Հա

Ազգային

15/03/2012 - 12:30

(Անթիլիաս, 23-25 փետրւարի 2012)

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

Այդպէս խորագրւած էր խորհրդաժողովը:
Թղթակցութիւն ընելու միտում չունիմ: Աշխատանքն ըրին եւ կընեն տեղական հայ եւ օտար լրատւամիջոցները: Նաեւ՝ պատկերներով եւ ձայնով:
Գրեթէ երկու եւ կէս օր, անթերի կազմակերպութեամբ եւ ժամացուցային ճշգրտութեամբ նիստեր գումարւեցան:

Սփիւռքը նման միջազգային մասնակցութեամբ եւ նոյնքան մասնագիտական բովանդակութեամբ գիտաժողով հաւանօրէն չէր ունեցած: Փարիզ տեղի ունեցան, անցեալին, Հայ Դատին նւիրւած միջազգային գիտաժողովներ: Այս անգամ նիւթը ընդհանուր սահմանում չունէր, այլ խտացեալ էր: «Հայոց Ցեղասպանութիւնը՝ ճանաչումէն հատուցում»:
Իհարկէ, գիտաժողովէ մը պէտք չէ սպասել ո՛չ կարգախօսներ եւ ո՛չ ալ պատգամներ, թէեւ այդ փորձութիւնը միշտ առկայ է, մանաւանդ՝ ժողովրդային մակարդակի վրայ:
Գիտաժողովի ամբողջ տեւողութեան Արամ Ա կաթողիկոս հեղինակաւոր կերպով հովանաւորեց եւ հունաւորեց: Միջազգային օրէնքի իրաւաբաններ, մասնագէտներ, համալսարանի դասախօսներ եւ ատեաններու նախագահներ, երեսուն հեղինակութիւններ, ելոյթներ ունեցան: Անոնք եկած էին Եւրոպայի բազմաթիւ երկիրներէն եւ համալսարաններէն, Ամերիկայէն, նաեւ՝ Թուրքիայէն: Բազմազգ ժողով մը: Հրաւիրւած էին բազմաթիւ կազմակերպութիւններ եւ անձնաւորութիւններ:
Հաւանօրէն իրենք՝ այդ երեսուն մասնագէտները, կրցան հետեւիլ եւ ըմբռնել եղած արտայայտութիւնները, արդէն զրոյցը ընթացաւ իրենց միջեւ: Այդ երեսուն անձերէն դուրս, վեհարանի դահլիճին մէջ գտնւողները հետեւեցան, բայց կը կարծեմ, որ անկարելի էր իւրացնել, ինչ որ կըսւէր: Գէթ ես յաւակնութիւնը չունէի՝ լրիւ հասկնալու հեղեղանման ելոյթները եւ մասնագիտական նրբութիւնները: Բայց, կը լսէի եւ միաժամանակ կը մտածէի:
Զիս անհանգստացուցած էր հայերէն յայտարարութեան մէջ գործածւած «հատուցում» բառը, քանի որ մեր կորուստին եւ անսակարկելի պահանջին յարաբերաբար, «հատուցում»-ը նւազուրդ կը թւէր: Դադարի մը դիմեցի միջազգային ատեանի մը դատաւորին: Ժողովի լեզուն անգլերէնն էր: Ան բացատրեց, որ անգլերէնի մէջ «Reperation»-ը կը ներառէ կորուստներու հատուցումը եւ սրբագրութիւնը: Այսինքն՝ բռնագրաււած հայրենիքի պահանջը կարելի չէ նիւթական հատուցումով բաւարարել: Շփոթը կրնայ բխիլ հայերէն բառի ընթացիկ իմաստէն, որուն թերեւս պէտք է ընկերացնել հայոց ազգի իրաւունքի վերականգնում բացատրութիւնը:
Բացման իր խօսքով Կիլիկիոյ կաթողիկոսը արտայայտւեցաւ որպէս իրաւատէր: Արդարեւ, Կիլիկիոյ կաթողիկոսութիւնը սեփականատէր է վանքերու, եկեղեցիներու եւ այլ կալւածներու, որոնք կը գտնւին ժամանակակից Թուրքիոյ մէջ: Արամ Ա կաթողիկոս ճշտեց, որ Ցեղասպանութեան ճանաչման հետ միաժամանակ, անհրաժեշտ է վերականգնել հողի իրաւունքը: Այսինքն՝ Ցեղասպանութեան ճանաչումը հարցին լուծումը չէ: Անգլերէն խօսքին մէջ յստակօրէն գործածեց «land» բառը, հող:
Երկու օր շարունակ բացատրւեցան օրէնքներ, յիշւեցան բազմաթիւ ցեղասպանութիւններ, որոնց նկատմամբ որոշումներ կայացւեցան, պատիժներ սահմանւեցան: Երբ հրատարակւին այս կարեւոր խորհրդաժողովի ընթացքին խօսւածները, անոնք օգտակար կըլլան մեզի, մանաւանդ՝ նորերուն, սորվելու համար, թէ անոնք ինչ կրնան բերել մեզի, յաճախ ենթակայական ճառէն անդին, Հայկական Հարցին տալու համար արդիական եւ իրաւական բնոյթ: Այսինքն՝ ճիշտ հասցէագրումով կայժմէականանայ Հայկական Հարցը:
Արամ Ա կաթողիկոսի խօսքէն ետք՝ ելոյթները եղան մասնագիտական, որոնք անպայմանօրէն չէին առնչւեր հայկական կացութեան, բայց օգտակար են միշտ՝ բաղդատութեան եւ յիշեցման համար: Կրկին յիշւեցաւ, անպատժելիութեան պարագային, Հիտլերի խօսքը, թէ ո՞վ կը յիշէ հայոց ջարդերը:
Վահէ Թաշճեանի եւ Քէն Խաչիկեանի ելոյթները եւս անբաւարար պիտի ըլլային այս բարձրամակարդակ խորհրդաժողովին առանցք դարձնելու Հայկական Հարցը, եթէ երկու թուրքեր՝ Թաներ Աքչամ՝ «Քլարք» համալսարանի պատմութեան դասախօս, եւ Սաիդ Չեթինօղլու՝ Անկարայի անկախ համասլարանի դասախօս, հանդէս չգային պատմական տւեալներով եւ թուրքական օրէնքներու կամայականութիւններու եւ հակասութիւններու արժեւորումներով: Այսինքն՝ տեսակէտներու փոխանակութիւնը ներելու, զղջումի, մարդկայնական, մարդասիրական եւ այդ կարգի բարոյական ոլորտէ փոխադրւեցաւ իրաւունքի հաստատման ոլորտ՝ միաժամանակ ընդունելով թուրք կառավարութեան ոճիրը եւ հայոց ինչքի կամայական իւրացումը՝ ճշտելով, որ Թուրքիան իրաւունք չունի բռնագրաււած պահել հայոց ինչքը՝ ըստ կացութեան մշակւած օրէնքներով եւ հրամանագիրներով:
Թուրքիան իրաւունք չունի իւրացնել հայոց սեփականութիւնները. այս մասին արտայայտւած են միջազգային մասնագէտներ՝ հայկական դիմումի մը վրայ (տեսնել Անդրէ Մանդելշտամի գիրքը՝ «Հայկական Հարցը՝ Ազգերու լիգային առջեւ»):
Այս խորհրդաժողովը, Թաներ Աքչամի եւ Սաիդ Չեթինօղլուի մասնակցութեամբ եւ ելոյթներով «repentance»-ի, եթէ այսպէս կարելի է ըսել, մեղայական զղջումի յանդուգն քայլ մըն էր, յանդուգն, քանի որ ըսւած է թուրքերու կողմէ: Օրէնքներու եւ անոնց բրոնզեայ քանդակի դէմքը ճեղքւեցաւ: Հաւատացի, որ արդարութիւն մը կարելի է՝ անցնելով ոչ միայն օրէնքներու խաչաձեւ ուղիներով, այլ նաեւ՝ իմաստութեան եւ բարոյականութեան: Թուրք Սաիդ Չեթինօղլու մտաւորական պարկեշտութեամբ յայտարարեց, որ Թուրքիոյ մէջ ոչ-իսլամները սեփականազրկելու ընթացք եղած է եւ կայ:
Ինչ որ յաճախ ըսած եւ կրկնած եմ՝ Ցեղասպանութիւն գործւեցաւ հողի համար, եւ ինչքի տիրացման այդ ընթացքը տեւականացման ձգտած է Թուրքիոյ յաջորդական կառավարութիւններու հրապարակած օրէնքներով (լքեալ գոյքերու կամ հարստութեան տուրքի, վարլըք վերգիսի):
Խորհրդաժողովի աւարտին Կիլիկիոյ կաթողիկոսը՝ Արամ Ա, կալւածագրերու թղթածրար ի ձեռին, յայտնեց, որ ԻՐԱՒՈՒՆՔՆԵՐՈՒ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄԻՆ պիտի ձեռնարկւի:
Ցեղասպանութեան ճանաչման բարոյական բաւարարութենէն անդին երթալով՝ Հայկական Հարցը կը դառնայ իսկապէս Հայ Դատ՝ հասնելով միջազգային դատական ատեաններու առջեւ:
Եւ հակառակ ըսւածին եւ գրւածին՝ պայքարի նոր էջ կը բացւի, որպէսզի պարտւողական ոգիով չըսւի, թէ պատմութեան էջերը կարելի չէ վերստին գրել…
Եթէ ձեռնածալ նստինք, այդ էջերը վերստին չեն գրւիր, եւ մոխիրը կը ծածկէ զանոնք:

27 փետրւարի 2012

 

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։