Հա

Ազգային

04/05/2016

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Արշաւիր Շիրակեան (1900-1973)

Արշաւիր Շիրակեանի անունը անքակտելիօրէն կապուած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան որոշումով կեանքի կոչւած «Նեմեսիս» ազգային արդարահատոյցի նախաձեռնութեան հետ, որ մահապատիժով վրէժ լուծեց հայ ժողովուրդին դէմ թուրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծագոյն ոճիրի պատասխանատուներէն։

Հայոց նահատակներու կտակին գործադրութեան գաղափարապաշտ ահաբեկիչն ու վրիժառու բազուկը

Ն.


Հայ ժողովուրդի գաղափարի մարտիկներու եւ ազգային հերոսներու փաղանգին մէջ իր առանձնայատուկ տեղը ունի Արշաւիր Շիրակեան, որուն մահւան 43-րդ տարելիցը ոգեկոչեցինք ապրիլի 12-ին:
Արշաւիր Շիրակեանի անունը անքակտելիօրէն կապուած է Հ. Յ. Դաշնակցութեան որոշումով կեանքի կոչւած «Նեմեսիս» ազգային արդարահատոյցի նախաձեռնութեան հետ, որ մահապատիժով վրէժ լուծեց հայ ժողովուրդին դէմ թուրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծագոյն ոճիրի պատասխանատուներէն։
Արդարեւ 1919-ին, նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաք Երեւանի մէջ գումարւած ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովին, հայկական յեղափոխութեան առաջապահ կուսակցութիւնը որոշեց իր վրայ վերցնել պատասխանատւութիւնը թուրք եղեռնագործները մահապատիժի ենթարկելու դատավճիռին գործադրութեան։
Հակառակ Պոլսոյ մէջ յաղթական դաշնակիցներու պահանջով օսմանեան զինւորական ատեանին արձակած մահապատիժի որոշումին, հայ ժողովուրդին դէմ թուրքական պետութեան ծրագրած եւ գործադրած հայասպանական մեծագոյն ոճիրին իթթիհադական պատասխանատուները անպատիժ մնացած էին, անուն եւ ինքնութիւն փոխած ու կեղծած՝ փորձած էին փախուստ տալ արդարադատութենէ, ապաստանելով եւրոպական մայրաքաղաքներ ու ծպտեալ կեանք վարելով...
Փախստական այդ ցեղասպաններուն դէմ արդար դատաստան իրագործող սրբազան վրէժի պատմական խորհրդանիշը եղաւ «Նեմեսիս», որ հայոց ազգային յիշողութեան մէջ արութեան եւ հատուցման, հպարտութեան եւ արդարադատութեան ներշնչման աղբիւրը հանդիսացաւ։
Իսկ «Նեմեսիս»-ի արդարահատոյց բազուկներուն ներկայացուցչական դէմքերէն մէկը եղաւ Արշաւիր Շիրակեան, որ հազիւ քսան տարիքը բոլորած՝ գաղափարի մարտիկի նւիրումով, յանդգնութեամբ եւ խիզախութեամբ, սրբազան ահաբեկիչը դարձաւ թուրք ջարդարարներուն։
Հայ ժողովուրդին դէմ գործւած Ցեղասպանութեան պատասխանատու թուրքական պետութեան ներկայացուցիչները պատուհասող դաշնակցական արդարագործներու փաղանգին մէջ, Արշաւիր Շիրակեան հանդիսացաւ ա՛յն իւրայատուկ դէմքը, որ իր առաքելութեան ազգային-քաղաքական ամբողջական գիտակցութեամբ եւ գաղափարի մարտիկի յանձնառութեամբ գործեց։ Եւ բարացուցական է, որ իր կեանքի վերջալոյսին, 1965-ին, Մեծ Եղեռնի յիսնամեակին առիթով լոյս ընծայած իր յուշերը Շիրակեան կոչեց «Կտակն էր նահատակներուն»։
Արշաւիր Շիրակեանի կը պատկանի «Նեմեսիս» գործողութեան վերաբերեալ այն յստակացումը, թէ «Մեր կազմակերպութիւնը չունէր մարդասպանական որեւէ ծրագիր։ Անիկա պարզապէս արդար պատիժի ենթարկեց ա՛յն յանցագործները, որոնք ի բացակայութեան դատւած եւ մահւան դատապարտւած էին։ Իսկ հայ դաւաճանները կը գլխաւորէին մեր ցուցակը»։
Այդպէ՛ս, Առաջին Աշխարհամարտի աւարտին, դաշնակից պետութեանց հակակշռին տակ ինկած Օսմանեան կայսրութեան մայրաքաղաք Պոլսոյ մէջ, զինւորական յատուկ ատեան մը դատած էր հայասպանութեան պատասխանատու Իթթիհադական ղեկավարութիւնը, հաստատած էր իւրաքանչիւր ջարդարարի ծանրագոյն յանցագործութիւնը եւ, ի բացակայութեան, մահապատիժի դատապարտած էր զանոնք։
Արդարութիւն հաստատող մահապատիժի դատավճիռը կար, բայց հրապարակի վրայ չկային եւ օրէնքի ու արդարութեան ձեռքէն փախուստ տւած էին իրենք՝ գլխաւոր ջարդարարները։
Արդարահատուցման այդ սրբազան դատաստանը իրագործող «Նեմեսիս»-ի գլխաւոր առաքեալներէն եղաւ Արշաւիր Շիրակեան։
Հայ արդարահատոյց բազուկը ծնած էր 1900-ին, Պոլիս։ Մանկութիւնը անցուց 1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութեան հետեւած պոլսահայ ազատ ու ծաղկուն մթնոլորտին մէջ։ Պատանի տարիքէն ապրեցաւ ու կազմաւորւեցաւ դաշնակցական մտաւորականներու մտերմութեան մէջ։ Այդ պատճառով ալ 1915-ին, երբ ցեղասպան թուրքական պետութիւնը իր առաջին հարւածը ուղղեց Պոլսոյ հայ մտաւորականութեան, Շիրակեան կոչւեցաւ պատանի սուրհանդակի առաքելութեան, որպէսզի հայ մատնիչներու դաւաճանական ցուցմունքներուն դէմ զգուշացնէ եւ հետապնդումներէ զերծ պահէ ընդյատակ կեանքի անցած հայ մտաւորականները։
Մինչեւ Առաջին Աշխարհամարտի աւարտն ու զինադադարը, Արշաւիր Շիրակեան ամբողջական փարումով գործեց Հ. Յ. Դաշնակցութեան Պոլսոյ կազմակերպութեան շարքերուն մէջ։ Մօտէն հետեւեցաւ Պոլսոյ Օսմանեան զինւորական ատեանին կողմէ Իթթիհադի պարագլուխներու (ի բացակայութեան) դատավարութեան։
Վարչապետ Սայիդ Հալիմ փաշայի, ներքին գործոց նախարար Թալէաթի եւ իթթիհադական պարագլուխներ Բեհաէդդին Շաքիրի, Ջեմալ Ազմիի, Նազըմի եւ միւսներուն դէմ ատեանի արձակած մահապատիժի դատավճիռները, մատնւած ըլլալով մեռեալ տառ մնալու ճակատագրին, նոր ընդվզումի եւ ցասումի կրակը բորբոքեցին արդէն երիտասարդ գործիչին մէջ։ Եւ երբ 1919-ին, Երեւանի մէջ գումարւած իր 9-րդ Ընդհանուր ժողովին, Դաշնակցութիւնը որոշեց «Նեմեսիս» գործողութեան ձեռնարկել եւ ի՛նք իրագործել թուրք ջարդարարներու մահապատիժը, Արշաւիր Շիրակեան առաջիններէն եղաւ, որ ներկայացաւ «Նեմեսիս»-ի պատասխանատու Մարմնին՝ իր սրբազան պարտականութիւնը կատարելու պատրաստակամութիւն յայտնելով։
Շիրակեան կը լրացնէր անհրաժեշտ բոլոր պայմանները, որպէսզի նկատի առնւէր «Նեմեսիս»-ի արդարահատոյց ահաբեկիչներու փաղանգին նշանակման մէջ։ Գաղափարական եւ ազգային-քաղաքական պատրաստութիւնը ամբողջապէս ունէր։ Կազմակերպական ուշագրաւ փորձ ունէր Պոլսոյ մէջ ընդյատակեայ գործունէութեան։ Մարտական գործիչի խիզախութեամբ եւ քաջասիրտ նկարագրով կը յատկանշւէր։
Չուշացաւ Շիրակեանի առաջին գործողութեան յանձնարարականը։ Քսանամեայ հայորդիին վստահւեցաւ թուրք ջարդարարներու գլխաւոր մեղսակիցներէն Վահէ Իհսանի (Եսայեան) մատնիչ-դաւաճանի ահաբեկումը։ Իհսան ի՛նք կազմած էր ցուցակը Պոլսոյ այն հայ մտաւորականներուն, որոնք 24 Ապրիլ 1915-ին զանգւածային ձերբակալութեան ենթարկւեցան։
27 մարտի 1920-ին, Պոլսոյ մէջ, Շիրակեան իրագործեց Իհսանի դէմ արձակւած Դաշնակցութեան մահապատիժի որոշումը։
Շիրակեան հեռացաւ Պոլիսէն եւ անցաւ Երեւան, ուր Արամ Երկանեանի հետ նոր առաքելութեան մը կոչւեցան։
Թիֆլիսի մէջ իրենց պարտականութիւնը կատարելու նախապատրաստական աշխատանքի ժամանակ, երկուքն ալ ձերբակալւեցան, բայց անհրաժեշտ ապացոյցերու չգոյութեան հետեւանքով ազատ արձակւեցան։ Արշաւիր վերադարձաւ Պոլիս, ուրկէ 1921-ի ամառը նոր յանձնարարականով ուղարկւեցաւ Հռոմ։
Շիրակեանի վստահւած էր իթթիհադական կառավարութեան վարչապետ Սայիդ Հալիմ փաշայի ահաբեկումը։ Սայիդ Հալիմ իթթիհադական պարագլուխներու ամենէն տարեց անդամն էր, նաեւ՝ ամենէն մեծահարուստը, որ ի վիճակի էր լաւագոյնս թաքցնելու իր հետքերը։ Բայց «Նեմեսիս»-ի յանդուգն հետախոյզները ի վիճակի եղան գտնելու Սայիդ Հալիմ փաշայի թագստոցը եւ Արշաւիր Շիրակեան, 5 դեկտեմբերի 1921-ին, Հռոմի փողոցներուն վրայ գետին փռեց ցեղասպան թուրքական կառավարութեան ատենի վարչապետը։
Գործողութիւնը դարձեալ «մաքուր» էր եւ հայ ահաբեկիչը առանց հետք ձգելու հեռացաւ արդարահատուցման... բեմէն։
Բայց Շիրակեանի ահաբեկչական սուրբ առաքելութիւնը վերջ չգտաւ Սայիդ Հալիմ փաշայի մահապատիժով։ Հետեւեցաւ նոյնքան յանդուգն գործողութիւնը Բեհաէդդին Շաքիրի եւ Ջեմալ Ազմիի ահաբեկման, որ վստահւած էր Արշաւիր Շիրակեան եւ Արամ Երկանեան երկեակին։
Տխրահռչակ դոկտ. Բեհաէդդին Շաքիր եղած էր հիմնադիրն ու ղեկավարը իթթիհադական այն յատուկ զօրաբաժնին, որ «առաջապահ»-ի դեր խաղաց Հայոց Ցեղասպանութեան գործադրութեան ժամանակ։ Իսկ Ջեմալ Ազմին ծանօթ էր իբրեւ «Տրապիզոնի հրէշը», որ աւելի քան 15 հազար անզէն հայեր ծովամոյն ըրաւ։
17 ապրիլի 1922-ին, Բեռլինի փողոցներուն մէջ, Արշաւիր Շիրակեան եւ Արամ Երկանեան միացեալ գրոհով մը գետին փռեցին թուրք ջարդարար զոյգ հրէշները։ Նախայարձակը Շիրակեանն էր, որ առաջին գնդակով զգետնեց Ջեմալ Ազմիին, բայց միայն վիրաւորել կրցաւ Շաքիրը։ Երկանեան օգնութեան հասաւ եւ ուղիղ ճակտէն մէկ փամփուշտով վերջ տւաւ Բեհաէդդին Շաքիրի յանցագործ կեանքին։
Բեռլինի այդ գործողութեամբ վերջ գտաւ Շիրակեանի արդարահատոյց գործունէութիւնը։
Հայ հերոսը 1923-ին, իր նորահարս կնոջ՝ Գայիանէի հետ, վերջնականապէս հաստատւեցաւ Մ. Նահանգներ, ուր աշխոյժ մասնակցութիւն բերաւ ՀՅԴ Մ. Նահանգներու կազմակերպութեան կեանքին ու աշխատանքներուն։
Երկար տասնամեակներու լռութենէն ետք, 1965-ին, Շիրակեան լոյս ընծայեց իր յուշերը՝ «Կտակն էր նահատակներուն» խօսուն անունը տալով իր յուշագրութեան։
12 ապրիլի 1973-ի օրը փակւեցան աչքերը հայ ժողովուրդի արդարահատոյց բազուկին, որուն անունով այսօր կը կոչւին ե՛ւ դաշնակցական կոմիտէութիւններ, ե՛ւ ՀՅԴ Երիտասարդական միութիւն մը։
Անուն՝ որ յաւերժական յուշարարն է հայ ժողովուրդի անմահ նահատակներու սրբազնագոյն կտակին։
Նաեւ անուն՝ որ իր անձնւէր կեանքով ու գործով, յատկապէս գաղափարի անվեհեր մարտիկի իր կերպարով, կը շարունակէ ներշնչման աղբիւր մնալ Հայ Դատի պայքարին զինւորագրւած հայոց սերունդներուն համար։

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։