Հա

Գաղափարական

Երկուշաբթի, 13 Նոյեմբերի 2017 10:00

Միսաք Թորլաքեան (1888-1968). Հայկական Նեմեսիսի անվեհեր բազուկը եւ Դաշնակցական ահաբեկիչի պայծառ դէմքը

Հայ ժողովուրդի հերոսական ծնունդներու անմոռանալի փաղանգին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ Միսաք Թորլաքեան, որուն մահուան տարելիցն էր նոյեմբեր 12:

12 նոյեմբեր 1968-ին, Քալիֆորնիոյ մէջ, ութսուն տարեկան հասակին, առյաւէտ փակուեցան ցաւատանջ աչքերը Ազգային Հերոսին:

ՆԱԶԱՐԷԹ ՊԵՐՊԵՐԵԱՆ

 

Հայ ժողովուրդի հերոսական ծնունդներու անմոռանալի փաղանգին մէջ առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ Միսաք Թորլաքեան, որուն մահուան տարելիցն էր նոյեմբեր 12:

12 նոյեմբեր 1968-ին, Քալիֆորնիոյ մէջ, ութսուն տարեկան հասակին, առյաւէտ փակուեցան ցաւատանջ աչքերը Ազգային Հերոսին:

Ցաւատանջ աչքեր՝ որոնք մանուկ տարիքէն զարհուրանքով տեսած էին ե՛ւ Համիտեան կոտորածները, ե՛ւ 1915-ին թրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծ ոճիրը, ե՛ւ հայ ժողովուրդի ու Հայաստանի վերապրած վերջին բեկորներուն դէմ թրքական բանակի 1918-ի արշաւանքներուն ամէն ինչ հուրէ եւ սուրէ անցընելու ահաւոր վայրագութիւնը:

Ցաւատանջ աչքեր՝ որոնք նաեւ բոցավառ էին ընդվզումի, ցասումի ու վրէժի կայծերով եւ որոնք, նոյնիսկ Բագուի ջարդարար Պէյպուտ խան Ճիւանշիրի արդարահատոյց ահաբեկումը իրագործելէ ետք, մինչեւ մահ մշտարծարծ մնացին Միսաք Թորլաքեանի մօտ, որովհետեւ անճիտուած Ազգին եւ բռնագրաւեալ Հայրենիքին արդար հատուցման Մեծ Օրը չտեսան:

Վերջապէս ցաւատանջ աչքեր՝ որոնց իր հայրապետական օրհնութիւնը շնորհելու եւ յաւերժական հանգիստի արժանացնելու փութաց Ամենայն Հայոց երջանկայիշատակ Վազգէն Ա. կաթողիկոսը, որ 1968-ի այդ օրերուն հովուապետական իր առաջին շրջապտոյտը կը կատարէր Միացեալ Նահանգներու տարածքին:

Թէեւ պարզ զուգադիպութիւն էր, որ Վազգէն Առաջին վեհափառը այդ օրերուն կը գտնուէր Քալիֆորնիա, բայց ոչ մէկ պարագայի պատահական զուգադիպութեան արդիւնք էր Հայոց Հայրապետին որոշումը՝ այցելելու Ֆրեզնոյի այն հիւանդանոցը, ուր մահամերձ վիճակի մէջ բժշկական խնամքի տակ էր Հայկական Նեմեսիսի արժանաւոր դէմքն ու Դաշնակցական Վրիժառուի անվեհեր ուխտաւորը Միսաք Թորլաքեանը:

Ընդհակառակն՝ այցի երթալով մահուան սնարին մէջ գտնուող Միսաք Թորլաքեանին ու անոր ճակտին դնելով հայրապետական իր աջը եւ Ազգային Հերոսի օրհնութիւն շնորհելով, Վազգէն Առաջին վեհափառը փաստօրէն պատմական նշանակութեամբ շրջադարձային անակնկալ մը մատուցեց ողջ հայ ժողովուրդին:

Մեծ Եղեռնի յիսնամեակով սկսած վերարժեւորումը հայոց Ազգային-ազատագրական պայքարի պատմութեան ու գաղափարական աւանդին, այդպէ՛ս, Միսաք Թորլաքեանին շնորհուած Ազգային Հերոսի հայրապետական օրհնութեամբ, կարեւոր քայլ մը եւս նուաճեց Հայաստանի եւ Սփիւռքի գաղափարական մերձեցման ու ազգային միասնականութեան վերականգնման ուղղութեամբ:

Եւ այսօր, երբ Հայկական Նեմեսիսի արժանաւոր ներկայացուցիչին մահուան 44-րդ տարելիցին առիթով, յատուկ կարեւորութեամբ ու շեշտադրումով, կը վերյիշենք Միսաք Թորլաքեանի Ազգային Հերոսի հայրապետական օրհնութեան արժանանալու այդ պատմական պահը, հպարտութեամբ կը համակէ մեզ բոլորս, որովհետեւ հակառակ մեր ժողովուրդը բաժնելու, մասնատելու եւ իրարու հակադրելու բոլոր դաւերուն, փորձերուն եւ հարուածներուն, ազգովին մեր մէջ գտանք անհրաժեշտ ուժը, որպէսզի անկորնչելի պահենք ու անդուլ վերանորոգենք մեզ միացնող Ազգային-քաղաքական եւ բարոյական-գաղափարական հիմնական արժէքները:

Միսաք Թորլաքեան ծնած է 1888-ին Կիւշանա (Տրապիզոնի շրջան): 8 տարեկան էր 1896-ին, երբ Տրապիզոնի հայութեան դէմ սուլթան Համիտ շարժման մէջ դրաւ թուրք եւ քիւրտ խուժանը՝ հայ յեղափոխականները պատժելու պատրուակով հազարաւոր անզէն հայերու կոտորածը հրահանգելով: Մանուկ տարիքի ընդվզումը Թորլաքեանի մէջ յանգեցաւ ծառացումի եւ ըմբոստացման 1904-ին, երբ Սասնոյ երկրորդ ապստամբութեան առիթով «Կարմիր Սուլթան»-ը վերստին փորձեց արեան մէջ խեղդել ողջ Արեւմտահայաստանը: Քաջ ու խիզախ պատանին զինուորագրուեցաւ Տրապիզոնի հայ ապստամբ երիտասարդներու հրոսակախումբերուն, գիւղէ գիւղ շրջելով եւ անպաշտպան հայութեան տէր կանգնելով:

1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութենէն եւ հայերու բանակ մուտքի արտօնութենէն ետք, Թորլաքեան կարճ ժամանակով զինուորական ծառայութեան մէջ մտաւ, բայց տեսնելով իթթիհատական իշխանութեան կողմէ շարունակուող հայատեաց խտրականութիւնն ու իրաւազրկումները՝ հեռացաւ բանակէն, միացաւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ, Ռոստոմի անմիջական ղեկավարութեան տակ ծաւալած ինքնապաշտպանութեան աշխատանքներուն մասնակից դառնալով, լծուեցաւ Տրապիզոնի եւ Կովկասի միջեւ զէնքի փոխադրութեան ու թրքական անօրինութիւնները զինու զօրութեամբ սանձելու գործին:

1915-ին, Թորլաքեան միացաւ Հայ Կամաւորական Շարժումին եւ եղաւ առաջիններէն, որոնք ռուսական զօրքին հետ Արեւմտահայաստան մուտք գործեցին եւ անմիջապէս լծուեցան թրքական ցեղասպանութենէն վերապրող հայութիւնը հաւաքելու, պատսպարելու եւ պաշտպանելու փրկարար աշխատանքին: Եւ երբ Լենինեան յեղաշրջման հետեւանքով ռուսական զօրքերը արագօրէն լքեցին ռազմաճակատները եւ «տուն» շտապեցին, Թորլաքեան իր մասնակցութիւնը բերաւ վերապրող արեւմտահայութիւնը թրքական զօրքի ներխուժման դէմ պաշտպանելու եւ անոր կազմակերպ նահանջը ապահովելու 1918-ի առաջին ամիսներու կռիւներուն - յատկապէս Կարսի ճակատին վրայ: Այնուհետեւ, երբ արդէն նահանջի ճանապարհ չկար եւ ողջ հայութիւնը մէկ մարդու պէս ծառացաւ ցեղասպանական իր ծրագիրը ամբողջացնելու եկող թրքական բանակին դէմ, Թորլաքեան Պաշ Աբարանի ճակատին վրայ կռուեցաւ Դրոյի յաղթական գունդին մէջ:

Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին Թորլաքեան նուիրուեցաւ արեւմտահայ գաղթականութեան պատսպարման աշխատանքներուն: 1919-ին Երեւանի մէջ գումարուած ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր Ժողովին կողմէ թուրք ջարդարարները պատժելու Նեմեսիս Գործողութեան որդեգրումէն ետք, Թորլաքեան կուսացական որոշումով 1920-ին անցաւ Պոլիս: Լծուեցաւ կազմակերպական աշխատանքներու՝ յատկապէս ՀՅԴ մարտական կառոյցի վերակենդանացումին:

Այդ շրջանին էր, 1921-ին, որ Նեմսիս Գործողութեան Պատասխանատու Մարմնին կողմէ Թորլաքեանին յանձնարարուեցաւ ահաբեկումը Պէյպուտ խան Ճիւանշիրի, որ մուսաւաթական Ատրպէյճանի Հանրապետութեան ներքին գործոց նախարարը եղած էր, իր այդ դիրքէն 1918-ին Բագուի հայ-թաթարական ընդհարումներու ժամանակ անզէն հայութեան կոտորածը կազմակերպած էր, իսկ Ատրպէյճանի խորհրդայնացումէն ետք հաստատուած էր Պոլիս:

Ճիւանշիրի ահաբեկումին կազմակերպումն ու գործադրութիւնը վստահուած էր եռանդամ խմբակի մը՝ Միսաք Թորլաքեան, Երուանդ Ֆնտքեան եւ Յարութիւն Յարութիւնեան:

Թորլաքեան Ճիւանշիրի ահաբեկման դաշնակցական որոշումը գործադրեց 18 յուլիս 1921-ին, օր ցերեկով Պոլսոյ մէջ գետին փռելով Պաքուի արիւնարբու հրէշը: Ահաբեկման ականատես ֆրանսացի զինուորներ յարձակեցան Թորլաքեանի վրայ եւ, ծեծի տակ ձերբակալելով զինք, յանձնեցին Պոլսոյ մէջ Դաշնակից Ուժերու ներկայացուցիչ անգլիական հոգատար իշխանութեան:

Անգլիական զինուորական դատարան մը կազմուեցաւ: Թորլաքեանի դատին պաշտպանութիւնը կատարեց Խոսրով Ներսէսեան, որ կուռ եւ հիմնաւոր փաստարկումներով դատարանին առջեւ մերկացուց Ճիւանշիրի ծանրագոյն յանցագործութիւնը: Դատարանը թէեւ յանցանք նկատեց գործուած ահաբեկչութիւնը, բայց արդարացուց Թորլաքեանը՝ նկատի ունենալով անոր հոգեկան եւ մտային հաւասարակշռութեան հասցուած հարուածը Ճիւանշիրի կողմէ:

Միսաք Թորլաքեան անպարտ արձակուեցաւ 22 նոյեմբերին, անցաւ Յունաստան եւ հոնկէ ալ Ռումանիա, ուր մինչեւ 1952 թուականը մնայուն բնակութիւն հաստատեց եւ գործօն մասնակցութիւն ունեցաւ Դաշնակցութեան Պալքանեան կազմակերպութեան կեանքին մէջ:

Բ. Աշխարհամարտին ընթացքին, Գարեգին Նժդեհի եւ Դրոյի կողքին, Թորլաքեան կարեւոր ներդրում ունեցաւ Պալքաններու հայութեան անվտանգութիւնը ա-պահովելու դժուարին գործին մէջ: Իսկ Աշխարհամարտի աւարտին, Թորլաքեան պատասխանատու մասնակցութիւն բերաւ Դրոյի նախաձեռնած հայ ռազմագերիները փրկելու աշխատանքներուն:

1952-ին Թորլաքեան անցաւ Միացեալ Նահանգներ եւ հաստատուեցաւ Քալիֆորնիա, ուր կուսակցական աշխոյժ գործունէութիւն ծաւալեց մինչեւ իր վերջին տարիները, երբ հիւանդութիւնը անկողնին գամեց անխոնջ մարտիկին:

Ութսուն տարի ապրեցաւ Հայկական Նեմեսիսի արժանաւոր դէմքն ու Դաշնակցական Վրիժառուի անվեհեր ուխտաւորը, որուն կտակը եղաւ՝ «Անհրաժեշտ է ճանչնալ թուրքի հոգին, որպէսզի հնարաւոր ըլլայ բացատրել մարդկութեան պատմութեան մէջ աննախադէպ արիւնոտ իրադարձութիւնը՝ հայերու 1915-ի Ցեղասպանութիւնը»:

Յարակից Հրապարակումներ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։