Հա

Ազգային

22/02/2016

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Առնօ Բաբաջանեան (1921-1983)

Առնօ Բաբաջանեան ամբողջապէս նւիրւեցաւ երաժշտութեան եւ միայն 9 տարեկան էր, երբ ստեղծեց իր առաջին երաժշտական գործը՝ «Պիոներական մարշ»-ը (քայլերգը), որ անմիջապէս ուշադրութիւնը գրաւեց ժամանակի գրականութեան, մշակոյթի եւ արւեստի ականաւոր գործիչներուն եւ քննադատներուն: Անձնապէս Չարենց իր հոգածութեան տակ առաւ մանուկ Բաբաջանեանին՝ անոր առջեւ բանալով դռները Երեւանի պետական երաժշտանոցին կից երաժշտական դպրոցին:

Սիրոյ առինքնող երաժշտութեան եւ հայատրոփ հնչիւններու վարպետը

Ն.


Յունւարի 22-ին, հայ մարդու յիշողութեան պաստառին, տիրական իր ձայնին ներկայութիւնը կը հաստատէ առնական դէմքը հայ երգի եւ երաժշտութեան սիրւած վարպետներէն Առնօ Բաբաջանեանի:
Աշխարհի չորս ծագերուն, հայ ժողովուրդը յունւարի 22-ին նշեց ծննդեան 95-րդ տարեդարձը իր տաղանդաշատ երաժիշտին, որ ճակատագրի բերմամբ միայն 62 տարի ապրեցաւ, բայց որ գիտցաւ ու կրցաւ 5 տարեկանէն սկսեալ - հնչիւններու մոգական ուժով - մնայուն ու անվերջ երգահանդէսի մը վերածել իրեն տրւած կեանքի ժամանակը, անոր իւրաքանչիւր վայրկեանը:
Առնօ Բաբաջանեան ամբողջ աշխարհին եւ որոշապէս հայ մարդուն պարգեւեց սրտի ու սիրոյ առինքնող երաժշտութիւն մը, որ էապէս ու անվիճելիօրէն հայատրոփ էր, որովհետեւ ինչպէս առիթով մը Առնօ Բաբաջանեան ինք պիտի ընդգծէր, «ինչ էլ որ գրեմ, ստացւում է հայեցի»...
Իր կեանքի վերջալոյսին, լրագրողի մը «նա ազատ ժամերում ինչո՞վ է զբաղւում» հարցումին պատասխանելով՝ վարպետը ի՛նք խոստովանեցաւ, թէ «Ես ազատ ժամեր չունեմ եւ չեմ էլ ունեցել: Ամբողջ կեանքում նման եմ եղել պաշարւած ամրոցի: Այո՛, ես պաշարւած եմ հնչիւններով: Քուն թէ արթուն՝ շոշանքների մէջ եմ: Մի՛ զարմացէք, եթէ ասեմ, որ իմ տեսած երազներն էլ հնչիւնների հետ են կապւած: Այդ հնչիւններից ես ընտրում եմ սրտահաճները եւ երգեր յօրինում: Ինձ համար ազատ ժամ ունենալ՝ նշանակում է կտրւել հնչիւններից, որ նոյնն է՝ թէ հրաժեշտ տալ կեանքին»:
Ճիշտ այդպէ՛ս, Առնօ Բաբաջանեանի ծննդեան տարեդարձը իր բոլոր երկրպագուներուն մէջ անպայման կարթնցնէ սիրոյ առինքնող երաժշտութիւնն ու հայատրոփ հնչիւններու դիւթանքը:
Առնօ Բաբաջանեան ծնած է Երեւան, 22 յունւարի 1921-ին: Հազիւ 5 տարեկան մանուկ էր, երբ իր յաճախած մանկապարտէզը այցի եկած մեծ վարպետը՝ Արամ Խաչատուրեան, շնորհալի մանուկներ յայտնաբերելու իր փնտրտուքին ընթացքին, խորապէս տպաւորւած էր Առնոյի դաշնակի կատարողութեամբ եւ թելադրած դպրոցի պատասխանատուներուն, որ մանուկը անպայման նւիրւի երաժշտութեան:
Այդպէս ալ եղաւ:
Առնօ Բաբաջանեան ամբողջապէս նւիրւեցաւ երաժշտութեան եւ միայն 9 տարեկան էր, երբ ստեղծեց իր առաջին երաժշտական գործը՝ «Պիոներական մարշ»-ը (քայլերգը), որ անմիջապէս ուշադրութիւնը գրաւեց ժամանակի գրականութեան, մշակոյթի եւ արւեստի ականաւոր գործիչներուն եւ քննադատներուն: Անձնապէս Չարենց իր հոգածութեան տակ առաւ մանուկ Բաբաջանեանին՝ անոր առջեւ բանալով դռները Երեւանի պետական երաժշտանոցին կից երաժշտական դպրոցին:
Այնուհետեւ՝ շնորհալի երաժիշտը մասնագիտական իր ուսումը ստացաւ նախ Երեւանի Պետական երաժշտանոցին մէջ, ապա՝ 1948-ին ընդունւեցաւ Մոսկւայի Պետական երաժշտանոցին դաշնամուրի բաժինը, միաժամանակ իր արւեստը կատարելագործելով Մոսկւայի Հայաստանի Կուլտուրայի տան արւեստանոցին մէջ:
Արւեստի քննադատներն ու կենսագիրները կընդգծեն, որ Առնօ Բաբաջանեանի երաժշտական կազմաւորման վրայ իրենց ազդեցութիւնը ունեցան Արամ Խաչատուրեան եւ Սերգէյ Ռախմանինով: Այդուհանդերձ՝ շեշտակի անհատականութեամբ օժտւած տաղանդ մը ըլլալով՝ Բաբաջանեան թէ՛ որպէս դաշնակահար, եւ թէ՛ որպէս երաժիշտ յատկանշւեցաւ ինքնատիպ դրոշմով ինչպէս իր կատարողական մեկնաբանութեանց, նոյնպէս եւ իր ստեղծագործական յօրինումներուն մէջ:
Ան եղաւ մեր ժողովուրդին սիրւա՜ծ երաժիշտը, որուն «Վաղարշապատի պարը», «Հերոսական բալլադ»-ը, «Հայկական ռապսոդիան» եւ «Դաշնամուրային եռեակ»-ը մինչեւ այսօր լայն ժողովրդականութիւն կը վայելեն: Նոյնպէս եւ «Կամուրջներ», «Գուշակիր ցանկութիւնս» ու «Մի շտապիր» երգերու օրինակով քնարական գործերը: Առնօ Բաբաջանեան մեծ գործ կատարեց նաեւ թատերական եւ շարժանկարային գլուխ-գործոցներու երաժշտական դաշնաւորման ասպարէզին մէջ: Իրենց ժողովրդականութիւնը մինչեւ այսօր կը պահպանեն «Իմ սիրտը լեռներում է», «Առաջին սիրոյ երգը», «Երջանկութեան մեխանիկան» եւ «Հարսնացուն հիւսիսից» գործերու բեմականացման համար Բաբաջանեանի ստեղծած երաժշտական դաշնաւորումները:
Առնօ Բաբաջանեան դաշնակահարը ինքզինք կը գերազանցէր յատկապէս սեփական երգերու եւ երաժշտական ստեղծագործութեանց մեկնաբանութեան ժամանակ. դաշնամուրի առջեւ՝ Առնօ Բաբաջանեան կը վերածւէր հայ երգի ու երաժշտութեան մոգական ուժը թեւաւորող հնչիւնային կախարդի, որ իրեն կապւած կը պահէր ունկնդիրն ու հանդիսատեսը:
Վարպետը 1956-էն սկսեալ վերջնական բնակութիւն հաստատեց Մոսկւայի մէջ, ուր եւ աչքերը փակեց 11 նոյեմբեր 1983-ին՝ գերելով մոսկւացիներու հոգին, իբրեւ սիրոյ եւ Հայաստանի մեծ երգիչն ու երաժիշտը:
Սիրոյ առինքնող երաժշտութեան եւ հնչիւններու հայաշունչ կախարդանքին անկորնչելի նւաճումներէն է Առնօ Բաբաջանեանի դաշնաւորած «Չքնաղ երազ»-ը, որուն բառերը ստեղծագործութիւնն են սիրւած հեղինակ Արամայիս Սահակեանի.-

 

Դու ինձ համար սիրոյ աղբիւր,
Ես քեզ համար՝ գուցէ ոչինչ:
Դու ինձ համար երազ մաքուր,
Ես քեզ համար՝ գուցէ ոչինչ:

 

Հեռւի՜ց՝ ես քեզ գոնէ՛ տեսնեմ, սիրեմ,
Որպէս կեանքիս չքնաղ երազ:
Արեգակին պէտք է հեռւի՜ց նայել,
Կայրի՛, եթէ շատ մօտենաս:

 

Կեանքում դու միշտ ուրախ մնայ,
Եւ միշտ եղիր պայծառ ու ջինջ:
Ամբողջ մի կեանք սիրով կը տամ,
Ես քեզ համար՝ գուցէ ոչինչ:

 

Հեռւի՜ց՝ ես քեզ գոնէ՛ տեսնեմ, սիրեմ,
Որպէս կեանքիս չքնաղ երազ:
Արեգակին պէտք է հեռւի՜ց նայել,
Կայրի՛, եթէ շատ մօտենաս:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։