1887 թթ. իբրեւ ազատ ուկնդիր ուսանում է Մոսկւայի համալսարանում։ 1887 թւականին ստեղծում է «Երիտասարդ Հայաստան» կազմակերպութիւնը։

1890 թւականի ամռանը, Թիֆլիսում, Սիմոն Զաւարեանի եւ Ստեփան Զօրեանի (Ռոստոմ) հետ հիմնադրում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը, որը սկզբնական շրջանում կոչւում էր Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութիւն` նպատակ ունենալով մէկ կուսակցութեան շարքերում միաւորելու հայ իրականութեան բոլոր յեղափոխական ուժերին:

Քրիստափորին յաջողւում է ստեղծել գաղափարական, կազմակերպական եւ գործնական այն համախմբումը, որն իրար էր կապում անծտիր բոլորին: Դառանլով նորաստեղծ կուսակցութեան գլխաւոր գաղափարախօսն ու իդէոլոգը, նա նախաձեռնում է ՀՅԴ գաղափարական եւ կազմակերպական, քաղաքական եւ մարտական ինքնահաստատման հուն մտցնելու դժուարին աշխատանքը: 

Քրիստափորի անմիջական ջանքերով է Ժնեւում հրատարակւում ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ը: «Դրօշակ»-ին զուգահեռ 1900 թւականին Ժնեւում հիմնադրում է ֆրանսալեզու «Փրօ Արմենիա» թերթը, որին թղթակցում են ժամանակի ֆրանսիական շատ յատնի հայագէտներ եւ քաղաքական գործիչներ` Անատոլ Ֆրանսւ, Ժան Ժորեսը, Թոնի Կոշէն, Ժորժ Քլեմանսօն եւ այլն։

Վերդառնալով Կովկաս, 1901 թւականին նախաձեռնում եւ կազմակերպում է «Փոթորիկ»-ը, որը հայ ունեւոր խաւին ստիպում է ֆինանսապէս նպաստել հայ յեղափոխական շարժմանը:

Յիրաւի մեծ եւ անկիւնադարձային է Վիտոշի բազէի` Քրիստափոր Միքայէլեանի դերն ու նշանակութիւնը հայ ազգային-ազատագրական պայքարի ձեւաւորման եւ վերելքի գործում: Քրիստափորը, մեր ժողովուրդի նորագոյն շրջանի պատմութեան մէջ անկրկնելի բարձունք նւաճեց իբրեւ հայ մարդու յեղափոխական կամքի ու յանդգնութեան, մարտունակ ուժի եւ կազմակերպական տաղանդի մարդակերտ դարբինը:

Յարակից լուրեր

  • «Շահումեանի արծիւը». Շահէն Մեղրեանի յիշատակի օրն է
    «Շահումեանի արծիւը». Շահէն Մեղրեանի յիշատակի օրն է

    Շահէն Մեղրեանի մարտական ուղին սկսւել է 1988 թ.: Այն ժամանակ Շահէնը առաջիններից էր, որ զգաց, թէ առանց մարտական ջոկատների անհնար է պաշտպանել շրջանը եւ սկսեց կազմակերպել զինւած ջոկատներ: 1990 թ. յունւարի 9-ին Խանլարի ոստիկանութիւնը տեղի զինւորականների օժանդակութեամբ շրջանի ղեկավարութեանն ամբողջութեամբ գերի է վերցնում Մարտունաշէնի ճանապարհին, երբ նրանք շտապում էին մասնակցելու ադրբեջանցիների կողմից սպանւած մարտունաշէնցի պահակի յուղարկաւորութեանը։ 

  • 17 մարտ 1905. Վիտոշի խորհուրդը եւ Քրիստափորեան աւանդը
    17 մարտ 1905. Վիտոշի խորհուրդը եւ Քրիստափորեան աւանդը

    17 մարտ 1905-ին, Պուլկարիոյ Վիտոշ լերան լանջին, Սուլթան Համիտի ահաբեկման համար պատրաստուած ռումբի փորձարկումին զոհ գացին հայ ազգային-ազատագրական շարժման անզուգական ղեկավար Քրիստափոր Միքայէլեանը եւ իր գործակից Վռամշապուհ Քենտիրեանը։

  • Աւետիք Իսահակեանը եւ Սիամանթոն Քրիստափոր Միքայէլեանի մասին
    Աւետիք Իսահակեանը եւ Սիամանթոն Քրիստափոր Միքայէլեանի մասին

    2016 թւականին Երեւանի Պետական Համալսարանի հրատարակչութիւնը լոյս է ընծայել Աւետիք Իսահակեանի նամականին. «Աւետիք Իսահակեանի նամակները»: Այդ նամակներից երկուսում բանաստեղծը ասելիքի զգալի բաժինը յատկացնում է Հ.Յ. Դաշնակցութեան հիմնադիր Քրիստափոր Միքայէլեանի ողբերգական մահւան առիթով ունեցած իր ապրումներին, գնահատականներ է հնչեցնում վերջինիս հասցէին: 

  • «Այո՛, ես մարդ եմ սպանել, բայց մարդասպան չեմ»
    «Այո՛, ես մարդ եմ սպանել, բայց մարդասպան չեմ»

    Այսօր լրանում է հայ վրիժառու Սողոմոն Թեհլիրեանի կողմից Թալէաթ փաշայի սպանութեան 97-ամեակը:

    1921 թւականի մարտի 15-ին Թեհլիրեանը մասնակցում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան «Նեմեսիս» գործողութեանը՝ Բեռլինի Շառլոտենբուրգ թաղամասի Հարդենբերգ փողոցում գնդակահարելով երիտթուրքերի ներքին գործերի նախարար եւ Հայոց Ցեղասպանութեան գլխաւոր կազմակերպիչ Թալէաթ փաշային:

  • Ֆէտայիներու վերջին սխրագործութիւնը
    Ֆէտայիներու վերջին սխրագործութիւնը

    Այսօր արդէն պատմութեան փաստերու քննութիւնը յստակօրէն կը բացայայտէ, որ1920 թուի դեկտեմբերի 2-ին Հայաստանի խորհրդայնացումով կեանքի կոչուած բոլշեւիկեան Յեղկոմը կը գործէր ծրագրուած եւ հեռահաս ռազմավարութեամբ մը։ Զրկե՛լ երկիրը իր բոլոր ուժականութիւններէն եւ զայն դարձնել ըստ ամենայնի «կառավարելի»՝ իշխանութեա՛ն մը կողմէ, որ ոչինչ ունէր հարազատ մեր ինքնիշխան երկրի անցեալին, ներկային եւ ապագային հետ։

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։