Հա

Գաղափարական

Ուրբաթ, 17 Մարտի 2017 16:50

Քրիստափոր Միքայէլեան. Հայ յեղափոխականի կամքի ու հոգու մարմնաւորումը

Քրիստափորը, մեր ժողովուրդի նորագոյն շրջանի պատմութեան մէջ անկրկնելի բարձունք նւաճեց իբրեւ հայ մարդու յեղափոխական կամքի ու յանդգնութեան, մարտունակ ուժի եւ կազմակերպական տաղանդի մարդակերտ դարբինը:

«alikonline.ir» - Այսօր`մարտի 17-ին լրանում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադիր երրորդութեան երիցագոյնն ու կենտրոնական դէմքի`Քրիստափոր Միքայէլեանի մահւան 112 ամեակը:

112 տարի առաջ այս օրը` 1905 թւականի մարտի 17-ին Բոլգարիայում, Վիտոշ լեռան ստորոտին, ռումբի փորձարկման ժամանակ զոհւում է Քրիստափոր Միքայէլեանը:

Փորձարկւող ռումբը պէտք է պատուհասէր Սուլթան Աբդուլհամիդին: Կարմիր սուլթանի ահաբեկման ծրագիրն ինքը` Քրիտափորը ներկայացրել էր ՀՅԴ 3-րդ ընդհանուր ժողովին եւ ստանձնել դրա իրագործման պատասխանատւութիւնը:

Քրիստափոր Միքայէլեանը ծնւել էր 1895 թւականի հոկտեմբերի 18-ին Նախիջեւանի Գողթն գաւառի վերին Ագուլիս գիւղում։

1880-1884 թթ. իր ծննդավայրում զբաղւել է ուսուցչութեամբ: հէնց այդ տարիներին էլ Քրիստափորի մօտ ձեւաւորւում է յեղափոխական եւ ընկերվարական խոր համոզմունքների տէր քաղաքական-յեղափոխական գործչի նկարագիրը:

Ռուսական «Նարոտնայա վոլեա» (Ժողովրդային կամք) յեղափոխական կազմակերպութեան վերելքի տարիներին, երբ կովկասահայ երիտասարդութիւնը մեծ ոգեւորութեամբ փարում էր այդ կազմակերպութեան տարածած ընկերվարական գաղափարներին, Քրիստափորը եւս միանում է նրանց`ռուս յեղափոխականների հետ սերտ կապեր հաստատելով եւ հետագայ տարիներին այդ կապերը ամրապնդելով: Հէնց այդ տարիներին էլ Թիֆլիսում ծանօթանում է հայ իրականութեան մէջ երեւան եկած ազգային-ազատագրական շարժման խմորումների հետ` յատկապէս Գրիգոր Արծրունու հրատարակած «Մշակ»-ին շուրջ համախմբւած մտաւորականութեանը ծանօթանալով: Այդ ժամանկ էլ, նրա մօտ սկսում է  ձեւաւորւել ազգային հողի վրայ յեղափոխական շարժում առաջացնելու գաղափարը:

1885-1887 թթ. իբրեւ ազատ ուկնդիր ուսանում է Մոսկւայի համալսարանում։ 1887 թւականին ստեղծում է «Երիտասարդ Հայաստան» կազմակերպութիւնը։

1890 թւականի ամռանը, Թիֆլիսում, Սիմոն Զաւարեանի եւ Ստեփան Զօրեանի (Ռոստոմ) հետ հիմնադրում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը, որը սկզբնական շրջանում կոչւում էր Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութիւն` նպատակ ունենալով մէկ կուսակցութեան շարքերում միաւորելու հայ իրականութեան բոլոր յեղափոխական ուժերին:

Քրիստափորին յաջողւում է ստեղծել գաղափարական, կազմակերպական եւ գործնական այն համախմբումը, որն իրար էր կապում անծտիր բոլորին: Դառանլով նորաստեղծ կուսակցութեան գլխաւոր գաղափարախօսն ու իդէոլոգը, նա նախաձեռնում է ՀՅԴ գաղափարական եւ կազմակերպական, քաղաքական եւ մարտական ինքնահաստատման հուն մտցնելու դժուարին աշխատանքը: 

Քրիստափորի անմիջական ջանքերով է Ժնեւում հրատարակւում ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ը: «Դրօշակ»-ին զուգահեռ 1900 թւականին Ժնեւում հիմնադրում է ֆրանսալեզու «Փրօ Արմենիա» թերթը, որին թղթակցում են ժամանակի ֆրանսիական շատ յատնի հայագէտներ եւ քաղաքական գործիչներ` Անատոլ Ֆրանսւ, Ժան Ժորեսը, Թոնի Կոշէն, Ժորժ Քլեմանսօն եւ այլն։

Վերդառնալով Կովկաս, 1901 թւականին նախաձեռնում եւ կազմակերպում է «Փոթորիկ»-ը, որը հայ ունեւոր խաւին ստիպում է ֆինանսապէս նպաստել հայ յեղափոխական շարժմանը:

Յիրաւի մեծ եւ անկիւնադարձային է Վիտոշի բազէի` Քրիստափոր Միքայէլեանի դերն ու նշանակութիւնը հայ ազգային-ազատագրական պայքարի ձեւաւորման եւ վերելքի գործում: Քրիստափորը, մեր ժողովուրդի նորագոյն շրջանի պատմութեան մէջ անկրկնելի բարձունք նւաճեց իբրեւ հայ մարդու յեղափոխական կամքի ու յանդգնութեան, մարտունակ ուժի եւ կազմակերպական տաղանդի մարդակերտ դարբինը:

Յարակից Հրապարակումներ

  • Սեւ-Քարեցի Սագօ (Ծովանեան Սարգիս, 1870-1908). Ֆեդայական շարժման դաշնակցական նախակարապետներուն առինքնող դէմքը
    Սեւ-Քարեցի Սագօ (Ծովանեան Սարգիս, 1870-1908). Ֆեդայական շարժման դաշնակցական նախակարապետներուն առինքնող դէմքը

    Նոյեմբեր 13-ի այս օրը կ’ոգեկոչենք անմեռ յիշատակը մեր ժողովուրդի ազգային-ազատագրական պայքարին ամէնէն առինքնող դէմքերէն՝ 19-րդ դարավերջին թափ առած հայոց Ֆեդայական Շարժման անկեղծ զինուորի աննկուն նախակարապետներէն Սեւ-Քարեցի Սագոյի։

  • Սիմոն Զաւարեան (1866-1913). Հայ յեղափոխական շարժման ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆ «Աշխարհիկ Սուրբ»-ը
    Սիմոն Զաւարեան (1866-1913). Հայ յեղափոխական շարժման ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆ «Աշխարհիկ Սուրբ»-ը

    Հոկտեմբեր 27-ի այս օրը, 104 տարի առաջ, Պոլսոյ մէջ հրատարակուող Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Ազատամարտ»-ի խմբագրատունէն հետիոտն տուն վերադառնալու ամէնօրեայ իր ճամբու ընթացքին, 47 տարեկանին սրտէն կաթուածահար ինկաւ Սիմոն Զաւարեան։

    Այդպէս յանկարծամահ՝ հայոց աշխարհէն մարմնապէս հեռացաւ հայ ժողովուրդի եզակի դէմքերէն մէկը, որ իր կեանքով ու գործով, անհատականութեամբ ու գաղափարական աշխարհով՝ նուաճեց հայոց գալիք սերունդներուն ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ներշնչման աղբիւր մնալու եւ առաջնորդող օրինակ ծառայելու անմահութիւնը։

  • Քրիստափոր (Միքայէլեան, 1859-1905). Վերածնուած Հայաստանի ու հայկական յեղափոխութեան դրօշակիր առաջնորդը
    Քրիստափոր (Միքայէլեան, 1859-1905). Վերածնուած Հայաստանի ու հայկական յեղափոխութեան դրօշակիր առաջնորդը

    158 տարի առաջ, հոկտեմբեր 18-ի լուսաւոր օր մը, Հայաստան Աշխարհը ծնունդ տուաւ Քրիստափոր Միքայէլեան անուն արու զաւակի մը, որ կոչուած էր մարմնաւորելու բազմաչարչար ուղի կտրած եւ ստոյգ մահուան անդունդը գլորող մեր ժողովուրդին վերածնելու, այլեւ բաց ու խրոխտ ճակատով ազգերու մեծ ընտանիքին մէջ իր արժանի տեղը վերահաստատելու յեղափոխական կամքը։

  • Բանկ Օտոման գրաւած է Դաշնակցութեան կոմիտէն
    Բանկ Օտոման գրաւած է Դաշնակցութեան կոմիտէն

    121 տարի առաջ այս օրը՝ 1896 թւականի օգոստոսի 14-ին Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Պոլսի Կենտրոնական կոմիտէի որոշումով եւ Բաբգէն Սիւնիի ղեկավարութեամբ կազմակերպւեց Օսմանեան դրամատան՝ Բանկ Օտոմանի գրաւման յանդուգն գործողութիւնը:

  • Խանասոր-120. Յանուն ազգային արժանապատւութեան խիզախել մինչեւ վերջ
    Խանասոր-120. Յանուն ազգային արժանապատւութեան խիզախել մինչեւ վերջ

    Այսօր՝ յուլիսի 25-ին նշում ենք Խանասորի արշաւանքի 120-ամեակը: Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան ծաւալած փառահեղ ռազմական գործողութիւնների ամենափայլուն էջերից մէկը՝ Խանասորի արշաւանքն օտարականի համար, առաջին իսկ հայեացքից կարող է թւալ մոռացւած արեւելքի հեռու եւ աննշան մի անկիւնում, տեղային, չնչին նշանակութեան միջցեղային մի բախում, որը տրամաբանօրէն ո՛չ այն պահին, ո՛չ առաւել եւս հիմա չպէտք է ունենայ որեւէ նշանակութիւն, որին կարող է դարձնել յատկանշման արժանի պատմական իրադարձութեան:

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։