Հա

Ազգային

09/07/2016 - 11:20

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Երւանդ Քոչար (Քոչարեան, 1899-1979)

27 յունիսին, հայ ժողովուրդը նշեց ծննդեան տարեդարձը իր մեծանուն արւեստագէտներէն Երւանդ Քոչարի:
Հայ կերպարւեստի նորարար վարպետն է Երւանդ Քոչար, որ իր նկարչութեամբ եւ քանդակագործութեամբ էապէս յեղաշրջեց ընդհանրապէս գեղարւեստի եւ յատկապէս գեղանկարչութեան մասին մեր պատկերացումները:

Հայկական կերպարւեստի նորարար վարպետը

Ն.


27 յունիսին, հայ ժողովուրդը նշեց ծննդեան տարեդարձը իր մեծանուն արւեստագէտներէն Երւանդ Քոչարի:
Հայ կերպարւեստի նորարար վարպետն է Երւանդ Քոչար, որ իր նկարչութեամբ եւ քանդակագործութեամբ էապէս յեղաշրջեց ընդհանրապէս գեղարւեստի եւ յատկապէս գեղանկարչութեան մասին մեր պատկերացումները:
Ինչպէս որ արւեստի քննադատները կը վկայեն, «Իր արւեստով Քոչարը դասւեց այն մեծերի շարքում, որոնցով պայմանաւորւեց (1920-1930-ական տարիներուն) եւրոպական աւանգարդն ու համաշխարհային կերպարւեստի հետագայ ընթացքը: Քոչարը հիմնադիրն է Տարածական նկարչութեան (Peinture dans l’espace)՝ պլաստիկ¬գեղարւեստական նոր արտայայտչաձեւի, որը ներառում է ժամանակը որպէս լրացուցիչ չորրորդ չափի: Եւրոպական արւեստաբանական միտքը Քոչարին համարում էր ժամանակակից արւեստի այն ռահվիրաններից մէկը, «որոնք մի քանի տարում վերափոխեցին արդի գեղանկարչութեան մասին պատկերացումներն ու տակնուվրայ արեցին աշխարհը...»:
Երւանդ Սիմոնի Քոչար (Քոչարեան) ծնած է 1899-ի յունիսի 27-ին, Թբիլիսի: Նախնական ուսումը ստացած է «Ներսիսեան» ճեմարանի մէջ: Տակաւին դպրոցական տարիներէն անոր մօտ նկատելի դարձած է նկարչական տաղանդը:
1915-էն 1918, ան յաճախած է Թբիլիսիի նկարչութեան եւ քանդակագործութեան դպրոցը, որմէ ետք մասնագիտացման համար մեկնած է Մոսկւա, ուր հետեւած է «Ազատ գեղարւեստական արւեստներ»-ու դասընթացներուն:
1919-ին, աւարտելով ուսումը, վերադարձած է ծննդավայր Թբիլիսի: Քսան տարեկանին բացած է իր առաջին անձնական ցուցահանդէսը եւ սկսած է նկարչութիւն դասաւանդել տեղւոյ հայկական դպրոցներուն մէջ, իսկ 1921-էն սկսեալ դասախօս նշանակւած է Թբիլիսիի բարձրագոյն գեղարւեստական հաստատութիւններու մէջ:
1921-ին Քոչար դասախօսական պաշտօնով հրաւիրւած է Փարիզ: Մինչեւ Փարիզ մեկնիլը արդէն համբաւաւոր նկարիչ էր: 1922-ին, Քոչար կարճ ժամանակով ապրած է Կ. Պոլսոյ մէջ, ապա՝ Վենետիկ, ուր երիտասարդ արւեստագէտը ուսումնասիրած է Ս. Ղազարի մատենադարանի մանրանկարչական հարուստ հաւաքածոն՝ ծանօթանալով հռոմէական եւ Վերածնունդի շրջանի արւեստի գանձերուն հետ:
1923-ին Քոչար բնակութիւն հաստատած է Փարիզ, ուր ծաւալած է ստեղծագործական աշխոյժ եւ բեղուն գործունէութիւն մինչեւ 1936 թւականը, երբ վերջնականապէս ներգաղթած է Հայաստան:
Փարիզեան այդ շրջանին, հայ մեծատաղանդ արւեստագէտին գործերը ցուցադրւած են ժամանակի խոշորագոյն վարպետներու՝ Փիքասոյի, Բրաքի, Բրանկուզիի, Լեժէի եւ Գիրիգոյի գործերուն հետ: Նոյն այդ նորարար հսկաներուն, ինչպէս նաեւ Դիւշանի, Միրոյի, Քանդիսքիի, Մոհոլի եւ Դելոնէի հետ, 1936-ին, Քոչար ստորագրած է «Դիմանսիոնիզմի մանիֆեստ»-ը, որ այդ ժամանակի նորագոյն գեղագիտական սկզբունքներու ազդարարը հանդիսացաւ:
Հայաստան ներգաղթելէ ետք, Քոչար բնականաբար լուրջ դժւարութիւններ դիմագրաւեց, որովհետեւ իր առաջին քայլերը զուգադիպեցան հայ մտաւորականութեան դէմ ստալինեան հալածանքի տարիներուն: Իր կարգին 1941-ին ձերբակալւեցաւ եւ բանտարկւեցաւ կարճ ժամանակով: Երկրորդ Աշխարհամարտի տարիներուն նաեւ ապրուստի դժւարութիւններ անցուց եւ ստիպւեցաւ իր կոչումէն տարբեր աշխատանքներ կատարել:
1945-էն ետք Քոչար իր արժանի տեղը գտաւ:
Սկսաւ նկարչութիւն դասաւանդել Երեւանի գեղարւեստա-թատերական եւ պոլիտեխնիկական հիմնարկներուն մէջ: Միաժամանակ՝ անդուլ ստեղծագործեց:
Քոչարի յայտնի նկարներէն են «Կշռաքարերով նոտիւրմորտ»-ը, «Ջութակ»-ը, «Ըմպանակով կին»-ը, «Նկարչի մօր դիմանկար»-ը, «Ղազարոսի յարութիւն»-ը, «Տեսիլք»-ը, «Սիրահարներ»-ը, «Կոմիտաս»-ը, «Բանաստեղծ»-ը եւ այլն:
Այսօր Քոչարի նկարները կը զարդարեն աշխարհի հանրայայտ թանգարաններու պատերը:
Իսկ քանդակագործութեան մարզին մէջ, Քոչար անմահացաւ իր կերտած Մաքսիմ Գորկիի, Ալեքսանդր Պուշկինի, Խաչատուր Աբովեանի, Անանիա Շիրակացիի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Միքայէլ Նալբանդեանի, Սասունցի Դաւիթի, Վարդան Մամիկոնեանի արձաններով: Յատկապէս իր «Սասունցի Դաւիթ»-ը դարձաւ խորհրդանիշը Երեւանի:
Երւանդ Քոչար վախճանեցաւ Երեւան՝ 1979-ի օգոստոսի 21-ին:
Հայ կերպարւեստի նորարար վարպետին ծննդեան տարեդարձին նւիրւած այս հակիրճ յօդւածը կարժէ եզրափակել իր ուղին բնորոշող Քոչարի հետեւեալ խորհրդածութիւններով.
«Արւեստը մի անաւարտ կամուրջ է, որի մէկ ոտքը յենւած է կեանքի վրայ, իսկ միւսը մեկնւած է դէպի անեզրութիւնը... ամէն մի հանճար երկարացնում է այդ ոտքը, որպէսզի գտնի երկրորդ յենարանը... եւ այդպէս անվերջ... Դրա համար արւեստը մարդկութեան լաւագոյն իղձերի անվախճան պատմութիւնն է...», «Ամէն արժէք գեղեցկութիւն է դառնում, բայց գեղեցկութիւնն ամէն արժէքից բարձր է...», «Արւեստն անիրական կեանք է, ու նրա ճշմարտութիւնն այլ է, քան կեանքի ճշմարտութիւնը...»:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։