Հա

Ազգային

01/02/2016 - 09:30

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Հրայր Մարուխեան (1928-1998)

ՀՅԴ-ի այդ յաջողութեան համար, Հրայր Մարուխեան անձամբ ծանր գին վճարեց 29 յունիսի 1992-ին, երբ Հայաստանի նախագահի իր իրաւունքները չարաշահելով՝ Լեւոն Տէր-Պետրոսեան պատկերասփիւռի տխրահռչակ իր ելոյթով, Հրայր Մարուխեանը «Անբաղձալի տարր» հռչակեց եւ Հայաստանի Հանրապետութենէն արտաքսելու հրամանագիր հրապարակեց:

Հայ Դատի պայքարին եւ «Դէպի Երկիր» երթին ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆ դրօշակիրը

Ն.


1998 թ. դեկտեմբերի 21-26-ի օրերուն, խոր սուգի մէջ էր Դաշնակցութեան ողջ ընտանիքը։
Դաշնակցութեան սուգին վշտակից էին հայ ժողովուրդի աշխարհասփիւռ զաւակները՝ ոչ միայն Սփիւռքի մերձաւոր թէ հեռաւոր ափերուն, այլեւ՝ նոյնինքն հայրենի ոստաններուն մէջ։
17 յուլիսի 1994-ին ուղեղի մահացու հարւած ստանալէ եւ աւելի քան 4 տարի մահաքունի մէջ անկենդան շնչելէ ետք, 21 դեկտեմբերի 1998-ին վախճանեցաւ, 24 դեկտեմբերին դագաղով Հայաստան տարւեցաւ, 26 դեկտեմբերին պաշտօնական շուքով յուղարկաւորութեան արժանացաւ եւ իր պաշտած հայրենի հողին գիրկը վերջնական հանգիստը գտաւ բառին ամբողջական իմաստով ՄԵԾ ՀԱՅ մը՝ ԴԱՇՆԱԿՑԱԿԱՆ-ի ճառագայթող դէմքով, որուն անունն էր Հրայր Մարուխեան։
Ամէն բանէ առաջ եւ վեր՝ հայ ժողովուրդի եւ Հայաստանի ամբողջական ազատագրութեան դատին իր գերագոյնը զոհաբերելու Ուխտին հաւատարմագրւած «Անկեղծ Զինւոր»-ն է ընկեր Հրայր, որ գրեթէ կէս դար ամբողջ, հայ քաղաքական մտքին առջեւ, դաշնակցականի իր յանդուգն կամքով ու աներեր հաւատքով, Հորիզոն բացաւ, Ուղի հարթեց, Պայքար կազմակերպեց եւ կռանեց Հաւաքական Կամքը ոչ միայն Դաշնակցութեան, այլեւ համայն պահանջատէր հայութեան, յատկապէս՝ երիտասարդութեան։
Իր ոգեղէն անսպառ եռանդին, գաղափարական ինքնահաւատարմութեան, մարտունակ նկարագրին եւ հայութեան հաւաքական ուժը կազմակերպականօրէն հզօրացնելու իր անվեհեր յանդգնութեան համար էր, որ Դաշնակցութիւնը աւելի քան 25 տարի ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչի բարձրագոյն պատասխանատւութեան արժանացուց Հրայր Մարուխեանին, իսկ հայ ժողովուրդը Ազգային ղեկավարի արժանաւորութեամբ ընդունեց եւ վստահեցաւ տարաբախտ մեր ընկերոջ։
Հրայր Մարուխեան ծնած էր դեկտեմբերի 19-ին, 1928 թ.-ին, Իրանի Քերմանշահ քաղաքը: Ան աւարտած էր Իրանի Պետական համալսարանի ճարտարագիտութեան բաժինը՝ մեքենագիտական բնագաւառէն ներս: 1958-ին ամուսնացած էր Անահիտ Սարգսեանի հետ եւ ունեցած չորս զաւակներ՝ Դերենիկ, Վահէ, Ալենուշ եւ Շաղիկ:
ՀՅԴ շարքերուն միացած էր Թեհրանի մէջ: Նախ անդամակցած էր ՀՅԴ Պատանեկան միութեան եւ, ապա, անցած կուսակցութեան շարքերը: Կուսակցական իր գործունէութենէն անկախ, եղած էր Թեհրանի «Արարատ» մարզական միութեան հիմնադիրներէն եւ տարիներ վարած էր միութեան նախագահի պատասխանատւութիւնը:
1963-ին Հրայր Մարուխեան մասնակցեցաւ ՀՅԴ 18-րդ Ընդհանուր ժողովին, իբրեւ Հիւսիսային Իրանի Կենտրոնական Կոմիտէի ներկայացուցիչ: Այս ժողովը յատկանշական էր Դաշնակցութեան ղեկավար մարմնին մէջ կատարւած հիմնական սերնդափոխութեամբ: Այդ ճամբով ալ Հրայր Մարուխեան, 35 տարեկանին, ընտրւեցաւ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ:
1964-ին ընտանեօք փոխադրւեցաւ Լիբանան, ուր տեղափոխւած էր (Կահիրէէն) Բիւրոյի նստավայրը: Բէյրութ տեղափոխեց նաեւ իր անձնական գործը։ 1967-ին վերընտրւեցաւ Բիւրոյի անդամ: Ատենի Բիւրոյի ներկայացուցիչ Ատուր Գապաքեանի մահէն ետք զայն փոխարինեց մինչեւ Բիւրոյի նոյն կազմին պաշտօնավարութեան շրջանի աւարտը, իսկ 1972-ին՝ ՀՅԴ 20-րդ Ընդհանուր ժողովին վերընտրւելով Բիւրոյի անդամ, ստանձնեց ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչի պատասխանատւութիւնը, որ այնուհետեւ -մինչեւ իր եղերական մահաքունը- շարունակաբար վստահւեցաւ Հրայր Մարուխեանի։
Այդ շրջանէն սկսեալ թափ առաւ Հրայր Մարուխեանի ղեկավար դերակատարութիւնը ինչպէս Դաշնակցութեան, նոյնպէս եւ Սփիւռքի հայութեան քաղաքական ինքնակազմակերպման ու յեղափոխական զարթօնքին աշխուժացման մէջ։
1975-ին բռնկած Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին բերումով եւ Բիւրոյի որոշումով, 1975-ի վերջերը, Հրայր Մարուխեան փոխադրւեցաւ Աթենք, Յունաստան, Դաշնակցութեան համահայկական գործունէութիւնը կաշկանդումներէ զերծ ու անարգել շարունակելու յանձնարարութեամբ: (1985-ին Աթենք փոխադրւեցաւ նաեւ Բիւրոյի Կենտրոնական գրասենեակը, ինչպէս եւ Մարուխեան ընտանիքը): Աթենքէն ծաւալած իր գործունէութեան առաջին տասնամեակը յատկանշւեցաւ Հայ Դատի ուժական պայքարին շղթայազերծումով, որ իր վճռորոշ անդրադարձը ունեցաւ Հայ Դատի ի նպաստ քաղաքական լաբբիինկի աշխուժացման եւ կազմակերպական հզօրացման վրայ։
Գաղափարական, կազմակերպական եւ քաղաքական զարթօնքի երեք ուղղութիւններով՝ առաջնորդող դեր կատարեց ընկեր Հրայր։
1988-ի օգոստոսին գումարւած ՀՅԴ 24-րդ Ընդհ. ժողովին, Արցախեան շարժման ամբողջապէս նւիրւելու Դաշնակցութեան վճռակամութիւնը հռչակելով՝ ՀՅԴ որոշեց կազմակերպական եւ քաղաքական իր գործունէութիւնը հունաւորել «Դէպի Երկիր» եւ Հրայր Մարուխեան անձամբ ղեկավարեց Դաշնակցութեան հայրենիքի մէջ վերընձիւղման աշխատանքները։ Իբրեւ այդպիսին՝ մնայուն ներկայութիւն դարձաւ Հայաստանի քաղաքական բեմին վրայ, իսկ Դաշնակցութիւնը վերածւեցաւ վերանկախացած Հայաստանի կազմակերպականօրէն ամենէն կուռ, ազգային-քաղաքական ընդգրկումով ամենէն համահայկական եւ ազատագրական շարժման հասկացողութեամբ ամենէն մարտունակ կազմակերպութիւնը:
ՀՅԴ-ի այդ յաջողութեան համար, Հրայր Մարուխեան անձամբ ծանր գին վճարեց 29 յունիսի 1992-ին, երբ Հայաստանի նախագահի իր իրաւունքները չարաշահելով՝ Լեւոն Տէր-Պետրոսեան պատկերասփիւռի տխրահռչակ իր ելոյթով, Հրայր Մարուխեանը «Անբաղձալի տարր» հռչակեց եւ Հայաստանի Հանրապետութենէն արտաքսելու հրամանագիր հրապարակեց:
Հայ ժողովուրդին համար ճակատագրական այդ օրերուն, երբ ադրբեջանցի հրոսակներ սկսած էին գրաւել Շահումեանն ու Մարտակերտը, ընկ. Հրայր Մարուխեան որոշեց ենթարկւիլ անարդար այդ հրամանագրին ու հեռանալ երկրէն՝ առաջքը առնելու համար ներհայկական հաւանական զինեալ բախումներուն, որոնք իբրեւ թակարդ կը լարւէին հակահայ ուժերուն կողմէ:
Յաջորդ երկու տարիներուն, Հրայր Մարուխեան քաղաքական գետնի վրայ ղեկավարեց Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի հայավնաս քաղաքականութեան դէմ ուղղւած Դաշնակցութեան գաղափարական պայքարը:
Եկաւ 17 յուլիսի 1994-ի չարաբաստիկ օրը, երբ Աթենքի ծովափը, լողանալու պահուն, Հրայր Մարուխեան ունեցաւ ուղեղային արիւնահոսութիւն եւ ինկաւ մահաքունի մէջ: Այդպէ՛ս կայծակնային կերպով եւ ողբերգականօրէն վերջ գտաւ Հրայր Մարուխեանի գործունէութիւնը՝ մեծ կորուստ պատճառելով Դաշնակցութեան եւ հայ քաղաքական միտքին:
Հրայր Մարուխեանի անկենդան շնչելու ողբերգութենէն ետք ալ, Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի հակադաշնակցական մոլուցքը շարունակւեցաւ։ Դեկտեմբերի 1994-ին պաշտօնապէս արգիլւեցաւ Դաշնակցութեան գործունէութիւնը Հայաստանի մէջ: Իշխանութիւնները բռնագրաւեցին ՀՅԴ գրասենեակները, խափանեցին ՀՅԴ մամլոյ հրատարակութիւնը։
Հրայր Մարուխեանի մահաքունի չորս տարիներուն, Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի կեանքէն ներս արձանագրւած քաղաքական զարգացումները եկան հաստատելու, որ Հրայր Մարուխեանի ղեկավարութեամբ Դաշնակցութեան բռնած ուղին ճիշտ էր: Ի վերջոյ հայրենաբնակ ժողովուրդի բողոքի ու քաղաքական ընդվզումի լայն ալիքի ճնշման տակ, յունւարի 1998-ին քաղաքական բեմէն հեռացւեցաւ Լեւոն Տէր¬Պետրոսեան. Ռոբերտ Քոչարեան-Վազգէն Սարգսեան երկեակով ղեկավարւող օրւան իշխանութիւնը վերականգնեց Դաշնակցութեան ազատօրէն գործելու իրաւունքը Հայաստանի մէջ:
Տարաբախտ ընկեր Հրայր ի վիճակի չեղաւ վայելելու յաղթանակը Դաշնակցութեան ճշտած եւ իր առաջնորդած ազգային¬քաղաքական ուղիին:
21 դեկտեմբերի 1998-ին Հրայր Մարուխեան արձակեց իր վերջին շունչը, մայր հայրենիքէն հեռու՝ Աթենքի մէջ: Դեկտեմբերի 24-ին իր անշնչացած մարմինը ամփոփող դագաղը փոխադրւեցաւ Երեւան: Իսկ 26 դեկտեմբերին «Կոմիտաս»-ի անւան Կամերային երաժշտութեան տան մէջ պաշտօնական հոգեհանգիստէ ետք, Հրայր Մարուխեան թաղւեցաւ Երեւանի Թոխմախ գերեզմանատան քաղաքային պանթէոնին մէջ, ոչ-շատ հեռու Հայաստանի անկախութեան հիմնադիր Արամ Մանուկեանի գերեզմանէն:
Հայրենի հայութիւնը գրկաբաց ընդունեց «տուն դարձ»-ը իր գաղափարապաշտ զաւակին եւ դաշնակցական ղեկավարի ոգեշնչող աւանդը պայծառակերպած նւիրեալներէն Հրայր Մարուխեանի։
24 դեկտեմբերի 1998-ի երեկոյեան ուշ ժամերուն, «Զւարթնոց» օդակայանը եւ անկէ մինչեւ Երեւան երկարող ճամբան բարձրաձայն վկան դարձան հայոց ժամանակակից պատմութեան մեծագոյն անարդարութիւններէն ու անիրաւութիւններէն մէկը սրբագրելու մեր ժողովուրդին հաւաքական վճռականութեան։
Հազարաւոր դաշնակցականներ եւ համակիրներ փութացած էին Զւարթնոց՝ ազգի եւ հայրենիքի արժանաւոր նւիրեալը դիմաւորելու եւ իր յաւիտենական հանգիստին արժանացնելու համար։ Այդպիսո՛վ՝ Հրայր Մարուխեանը արժանացնելով պայքարի դաշտին վրայ ինկած հերոսի «տուն դարձ»-ի փառքին, հայրենի հայութիւնը իր հատու պատասխանը տւաւ եւ փակեց ամօթալի էջը վերանկախացեալ Հայաստանի անդրանիկ նախագահին կողմէ 29 յունիսի 1992-ին գործւած ազգային-քաղաքական սայթաքումին, ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչն ու փոխներկայացուցիչը՝ Հրայր Մարուխեանն ու Հրաչ Տասնապետեանը իրենց պաշտած Հայրենիքէն վտարելու անարժան հրամանագրին։
Դեռ լրիւ չէ պեղւած ու ըստ արժանւոյն դեռ համադրւած չէ գաղափարներու եւ գործունէութեան այն կրակուբոց աշխարհը, որուն ինքնուրոյն եւ կենսունակ մարմնաւորումն է, ըստ բանիւ եւ գործով, ընկեր Հրայր Մարուխեան։
Կազմակերպական եռուն կեանքի եւ քաղաքական հետեւողական գործի հրամայականները հնարաւորութիւնը չընձեռեցին ՀՅԴ Բիւրոյի քառորդ դարու ներկայացուցիչին, որպէսզի կարենար հրապարակագրական յօդւածներէ, հարցազրոյցներէ եւ հրապարակային ելոյթներէ անդին անցնիլ ու անձամբ, սպառիչ աշխատասիրութեանց տեսքով, հանրութեան պարզել գաղափարական իր աշխարհին ու քաղաքական մտածողութեան ամբողջ ծաւալն ու խորութիւնը։
Այսուհանդերձ՝ դաշնակցական մամուլի էջերուն ցրւած է ընկեր Հրայրի գաղափարագրական հարուստ ժառանգութիւնը, որ տակաւին կը սպասէ... համապարփակ հատորի մը մէջ մէկտեղման, ծանօթագրման եւ արժեւորման։
Ընկեր Հրայր Մարուխեանի գաղափարական դիմանկարի ուրւագծման դիտանկիւնէն՝ յատկապէս կարեւոր նշանակութիւն ունի անոր անձին եւ անոր սերնդակից ու պաշտօնակից ընկերներուն հաւաքական արժեւորումը, իբրեւ ՀՅԴ հաւաքական ղեկավարութեան մեծ աւանդին մարմնաւորում տւած նւիրեալները, որովհետեւ անոնք միասնաբար հանդիսացան տարագիր Դաշնակցութեան կեանքին մէջ սերնդափոխութիւն առաջացնելու շարժումին ղեկավարները՝ հաւաքական մտածողութիւն զարգացնելով եւ հաւաքական ղեկավարութեամբ առաջնորդելով արդէն սփիւռքեան դիմագիծ առած ՀՅԴ կազմակերպութիւնը։ Անոնց գաղափարական ներդրումին ու կազմակերպական ղեկավարման ոճին արգասիքը եղաւ ՀՅԴ Բիւրօ անուն Դաշնակցական մարմինին բարոյական հեղինակութեան բարձրացումը։
Կը բաւէ բաղդատական վերլուծումը կատարել 70-ականներուն եւ 80-ականներուն անոնց արծարծած խնդիրներուն ու պաշտպանած դիրքորոշումներուն, անդրադառնալու համար, որ անոնք ձեռնարկած էին Հայաստանի ու հայութեան ազգային ազատագրութեան դատին ի խնդիր գաղափարական վերանորոգման շարժումի մը՝ քսաներորդ դարավերջի առանձնայատուկ արժեչափերով եւ աշխարհընկալումով։ Դարձած էին դրօշակիրները հրապարակային բանավէճի մը, ուր սեփական մօտեցումերու եւ մտածողութեան հիմնաւորումով ու պաշտպանութեամբ՝ երբեմն նաեւ տարակարծութիւններու դրսեւորումով, գաղափարականօրէն թափ տւին Հայ Դատի պայքարին քաղաքական ու կազմակերպական վերանորոգումին։
Գաղափարական վերանորոգման այդ կենսունակ շարժումին մէջ իր վճռորոշ տեղն ու առաջնորդող դերը ունի Հրայր Մարուխեան, որուն մահւան 17-րդ տարելիցը ոգեկոչեցանք, 2015 թ. դեկտեմբերին:
Կը յիշենք եւ կը խոնարհինք Անձին ու Գործին առջեւ Հայու եւ Դաշնակցականի անձնւէր, այլեւ առինքնող մարմնաւորումը հանդիսացող մեծն Հրայր Մարուխեանի։
Եւ որքան տարիները թաւալին, այնքան կը պայծառանայ բաց ճակատը հայ ժողովուրդի ու Հայաստանի ամբողջական ազատագրութեան յանդուգն Կամքին, որ Հրայր Մարուխեան անունով իր անջնջելի դրոշմը դրաւ մեր ժողովուրդի եւ հայրենիքի կեանքին վրայ։

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։