Հա

Գաղափարական

Ուրբաթ, 17 Մարտի 2017 16:50

Քրիստափոր Միքայէլեան. Հայ յեղափոխականի կամքի ու հոգու մարմնաւորումը

Քրիստափորը, մեր ժողովուրդի նորագոյն շրջանի պատմութեան մէջ անկրկնելի բարձունք նւաճեց իբրեւ հայ մարդու յեղափոխական կամքի ու յանդգնութեան, մարտունակ ուժի եւ կազմակերպական տաղանդի մարդակերտ դարբինը:

«alikonline.ir» - Այսօր`մարտի 17-ին լրանում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնադիր երրորդութեան երիցագոյնն ու կենտրոնական դէմքի`Քրիստափոր Միքայէլեանի մահւան 112 ամեակը:

112 տարի առաջ այս օրը` 1905 թւականի մարտի 17-ին Բոլգարիայում, Վիտոշ լեռան ստորոտին, ռումբի փորձարկման ժամանակ զոհւում է Քրիստափոր Միքայէլեանը:

Փորձարկւող ռումբը պէտք է պատուհասէր Սուլթան Աբդուլհամիդին: Կարմիր սուլթանի ահաբեկման ծրագիրն ինքը` Քրիտափորը ներկայացրել էր ՀՅԴ 3-րդ ընդհանուր ժողովին եւ ստանձնել դրա իրագործման պատասխանատւութիւնը:

Քրիստափոր Միքայէլեանը ծնւել էր 1895 թւականի հոկտեմբերի 18-ին Նախիջեւանի Գողթն գաւառի վերին Ագուլիս գիւղում։

1880-1884 թթ. իր ծննդավայրում զբաղւել է ուսուցչութեամբ: հէնց այդ տարիներին էլ Քրիստափորի մօտ ձեւաւորւում է յեղափոխական եւ ընկերվարական խոր համոզմունքների տէր քաղաքական-յեղափոխական գործչի նկարագիրը:

Ռուսական «Նարոտնայա վոլեա» (Ժողովրդային կամք) յեղափոխական կազմակերպութեան վերելքի տարիներին, երբ կովկասահայ երիտասարդութիւնը մեծ ոգեւորութեամբ փարում էր այդ կազմակերպութեան տարածած ընկերվարական գաղափարներին, Քրիստափորը եւս միանում է նրանց`ռուս յեղափոխականների հետ սերտ կապեր հաստատելով եւ հետագայ տարիներին այդ կապերը ամրապնդելով: Հէնց այդ տարիներին էլ Թիֆլիսում ծանօթանում է հայ իրականութեան մէջ երեւան եկած ազգային-ազատագրական շարժման խմորումների հետ` յատկապէս Գրիգոր Արծրունու հրատարակած «Մշակ»-ին շուրջ համախմբւած մտաւորականութեանը ծանօթանալով: Այդ ժամանկ էլ, նրա մօտ սկսում է  ձեւաւորւել ազգային հողի վրայ յեղափոխական շարժում առաջացնելու գաղափարը:

1885-1887 թթ. իբրեւ ազատ ուկնդիր ուսանում է Մոսկւայի համալսարանում։ 1887 թւականին ստեղծում է «Երիտասարդ Հայաստան» կազմակերպութիւնը։

1890 թւականի ամռանը, Թիֆլիսում, Սիմոն Զաւարեանի եւ Ստեփան Զօրեանի (Ռոստոմ) հետ հիմնադրում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը, որը սկզբնական շրջանում կոչւում էր Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութիւն` նպատակ ունենալով մէկ կուսակցութեան շարքերում միաւորելու հայ իրականութեան բոլոր յեղափոխական ուժերին:

Քրիստափորին յաջողւում է ստեղծել գաղափարական, կազմակերպական եւ գործնական այն համախմբումը, որն իրար էր կապում անծտիր բոլորին: Դառանլով նորաստեղծ կուսակցութեան գլխաւոր գաղափարախօսն ու իդէոլոգը, նա նախաձեռնում է ՀՅԴ գաղափարական եւ կազմակերպական, քաղաքական եւ մարտական ինքնահաստատման հուն մտցնելու դժուարին աշխատանքը: 

Քրիստափորի անմիջական ջանքերով է Ժնեւում հրատարակւում ՀՅԴ պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ը: «Դրօշակ»-ին զուգահեռ 1900 թւականին Ժնեւում հիմնադրում է ֆրանսալեզու «Փրօ Արմենիա» թերթը, որին թղթակցում են ժամանակի ֆրանսիական շատ յատնի հայագէտներ եւ քաղաքական գործիչներ` Անատոլ Ֆրանսւ, Ժան Ժորեսը, Թոնի Կոշէն, Ժորժ Քլեմանսօն եւ այլն։

Վերդառնալով Կովկաս, 1901 թւականին նախաձեռնում եւ կազմակերպում է «Փոթորիկ»-ը, որը հայ ունեւոր խաւին ստիպում է ֆինանսապէս նպաստել հայ յեղափոխական շարժմանը:

Յիրաւի մեծ եւ անկիւնադարձային է Վիտոշի բազէի` Քրիստափոր Միքայէլեանի դերն ու նշանակութիւնը հայ ազգային-ազատագրական պայքարի ձեւաւորման եւ վերելքի գործում: Քրիստափորը, մեր ժողովուրդի նորագոյն շրջանի պատմութեան մէջ անկրկնելի բարձունք նւաճեց իբրեւ հայ մարդու յեղափոխական կամքի ու յանդգնութեան, մարտունակ ուժի եւ կազմակերպական տաղանդի մարդակերտ դարբինը:

Յարակից Հրապարակումներ

  • Մեր վտանգուած գանձը՝ Արամի տու՛նը
    Մեր վտանգուած գանձը՝ Արամի տու՛նը

    Ժամանակէ մը ի վեր, խոր մտահոգութեամբ կը հետեւինք «Հին Երեւան» անունը կրող շուկայական համալիրի ծրագրային կազմաւորման փուլերուն։ Մեծածախս այս ծրագրին տէրերը հետեւողականօրէն կը պնդեն, որ հակառակ յաջորդական ձգձգումներուն՝ ծրագիրը կենդանի է եւ շուտով պիտի մտնէ շինարարական փուլ։ Կիմանանք սակայն, որ դեռ հարցեր կան լուծուելիք, որոնց բնոյթը յայտնի չէ հանրութեան։ 

  • Սաթենիկ Արղութեան (Մատինեան, 1874-1930). Հայկական Յեղափոխութեան աներեր ծաղիկը
    Սաթենիկ Արղութեան (Մատինեան, 1874-1930). Հայկական Յեղափոխութեան աներեր ծաղիկը

    Դեկտեմբեր 12-ին, կը լրանայ մահուան տարելիցը հայ կնոջ բացառիկ կերպարի մը՝ Սաթենիկ Արղութեանի, որ իր առանձնայատուկ դրոշմը դրաւ 19-րդ դարավերջին թափ առած հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժումին վրայ:

    Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութեան ծնունդը նախապատրաստած երիտասարդ հայորդիներու թիֆլիսեան «Երիտասարդ Հայաստան» խմբակի ամէնէն աշխոյժ անդամներէն էր Սաթենիկ Մատինեան:

  • 5 դեկտեմբեր 1921. Արշաւիր Շիրակեանն ահաբեկեց Սայիտ Հալիմ փաշային
    5 դեկտեմբեր 1921. Արշաւիր Շիրակեանն ահաբեկեց Սայիտ Հալիմ փաշային

    Դեկտեմբեր 5-ի այս օրը, Իտալիոյ մայրաքաղաք Հռոմի փողոցներէն մէկուն վրայ, օր - ցերեկով, հայ ժողովուրդը արդար մահապատիժի ենթարկեց աւելի քան մէկուկէս միլիոն հայորդիներու ցեղասպանութեան թրքական ոճիրին գլխաւոր պատասխանատուներէն՝ Իթթիհատական կառավարութեան վարչապետ Սայիտ Հալիմ Փաշան։

  • 4 ­դեկ­տեմ­բեր 1882. ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Շարժ­ման կայ­ծե­րը բո­ցա­վա­ռե­ցան ­Կա­րի­նէն՝ «­Ձայ­նը հնչեց Էրզ­րու­մի հա­յոց լեռ­նե­րէն»
    4 ­դեկ­տեմ­բեր 1882. ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Շարժ­ման կայ­ծե­րը բո­ցա­վա­ռե­ցան ­Կա­րի­նէն՝ «­Ձայ­նը հնչեց Էրզ­րու­մի հա­յոց լեռ­նե­րէն»

    Եթէ պատմաքաղաքական առումով առարկայական ու հնարաւոր է որոշակի տարեթիւ մը ճշդել հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման կռուի դաշտ նետուելու մարտական մկրտութեան համար, ապա իրաւամբ 4 դեկտեմբեր 1882-ը կրնայ նկատուիլ Հայկական Յեղափոխութեան շուրջ մէկուկէսդարեայ անշէջ խարոյկին սկզբնական կայծերու բոցավառման ու մարտունակ շղթայազերծման թուականը։

  • Նշանաւորւեց Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան 127-ամեակը
    Նշանաւորւեց Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան 127-ամեակը

    Նշանաւորւեց 127-ամեայ, սակայն երիտասարդական աւիւնով առլեցուն Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւս մէկ ամեակը: Ամեակներ, որոնք շաղկապւած են եղել ու կը լինեն հայ ժողովրդի վերիվայրումներով լի պատմութեամբ:

    Հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական շարժումից ակունքաւորւած Դաշնակցութեան 127-ի հանդիսութիւնը նշանաւորւեց երէկ, նոյեմբերի 27-ին, Հ. Ուս. «Չհարմահալ» միութեան «Յ. Թումանեան» սրահում: 

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը կայանա՞յ արդեօք Հենրիխ Մխիթարեանի տրանսֆերն «Արսենալ»:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։