Հա

Ազգային

14/03/2016 - 10:00

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Սիլւա Կապուտիկեան (1919-2006)

Սիլւա Կապուտիկեան հայոց սերունդներու յիշողութեան մէջ անմահացած է ոչ միայն որպէս մեր ժողովուրդին կողմէ այնքա՜ն սիրւած քնարերգական քերթւածներու անմոռանալի բանաստեղծուհին, այլեւ որպէս այն մտաւորականը, որ հայ ժողովուրդին բաժին հանւած դաժանագոյն արհաւիրքը իմաստութեամբ յաղթահարելու եւ պայծառ գալիքը նւաճելու ինքնավստահութեամբ ոգեւորեց մեր սերունդները:

Սիրոյ եւ իմաստութեան մայրական շունչով բանաստեղծը

Ն.

 

Յունւարի 20-ին նշեցինք ծննդեան տարեդարձը տաղանդաւոր բանաստեղծ ու խիզախ մտաւորական Սիլւա Կապուտիկեանի, որ հայ գրականութեան պարգեւեց մայրական շունչով յագեցած սիրոյ եւ իմաստութեան ինքնատիպ յուզաշխարհ մը: Սիլւա Կապուտիկեան հայոց սերունդներու յիշողութեան մէջ անմահացած է ոչ միայն որպէս մեր ժողովուրդին կողմէ այնքա՜ն սիրւած քնարերգական քերթւածներու անմոռանալի բանաստեղծուհին, այլեւ որպէս այն մտաւորականը, որ հայ ժողովուրդին բաժին հանւած դաժանագոյն արհաւիրքը իմաստութեամբ յաղթահարելու եւ պայծառ գալիքը նւաճելու ինքնավստահութեամբ ոգեւորեց մեր սերունդները:
Ի վերջոյ Սիլւա Կապուտիկեան ապրեցաւ ու ստեղծագործեց, իր ընթերցողները յուզեց ու ոգեւորեց, այլեւ ու մանաւանդ հայ կեանքը հունաւորեց այն հաւատքով եւ յանձնառութեամբ, որ՝ 

Ասում են, երբ փայտահատը՝ կացինն առած
Մօտենում է, որ ճիւղատի ծառը կանգուն,
Ծառն զգում է կացնի շունչը մահատարած,
Ծառն զգում է, ինչպէս մարդն է ահը զգում:
Ծառն զգում է եւ օրհասի իր բնազդով
Ճիւղերի մէջ, ճիւղերից ներս՝ լարւած ցաւից,
Հաւաքում է հիւթերը ողջ, սաղմ ու աւիշ
Ու մղում վար, արմատներն է մղում տենդով:
Զուր են սրում կացինները, զուր են սրում,
Կարծում են, թէ ա՛յդ ես, որ կաս՝ թոյլ ու հլու:
Բիւր անգամներ ճիւղատել են քեզ դարերում,
Բիւր անգամւայ դու փորձ ունես ընձիւղելու... 

Իսկ Երկրորդ Աշխարհամարտի վերջերուն գրւած Սիլւա Կապուտիկեանի «Խօսք իմ որդուն» բանաստեղծութիւնը բաւարար եղաւ, որպէսզի քնարերգակ բանաստեղծուհին անմիջապէս գրաւէ սիրտն ու միտքը մեր ժողովուրդին՝ աշխարհի չորս ծագերուն:
Պատգամ ունէր նորայայտ բանաստեղծուհին եւ օժտւած էր իր պատգամը ամենայն քնարականութեամբ, պարզութեամբ ու խոհականութեամբ սերունդներուն կտակելու, հայու հոգին յաւերժ ջերմացնելու շնորհալի տաղանդով՝ 

- Լսի’ր, որդիս, պատգամ որպէս
Սիրող քո մօր խօ՜սքը սրտանց,
Այսօրւանից յանձնում եմ քեզ
Հայոց լեզո՜ւն հազարագանձ:
Կտրել է նա, հանց աստղալոյս,
Երկինքները ժամանակի,
Շառաչել է խռովայոյզ
Սլացքի հետ հայկեան նետի,
Ու Մեսրոպի սուրբ հանճարով
Դարձել է գիր ու մագաղաթ,
Դարձել է յո՜յս, դարձել դրօ՜շ,
Պահել երթը մեր անաղարտ...
Նրանո՛վ է մրմրնջացել
Հայ պանդուխտը վէրքն իր սրտի,
Նրանո՛վ է որորտացել
Կռւի երգն իմ ժողովրդի,
Պահի՛ր նրան բարձր ու վճիտ,
Արարատի սուրբ ձիւնի պէս,
Պահի՛ր նրան սրտիդ մօտիկ,
Քո պապերի աճիւնի պէս,
Ու ոսոխի զարկիցը սեւ
Դու պաշտպանի՛ր կրծքով նրան,
Ինչպէս մօ՜րդ կը պաշտպանես,
Թէ սո՛ւր քաշեն մօրդ վրան,
Ու տե՛ս, որդիս, ո՛ւր էլ լինես,
Այս լուսնի տակ ո՜ւր էլ գնաս,
Թէ մօ՛րդ անգամ մտքիցդ հանես,
Քո մա՜յր լեզուն չմոռանա՛ս: 

Ահա այսպէ՛ս, իր առաջին բանաստեղծութիւններէն իսկ, կանացի եւ մայրական սիրոյ, քնքշանքի ու գեղեցկութեան քնարերգուն ըլլալով հանդերձ, Սիլւա Կապուտիկեան դրսեւորեց իր պատգամին ողջ կեանքով նւիրւելու մտաւորականի յանձնառութիւնն ու ազգային-հասարակական գործիչի հետեւողականութիւնը:
Նաեւ հայ քաղաքական մտքի անդաստանէն ներս Սիլւա Կապուտիկեան ունեցաւ շռնդալից մուտք, երբ 1964-ին լոյս ընծայեց «Քարաւանները դեռ քայլում են» վիճայարոյց ուղեգրութիւնը, ուր թուրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծ ոճիրին մերկացումը կատարեց ու տարագիր հայութեան ուղղեց հայրենիքին մէջ համախմբւելու եւ հայրենի պետականութեան շուրջ միաւորւելու պատգամը:
Սիլւա Կապուտիկեանի պատգամը վիճայարոյց էր, որովհետեւ իր խորքին ունէր խորհրդային ամբողջատիրութենէն եկող կաշկանդումներու՝ հայութիւնը «իւրայիններու» եւ «դաշնակներու» բաժնելու պառակտիչ սաղմեր: Այդուհանդերձ՝ Սիլւա Կապուտիկեան հնչեցուց հայոց ազգային պահանջատիրութեան վերազարթնումին առաջին զանգերը եւ, իբրեւ այդպիսին, երկխօսութեան առաջին կամուրջ մը հաստատեց հայ ժողովուրդի հայրենաբնակ եւ տարագիր թեւերուն միջեւ:
Գրական-ստեղծագործական թէ ազգային-հասարակական տարբեր ուղի չէր կրնար ունենալ 1915-ի Վանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն մասնակից Բարունակ Կապուտիկեանի դուստրը, որ 20 յունւարի 1919-ին ծնաւ Երեւանի մէջ, իր ամբողջ կեանքը անցուց Երեւանի մէջ, նոր դարու եւ նոր ժամանակներու ոգիով հնչեցուց հայ կնոջ ու մօր քնարական ձայնը, նոյնքան արդիական եղաւ հայ մտքին առջեւ հորիզոն բանալու իր խոհականութեան եւ իմաստութեան մէջ, բայց ի՛նչ որ գրեց եւ հանրային պատասխանատւութեան ի՛նչ դիրք ալ գրաւեց՝ շարունակ հաւատարիմ մնաց վանեցի իր արմատներուն եւ, այդ ճամբով, միշտ ներշնչման աղբիւր ունեցաւ հայ ժողովուրդի արհաւիրքակենտրոն յուզաշխարհը...
1935-ին լոյս տեսած իր առաջին ոտանաւորէն մինչեւ 2002-ին լոյս տեսած «Իմ կածանը աշխարհի ճանապարհներին» մտորումները, Սիլւա Կապուտիկեան բեղուն գրիչ ունեցաւ: Տասնեակաւոր գրքոյկներու եւ հատորներու ժառանգութիւն մը թողուց մեր սերունդներուն:
Գիտական պատրաստութիւն ունէր. աւարտած էր Երեւանի Պետական համալսարանի լեզւագիտութեան բաժանմունքը, ինչպէս նաեւ Մոսկւայի Գորկիի անւան գրականութեան կաճառը:
Կեանքի ընկերն էր մեծն Յովհաննէս Շիրազի:
1941-էն սկսեալ Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ էր, իսկ 1945-ին անդամագրւած էր Համայնավար կուսակցութեան: Զոյգ հանգամանքներով՝ երկար տարիներ գտնւեցաւ պետական պատասխանատու պաշտօններու վրայ. պարտաւորւեցաւ իր տուրքը վճարելու խորհրդային կարգերուն, բայց առիթները ստեղծեց, որպէսզի կարենայ իր խղճի պարտքը կատարել հանդէպ բազմաչարչար հայութեան:
Դէպի սփիւռքեան հայօջախները կատարւած իր պարբերական այցելութիւններով եւ երբեմն երկարատեւ ուղեւորութիւններով՝ Կապուտիկեան ոչ միայն մօտէն ճանչցաւ հայկական արտասահմանը եւ շատ բան վերատեսութեան ենթարկեց խորհրդահայու իր ներաշխարհին մէջ, այլեւ՝ հայրենիքը աւելի հարազատ ու ճանաչելի դարձուց սփիւռքահայութեան:
Պատահական չէր, հետեւաբար, որ երբ զարթնումի ժամը հնչեց Արցախեան Պահանջատիրութեան ճակատներուն վրայ, 1980-ականներու երկրորդ կիսուն, Սիլւա Կապուտիկեան ազգային-հասարակական գործիչը հաստատակամ կանգնեցաւ Արցախը Հայաստանին միացնելու համաժողովրդական շարժման առաջապահ դիրքերուն վրայ, որպէս աննկուն դրօշակիր:
Ազգային գործիչի եւ իմաստուն մտաւորականի իր մեծարժէք վաստակէն առաջ թէ վեր՝ Սիլւա Կապուտիկեան անմահութեան արժանի է յատկապէս իր գրական ժառանգութեամբ: Իր առաջին բանաստեղծութիւններով իսկ, Կապուտիկեան բացաւ կանացի եւ մայրական սիրոյ, քնքշանքի ու գեղեցկութեան քնարական ծով աշխարհ մը, ուր կեղծն ու սուտը երբեք տեղ չունեցան: Իր երգած սէրը առանց ցաւի չեղաւ, բայց տառապանքի մէջ խորացած եւ արմատաւորւած բիւրեղեայ իրաւութեամբ զատորոշւեցաւ: Ահա՛ «Լսիր, սիրելիս» խորագրւած իր խոստովանութիւնը. 

Քեզ պիտի գաղտնիք բացեմ ես հիմա.
Ես կը գամ քեզ մօտ -
Գուցէ խենթացած սիրուց ու բախտից,
Գուցէ խստադէմ, մռայլ, ինչպէս մահ.
Մինչ ոսկորներս յոգնած աշխարհի
Սեւից ու ստից:
Սակայն իմացիր,
Երբեք ես չեմ գայ քեզ մօտ դիմակով.
Կը գամ ինչպէս կամ -
Սիրիր, ինչպէս կամ -
Եւ, աղաչում եմ, դու էլ մի զուգւիր
Լուսապսակով.
Եղիր ինչպէս կաս,
Սիրիր ինչպէս կաս:
Քեզանից առաջ
Ցամաքած, տրտում ջրհոր էր հոգիս,
Դու եկար.
Եւ ես լցւած եմ մի ծովի նման.
Բայց, աղաչում եմ,
Շողուն խօսքերով ինձ մի ամոքիր.
Ատում եմ կեղծը -
Ինձ իսկականն է հարկաւոր միայն:
Հրդեհ մի խաղայ -
Եթէ կրակդ մարել է իրաւ.
Մի քաշւիր ցաւից -
Խաբւելու ցաւը աւելի է մեծ.
Ստից շնչահեղձ այս աշխարհի մէջ
Արի գոնէ մենք չխաբենք իրար... 

Անկեղծութեան եւ իրաւութեան, սիրոյ եւ իմաստութեան երգիչն ու պատգամաբերն է Սիլւա Կապուտիկեան, որ 25 օգոստոսի 2006-ին, անցաւոր մեր կեանքին հետ հաշւեյարդար կատարած՝ առյաւէտ մեկնեցաւ մեր աշխարհէն եւ գնաց միանալու հայոց անմահներու համաստեղութեան, մնացողներուս միշտ յուշելով, թէ՝
- «Դժբախտ է այն մարդը, որն այլեւս ոչինչ չունի կորցնելու:
- «Ազնիւ մարդը չի գնում յարմարութեան, վախենում է արդար ապրելու երջանկութիւնը կորցնելուց:
- «Կեանքի բոլոր տարիներն էլ հաւասար սիրելի են, քանի որ կեանքն ինքն է սիրելի»:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։