Հա

Ազգային

26/05/2016 - 11:20

Հայաստանի Հանրապետութեան երեք խորհրդանիշերի ստեղծման պատմութիւնը

Անցեալ դարում Հայաստանի անկախութեան հռչակագիրը երկու անգամ է հնչել բարձր ամբիոնից‘ 1918-ի մայիսին ու 1990-ի օգոստոսին: Եւ երկու անգամ էլ այն ընթերցել է Արամ Մանուկեանը. յետխորհրդային Հայաստանի պատգամաւորների շարքում գտնւեց Առաջին Հանրապետութեան ժամանակների անւանակիցը: Պատմութեան երրորդ տասնամեակը թեւակոխող Հայաստանի Հանրապետութիւնը ժառանգեց հայկական առաջին անկախ պետականութեան խորհրդանիշերը՝ դրօշը, օրհներգը եւ զինանշանը:

Անցեալ դարում Հայաստանի անկախութեան հռչակագիրը երկու անգամ է հնչել բարձր ամբիոնից‘ 1918-ի մայիսին ու 1990-ի օգոստոսին: Եւ երկու անգամ էլ այն ընթերցել է Արամ Մանուկեանը. յետխորհրդային Հայաստանի պատգամաւորների շարքում գտնւեց Առաջին Հանրապետութեան ժամանակների անւանակիցը: Պատմութեան երրորդ տասնամեակը թեւակոխող Հայաստանի Հանրապետութիւնը ժառանգեց հայկական առաջին անկախ պետականութեան խորհրդանիշերը՝ դրօշը, օրհներգը եւ զինանշանը: Իսկ ինչպէ՞ս են դրանք ստեղծւել գրեթէ մէկ դար առաջ՝ 1918-ին, առաջին Հանրապետութեան կերտման օրերին:

 

Ի՞նչ ենք ծածանում

160526d01cԱռաջին անգամ պաշտօնապէս հայկական Եռագոյնը բարձրացւեց 1918-ի օգոստոսի 1-ին. Ազգային ժողովի բացման օրն առաջին անգամ ծածանւեց կարմիր-կապոյտ-դեղին պաստառը: Անմիջապէս յաջորդ օրը թերթերում լոյս տեսաւ կառավարական հրամանը, որը սահմանում էր բոլոր կազմակերպութիւններին պարտադիր եռագոյն ունենալ:
Գոյների ընտրութեան ժամանակ կանգ առան հայկական վերջին պետականութեան՝ Կիլիկիան թագաւորութեան խորհրդանշի վրայ: Կարմիրը, կապոյտը եւ դեղինը զինւորական միաւորումների գոյներն էին, հետագայում դեղինը որոշեցին փոխել, քանի որ կարմիրի, կապոյտի եւ նարնջագոյնի համադրումն առաւել ակնահաճոյ համարեցին:
160526d01dԳեղանկարիչ Մարտիրոս Սարեանը այլ տարբերակներ էր առաջարկել, որոնցից մէկը «ծիածանային» դրօշն էր: Սարեանը գրել էր. «Եռագոյն դրօշներ շատ կան, մեզ՝ որպէս արեւելեան ազգի, կը սազի բազմագոյն դրօշը... առաջարկում եմ մեր տառապած ու սիրելի հայրենիքի վրայով ծիածան անցկացնել»:
Առաջին Հանրապետութեան կարմիր-կապոյտ-նարնջագոյն դրօշը գոյատեւեց, ինչպէս եւ հանրապետութիւնը, 2.5 տարի՝ մինչեւ 1920-ի նոյեմբերի 29-ը: Իսկ 1922-ի փետրւարին Հայաստանի Խորհուրդների առաջին հաւաքը հաստատեց բոլշեւիկեան դրօշը՝ վառ կարմիր ֆոնի վրայ ՀԽՍՀ ոսկեգոյն տառերը:
ԽՍՀՄ-ի փլուզումից յետոյ վերադարձաւ 1918-ի Եռագոյնը:

 

Ի՞նչ ենք երգում

«Մեր Հայրենիք» երգն ի սկզբանէ օրհներգի կարգավիճակ չունէր: 1859-ի յունիսին Նալբանդեանը գրեց «Իտալացի աղջկայ երգը», որը 1861-ին Կոմս Էմմանուէլ կեղծանւամբ տպագրւեց Մոսկւայի հայկական «Հիւսիսափայլ» ամսագրում: Նալբանդեանը գովերգում է հայրենիքի ազատութեան համար մարտնչել պատրաստ իտալուհիներին՝ նրանց որպէս օրինակ բերելով սեփական հայրենակցուհիների համար:
160526d01aԲանաստեղծութիւնը պատմում է 1857-ին իտալական Սարբիում տեղի ունեցած մարտերի մասին: Հերոս Ռիսոջիմենտօ Կարլօ Պիզականէի առաջնորդութեամբ 300 զինւորներ յարձակւեցին քաղաքի վրայ: Նրանք մահացան իսպանական բուրբոնների գումարտակների դէմ մղւած մարտերում:
1885-ի մարտի 15-ին՝ ուրբաթ օրը, թիֆլիսեան Արծրունի թատրոնում երգչախմբի կատարմամբ տեղի ունեցաւ «Իտալացի աղջկայ երգի» համաշխարհային պրեմիերան: Նալբանդեանի բանաստեղծութեան համար երաժշտութիւն էր գրել երիտասարդ ինքնուս Խաչատուր Մարգարեանը՝ Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, որը, ինչպէս եւ Նալբանդեանը, խուսափում էր անունն ազդարարել. երաժշտութեան հեղինակը նշւած չէ անգամ նոտաների բնօրինակի վրայ: Ի դէպ, Բարսեղ Կանաչեանի անունը, որին այսօր վերագրում են հայկական օրհներգի երաժշտութիւնը, առաջին անգամ յայտնւել է Կոմիտաս վարդապետի աշակերտների կողմից 1919-ին Կոստանդնուպոլսում լոյս տեսած ժողովածուի վրայ:
Թիֆլիսեան շնորհանդէսից յետոյ Կարա-Մուրզայի երգը յայտնի դարձաւ հայկական համայնքներում: Շուտով, առաջին բառերից ելնելով, այն սկսում են կոչել «Մեր Հայրենիք»: 1918-ի օգոստոսի 1-ին երգին վիճակւած էր դառնալ առաջին, իսկ 1991-ի յուլիսի 1-ին՝ երրորդ Հանրապետութեան օրհներգը:

 

Ովքե՞ր են հսկում հայկական պետականութիւնը

160526d01bԱլեքսանդր Թամանեանի ստեղծած զինանշանը ՀՀ կառավարութիւնը հաստատեց 1920-ին: Թամանեանի ոգեշնչման աղբիւրը Տիգրան Մեծի տարբերանշաններն են եղել, մատենագիրներ Խորենացու ու Բիւզանդի թողած վկայութիւններն այն մասին, որ Արշակունի թագաւորները «արծիւ էին կրում», Ռուբինեան արքայ Լեւոն 2-րդի կնիքներն ու մետաղադրամները եւ Անի թագաւորանիստ քաղաքի դարպասների առիւծով ռե-լիեֆը: Հայկական զինանշանի վահանը պահողները Մամիկոնեան իշխանների արծիւն ու 885 թւականին գահ բարձրացած Բագրատունի թագաւորական տոհմի առիւծն են: Կենդանիների լոգօներ կան չորս թագաւորական ընտանիքիների վահանների վրայ՝ Արտաշէսեաններ (երկու հակադիր շրջւած արծիւ), Արշակունիներ (երկգլխանի արծիւ), Բագրատունիներ (առիւծ) եւ Ռուբինեաններ (քայլող կամ թագադրւած առիւծ): Թամանեանի կոմպոզիցիայում չեն ներառւել աւելի վաղ թագաւորական ընտանիքների՝ Երւանդունիների եւ Վանի թագաւորութեան կառավարիչների խորհրդանիշերը:
Թամանեանի էսքիզում թագաւորների թռչուններն ու գազանները շատ ագրեսիւ են թւում: Եւ դա բնական էր. թշնամիներով շրջապատւած երիտասարդ պետութիւնը չէր կարող բարի զինանշան ունենալ: Մինչ պատմաբաններն ու իրաւաբանները կողմնորոշւում են նրբութիւնների հարցում, «զինանշանի գազաններն» արդէն երրորդ տասնամեակն է՝ պահակ են կանգնած հայկական պետականութեանը:

«1in.am»

Յարակից լուրեր

  • 21 Սեպտեմբեր 1991. Հայաստանի Անկախութեան վերականգնման տօնին մե՜ծ դասերը
    21 Սեպտեմբեր 1991. Հայաստանի Անկախութեան վերականգնման տօնին մե՜ծ դասերը

    Սեպտեմբեր 21-ին, աւելի քան քառորդ դարէ ի վեր ահա՛, մեր ժողովուրդը աշխարհի ողջ տարածքին միասնականօրէն ոտքի կը կանգնի եւ համազգային խանդավառութեամբ կը տօնէ Հայաստանի անկախութեան վերականգնման պատմակերտ Օրը։

  • Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան երկրորդ խորհրդարանի բացումը
    Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան երկրորդ խորհրդարանի բացումը

    Նորընտիր խորհրդարանի հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցաւ Հայաստանի խորհրդարանի հրաւիրումից ուղիղ մէկ տարի անց՝ 1919 թ. օգոստոսի 1-ին: Խորհրդարանի նիստը բացեց նրա աւագագոյն անդամ Ասետիք Սահակեանը, քարտուղարն էր կրտսերագոյն անդամ Ենովք Միրաքեանը: Բացման օրը ներկայ էին 56 պատգամաւոր:

  • Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին խորհրդարան
    Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին խորհրդարան

    1918 թ. օգոստոսի մէկին (նոր տոմարով)` հինգշաբթի օրը, Երեւանում, բացւեց Հայաստանի Հանրապետութեան անդրանիկ գերագոյն օրէնսդրական ժողովի` Հայաստանի Խորհրդի առաջին նստաշրջանը:

    Քաղաքն ունէր սովորական տեսք: Ոչ մի զարդարանք փողոցներում: Բացի մի քանի պաշտօնական շէնքերից, ոչ մի դրօշակ: Խանութները բաց էին: Կառավարութիւնը ոչ մի միջոց ձեռք չէր առել եւ թողել էր, որ ազգաբնակութիւնն ինքը որոշի իր վերաբերմունքը, եւ ամէն ոք, ըստ սովորութեան, իր գործի հետեւից էր:

  • Գիլ Թրոյ. «Քաջազնունին մոռացւած է ոչ միայն դրսում, այլեւ Հայաստանում»
    Գիլ Թրոյ. «Քաջազնունին մոռացւած է ոչ միայն դրսում, այլեւ Հայաստանում»

    Ամերիկացի պատմաբան, Սիմոն Ռոքոուէր մրցանակի դափնեկիր, Գիլ Թրոյը վերջերս «Daily Beast» պարբերականում «Հայաստանի առաջին վարչապետի ողբերգութիւնը. չափազանց բորբոքւած եւ այժմ մոռացւած» յօդւած էր գրել Հայաստանի առաջին Հանրապետութեան վարչապետ Յովհաննէս Քաջազնունու մասին:

  • Արամ Մանուկեանի արձանի տեղադրման աշխատանքները ոչ միայն չեն դադարեցւել, այլեւ արձանը շուտով տեղադրւած կը լինի
    Արամ Մանուկեանի արձանի տեղադրման աշխատանքները ոչ միայն չեն դադարեցւել, այլեւ արձանը շուտով տեղադրւած կը լինի

    Արամ Մանուկեանի արձանի տեղադրման աշխատանքները ոչ միայն չեն դադարեցւել, այլեւ երկու օրից (յունիսի 30-ԽՄԲ.) արձանն արդէն տեղադրւած կը լինի նախապէս որոշւած վայրում` Արամի եւ Նալբանդեան փողոցների հատման կէտում՝ մետրոյի «Հանրապետութեան հրապարակ» կայարանի վերնամասում:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։