Հա

Ազգային

13/06/2016

Բացառե՛լ անհասկնալի միտումները (Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան 98-ամեակին առիթով)

Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան 98-ամեակը, զոր կը փորձենք լոյսին բերել, Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակին յաջորդող տարւան կը զուգադիպի, նաեւ՝ մեր երկու հանրապետութիւններուն հիմնադրութեան 25-ամեակին: Երկու տարի ալ մեզ կը բաժնէ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան կերտման 100-ամեակէն:

Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան 98-ամեակը, զոր կը փորձենք լոյսին բերել, Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակին յաջորդող տարւան կը զուգադիպի, նաեւ՝ մեր երկու հանրապետութիւններուն հիմնադրութեան 25-ամեակին: Երկու տարի ալ մեզ կը բաժնէ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան կերտման 100-ամեակէն:
Տարելիցի եւ յոբելենական տարեթիւերու առանցքին վրայ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան պատմակերտ հանգամանքը անպայման համազգային մակարդակի վրայ գիտական, քաղաքական եւ իրաւական միտքերու գնահատականներուն կարժանանայ՝ իբրեւ մեր լինելութեան շարունակականութիւնը ապահոված հայ ժողովուրդի նորագոյն պատմութեան ամենաանկիւնադարձային իրադրութիւն:
Թւականներով յատկանշւող խորհուրդներու միջեւ ագուցումներու արագ փորձը Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւնը Հայոց Ցեղասպանութեան ընդհանուր քաղաքականութեան կասեցում կենթադրէ եւ իբրեւ այդպիսին՝ հայ ժողովուրդի գոյատեւման իրական երաշխիք կը հանդիսանայ, բայց նաեւ՝ հարիւրաւոր տարիներու պետականազուրկ վիճակէ հայ ժողովուրդը դուրս բերող եւ պետականութիւն կերտող հսկայական խորհուրդ: Եւ այնուհետեւ՝ պետականաշինութենէ մինչեւ դիւանագիտական համակարգի հաստատում, անձեւ քաոսէն երկրի գոյառում, մինչեւ Զանգեզուր, մինչեւ հայ ժողովուրդի բնաջնջումը կազմակերպողներուն հաշւեյարդարի որոշում:
Պատմականօրէն առարկայական պիտի չըլլար, սակայն, այս բոլորին առանցքային ուժը ուղղակի անուղղակի չտեսնելը եւ իրադարձութիւններու շղթան ներկայացնել այնպէս, որ հերոսներ, պատմական դէմքեր յաջողած են համախմբել եւ կերտել Սարդարապատը, հանրապետութիւնը, փրկել Զանգեզուրը: Այս միտումը կը նկատւի ամէն անգամ, երբ հայրենիքի մէջ կը խօսւի Երեւանը չդատարկելու Արամի վճռակամութեան, Զանգեզուրը փրկած Նժդեհին, «Նեմեսիս»-ի նախապատրաստական աշխատանք ղեկավարած Թալէաթը զգետնած Թեհլիրեանի մասին:
Տւինք օրինակներուն ամենացայտունը: Դաշնակցութիւնը ի՛նք յայտարարած է, որ Մայիս 28-ը համայն հայութեան սխրագործութիւնն է եւ ամենահամազգային խորհրդանիշն է մեր ժամանակակից պատմութեան: Առանց համաժողովրդային այդ ծառացումին՝ չէին ըլլար Սարդարապատն ու միւս ճակատամարտերը, չէր ըլլար ընդհանրապէս հանրապետութիւնը:
Սակայն միաժամանակ նաեւ կար, կաղնիացած էր որոշում տւող, համախմբող, մագնիսացնող, կամաւորներ հաւաքագրող, կառավարութիւն ղեկավարող, բանակ կերտող ուժը՝ Դաշնակցութիւնը, որ իր ողջ կարողականութիւնը ներդրած էր այս լինելչլինելու գոյապայքարին մէջ:
Հայրենի լուրջ պատմագիտութիւնը չի շրջանցեր այս փաստը. խօսքը քարոզչաքաղաքական նպատակներով տարւող Նժդեհի, Արամի, եւ շատ ուրիշներու ապադաշնակցականացման անտեղի փորձերուն մասին է:
Սեւացրէքեան եւ պատմութենէն էջեր ջնջելու, լռութիւն պահելու եւ պատմութիւն նենգափոխելու ժամանակները վաղուց անցած են: Պատմագիտութիւնը փաստերու վրայ հիմնւած է, եւ որքան փաստացի, այնքան գիտական, ուրեմն նաեւ այնքան հաւաստի կը նկատւի վարկածը, տեսութիւնը:
Այս մտածումները Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան 100-ամեակի նախօրեակին հրապարակելը օգտակար կրնայ դառնալ: Կուսակցութեան մը քարոզչական առաւելներուն մասին չէ խօսքը: Բայց նաեւ չընդունիլը նոյն այդ կուսակցութիւնը միտումնաւոր ձեւով շուքի մէջ ձգելն ու խնամքով անուշադրութեան մատնելը: Այդ բոլորը հասկնալի էին խորհրդային տարիներուն: Հասկնալի չէին, բայց հասկնալի դարձան վերանկախացած Հայաստանի առաջին վարչակարգի օրերուն: Այսօր հասկնալի չեն:

«Ազդակ» օրաթերթի խմբագրական, Լիբանան

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։