Հա

Ազգային

12/07/2016 - 10:00

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ - Աւարտւեցան նորանկախ Հայաստանի անդրանիկ խորհրդարանի կազմութեան ընտրութիւնները (23 յունիսի 1919)

1919-ի 23 յունիսին, աւարտւեցան անդրանիկ խորհրդարանի ձեւաւորման պատգամաւորական առաջին ընտրութիւնները նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ:
Ուշագրաւ իրողութիւն է, որ 28 մայիսի 1918-ին Հայաստանի անկախութեան նւաճումէն եւ հայ ազգային առաջին Հանրապետութեան հռչակումէն շուրջ 13 ամիս ետք միայն կատարւեցան ժողովրդավարական առաջին ընտրութիւնները Ազատ ու Անկախ Հայաստանի մէջ:

Ն.


1919-ի 23 յունիսին, աւարտւեցան անդրանիկ խորհրդարանի ձեւաւորման պատգամաւորական առաջին ընտրութիւնները նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ:
Ուշագրաւ իրողութիւն է, որ 28 մայիսի 1918-ին Հայաստանի անկախութեան նւաճումէն եւ հայ ազգային առաջին Հանրապետութեան հռչակումէն շուրջ 13 ամիս ետք միայն կատարւեցան ժողովրդավարական առաջին ընտրութիւնները Ազատ ու Անկախ Հայաստանի մէջ:
Հիմնական պատճառը, անշուշտ, Հայաստանի Հանրապետութեան ինչպէս ծնունդը, այնպէս ալ կայացումը յատկանշող մեծ դժւարութիւններն էին:
Մայիս 1918-ի վերջերուն, երբ հռչակւեցաւ Հայաստանի անկախութիւնը, բառին բուն իմաստով «Անձեւ քաոս» մը կը պարզէին ամբողջ Ռուսաստանը, մանաւանդ՝ Անդրկովկասը եւ, ընդհանրապէս, տարածաշրջանը, ուր Առաջին Աշխարհամարտը դեռ աւարտած չէր: Իսկ փլուզւած Ցարական կայսրութեան փլատակներուն վրայ, անկախ Հայաստան եւ հայոց պետականութիւն կերտելու մեծ եւ երկարաշունչ վազքը դեռ նոր սկսած էր՝ մեր երկրին ու ժողովուրդին սպառնացող ներքին թէ արտաքին թշնամիներու ներկայացուցած օրհասական վտանգը յաղթահարելու գերագոյն լարումով:
Այդ պայմաններուն մէջ, Թիֆլիսի Հայոց Ազգային խորհուրդը նախ նշանակած էր Հայաստանի Հանրապետութեան անդրանիկ կառավարութիւնը՝ իր կազմէն Յովհաննէս Քաջազնունիի վարչապետութեամբ, ապա նաեւ՝ նոյնինքն Ազգային խորհուրդի իր բազմակուսակցական բաղադրութեամբ՝ առաջացուցած էր Հայաստանի խորհուրդը, որ նորաստեղծ հայոց պետականութեան օրէնսդրական հիմերը մշակելու առաքելութիւնը ունէր:
Թէեւ Դաշնակցութիւնը տիրական մեծամասնութիւն ունէր թէ՛ Քաջազնունիի կառավարութեան, եւ թէ՛ Հայաստանի Խորհուրդին մէջ, այսուհանդերձ՝ յատկապէս օրէնսդիր իշխանութեան ձեւաւորման կոչւած Հայաստանի Խորհուրդի պարագային, բառին ամենէն ընդգրկուն իմաստով ժողովրդավարական քննարկումներ կընթանային՝ պարզելով տեսակէտներու եւ ընտրանքներու բազմակուսակցական բուռն բախումներ: Սոցիալիստ-Յեղափոխականները, Ժողովրդականները (հետագայ ՌԱԿ-ի հայաստանեան կորիզը) եւ անկուսակցականները աշխոյժ մասնակցութիւն բերին նորաստեղծ Հայաստանի Հանրապետութեան օրէնսդրական հիմերու ճշտորոշման եւ մշակումին մէջ:
Օրէնսդրական իր բոլոր քայլերուն մէջ, Հայաստանի Խորհուրդը կարեւորութեամբ շեշտեց Սահմանադիր ժողովի գումարման հրամայականը, որպէսզի Հայաստանի ներքաղաքական դաշտը ներկայացնող քաղաքական հիմնական ուժերու եւ կուսակցութիւններու կողքին՝ նոյնինքն ժողովուրդը իր մասնակցութիւնը ունենար եւ վճռորոշ խօսքը ըսէր հայոց նոր պետականութեան Հիմնական օրէնքին եւ սահմանադրական օրէնքներու որդեգրման վերաբերեալ:
Այսպէ՛ս, միաժամանակ ընթացան Հայաստանի Հանրապետութեան սահմաններու ընդարձակումը, ներքին դժւարութեանց յաղթահարումը (սովահարներու սնունդով ապահովումը, համաճարակներու դէմ պայքարը եւ գաղթականներու պատսպարումը), պետական վարչամեքենայի կառուցումը, ներքին եւ արտաքին թշնամիներու դէմ պաշտպանութեան կռւաններու ամրապնդումը եւ, մանաւա՛նդ, նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան սահմանադրական հիմերու ճշտորոշումը:
Հայաստանի Խորհուրդը բաղկացնող բոլոր ուժերը համաձայնութիւն գոյացուցին՝ խորհրդարանական կառավարման համակարգով իշխանութիւնը ձեւաւորելու սկզբունքին շուրջ: Լրացուցիչ՝ որոշում կայացուցին նաեւ Տեղական ինքնակառավարման համակարգի որդեգրման շուրջ: Այդ զոյգ ուղղութիւններով համաձայնութեան յանգելէ ետք, մարտ 1919-ին, Հայաստանի Խորհուրդը որոշեց մայիսին կատարել տեղական ինքնակառավարման համաժողովրդական ընտրութիւնները, իսկ յունիսի 21-էն 23՝ հանրապետական ընդգրկումով ունենալ խորհրդարանական ընտրութիւններ: Միշտ Հայաստանի Խորհուրդէն ներս բոլոր ուժերուն միջեւ կայացած համաձայնութեան հիման վրայ՝ Հայաստանի նորաստեղծ խորհրդարանը պէտք է ունենար 80 պատգամաւոր:
Մարտ 12-ին կառավարութիւնը հաստատեց համապատասխան ընտրական օրէնքը, որ հիմնւած էր 1917-ի համառուսական ընտրութեանց համար որդեգրւած օրէնքին վրայ: Ընտրելու իրաւունք ստացան 20 տարիքը լրացուցած բոլոր քաղաքացիները՝ առանց սեռի, դաւանանքի եւ ազգային պատկանելութեան խտրութեան: Կատարւեցաւ ընտրողներու ստուգման մարդահամար եւ հաստատւեցաւ, որ առանց Կարսի եւ Շարուր-Նախիջեւանի օրինակով պատերազմական պայմաններու մէջ գտնւող շրջաններու բնակչութիւնը հաշւելու, Հայաստանի Հանրապետութիւնը օրին ունէր 385.780 քւէարկող:
Կառավարութիւնը նշանակեց նաեւ ընտրական կենտրոնական յանձնաժողովը, որ իր կարգին առաջացուց տեղական համապատասխան յանձնաժողովները եւ ամբողջ երկիրը թեւակոխեց նախընտրական պայքարի բուռն հանգրւանը:
Մայիսին կայացած տեղական ինքնակառավարման ընտրութիւնները աւարտեցան Դաշնակցութեան ընտրացուցակներու ջախջախիչ յաղթանակով, ինչ որ իր անդրադարձը ունեցաւ խորհրդարանական ընտրապայքարի հետագայ ընթացքին վրայ: Յատկապէս Ժողովրդական կուսակցութիւնը, որ մինչ այդ աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած էր թէ՛ Հայաստանի Խորհուրդի աշխատանքներուն եւ Քաջազնունիի կառավարութեան, թէ՛ տեղական ինքնակառավարման ընտրութիւններուն, որոշեց բոյկոտի ենթարկել խորհրդարանական ընտրապայքարը: Ժողովրդականներու այս քայլը ունէր նաեւ հիմնական քաղաքական պատճառներ, որոնց շարքին կարեւորագոյնը Պօղոս Նուբար փաշայի բուռն ընդդիմութիւնն էր Հայաստանի Խորհրդարանի կազմութեան գաղափարին:
Այսուհանդերձ՝ յունիսի 21-էն 23 տեղի ունեցան Հայաստանի անդրանիկ Խորհրդարանի ընտրութեան քւէարկութիւնները, որոնց արդիւնքով՝ պատգամաւորական 80 տեղերէն Դաշնակցութիւնը տիրացաւ 72-ին (ստանալով 230.272 քւէ): Սոցիալիստ-Յեղափոխականները ունեցան չորս պատգամաւոր, թուրքերը՝ 3, իսկ անկուսակցականները մէկ պատգամաւոր:
Դաշնակցութեան ընտրական փայլուն յաղթանակն ու նորաստեղծ խորհրդարանէն ներս գերակշիռ ներկայութիւնը հիմնաւոր պատճառներ ունէին:
- Անկախ Հայաստանի ստեղծման եւ հայոց պետականութեան կերտման առաջին տարին իրապէս մեծ յառաջընթաց արձանագրած էր եւ հայ ժողովուրդը անվերապահօրէն իր վստահութեան քւէն տւաւ Հայաստանի անկախութեան կռիւը գլխաւորած եւ հայոց պետականութեան վերականգնումի ուղին հարթած իր համահայկական կուսակցութեան՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան:
Հայաստանի անդրանիկ խորհրդարանին պաշտօնական բացումը կատարւեցաւ օգոստոս 1-ին:
Հայոց նորագոյն պատմութեան այդ լուսաւոր ժամանակաշրջանին վրայ նետւած յետադարձ այս հայեացքն ու արժեւորումը ուսանելի դասեր կը փոխանցեն նաեւ մեր ներկային համար:
Ամէն անգամ, որ վերանկախացեալ Հայաստանի մէջ ներքին լարւածութիւնը եւ իշխանութիւններէն ժողովրդային դժգոհութիւնը մագլցում կարձանագրեն՝ յատկապէս նախագահական կառավարման համակարգին նկատմամբ, ինչպէս նաեւ համապետական բոլոր ընտրութեանց կամ համաժողովրդային քւէարկութեանց դէմ գործւած իրաւախախտումներուն եւ աղաւաղումներուն նկատմամբ, հայ մարդը, բնականաբար, կը մտաբերէ Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծման օրերը եւ ժողովրդավարական կարգերու հաստատման ու արմատաւորման ուղղութեամբ հայ հասարակութեան արձանագրած առաջխաղացքը:
Իբրեւ ներշնչման այդպիսի՛ ոգեւորիչ աղբիւրի՝ ՄԱՅԻՍ 28-ի աւանդը անփոխարինելի հարստութիւն է հայ քաղաքական մտքին համար:
Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին երկուսուկէս տարիները ուսանելի կենսափորձ եւ առաջնորդող ուղի հանդիսացան ոչ միայն սեփական միջոցներով պետականութիւն կերտելու եւ ժողովուրդ պահպանելու առումով, այլեւ՝ աւատապետական եւ բռնատիրական կարգերու «ժառանգութենէն» դէպի ժողովրդավարութիւն անցում կատարելու, յատկապէս հայ քաղաքական մտքին ինքնավստահութիւն ներշնչելու իմաստով:
23 յունիսի 1919-ին նորանկախ Հայաստանն ու իր ազատութեան տիրացած եղեռնապուրծ հայութիւնը պատմական նշանակութեամբ մեծ քայլ մը նետեցին՝ ժողովրդավարութեան ճամբով ազգային պետականութեան կռւանները հզօրացնելու եւ հաւաքական ուժով սեփական կամքին տիրութիւն ընելու ուղղութեամբ:
Ազատ ու Անկախ Հայաստանի խորհրդարանական առաջին ընտրութիւնները դարաշրջան բացին հայ քաղաքական մտքին համար:

Յարակից լուրեր

  • Դաշնակցութիւնը իր գործին խստագոյն քննադատն է
    Դաշնակցութիւնը իր գործին խստագոյն քննադատն է

    Դիմատետրի էջիս տեղադրած «ԻՆՉՈ՞Ւ ՉԻ ԳԱՐ ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆԸ» յօդուածիս առիթով երէց ընկերս Կարօ Արմէնեան կատարած է սքանչելի նկատողութիւն, որուն ճշմարտութիւնը, հարազատութիւնը եւ իմաստութիւնը թարգմանն է իւրաքանչիւր Դաշնակցականի գաղափարական բծախնդրութեան։

  • 21 Սեպտեմբեր 1991. Հայաստանի Անկախութեան վերականգնման տօնին մե՜ծ դասերը
    21 Սեպտեմբեր 1991. Հայաստանի Անկախութեան վերականգնման տօնին մե՜ծ դասերը

    Սեպտեմբեր 21-ին, աւելի քան քառորդ դարէ ի վեր ահա՛, մեր ժողովուրդը աշխարհի ողջ տարածքին միասնականօրէն ոտքի կը կանգնի եւ համազգային խանդավառութեամբ կը տօնէ Հայաստանի անկախութեան վերականգնման պատմակերտ Օրը։

  • Հոգեհանգստի արարողութիւն՝ Յովհաննէս Քաջազնունու, Համօ Օհանջանեանի եւ նրա տոհմի յիշատակին
    Հոգեհանգստի արարողութիւն՝ Յովհաննէս Քաջազնունու, Համօ Օհանջանեանի եւ նրա տոհմի յիշատակին

    «Համազգային» հայ կրթական եւ մշակութային միութեան նախաձեռնութեամբ Երեւանի կենտրոնական գերեզմանատանը կատարւել է հոգեհանգստի արարողութիւն՝ Հայաստանի առաջին Հանրապետութեան վարչապետ Յովհաննէս Քաջազնունու, 3-րդ վարչապետ Համօ Օհանջանեանի եւ նրա տոհմի յիշատակին:

  • Ի՞նչ անել երբ էշդ գողացել են
    Ի՞նչ անել երբ էշդ գողացել են

    Զոյա Թադէոսեանը (արժէ՞ ներկայացնել) Դաշնակցութեանը 24 ժամ է տւել, որ ներողութիւն խնդրի այս օրերին իր հասցէին հնչեցւած «վիրաւորանքների» համար, այլապէս, սպառնացել է` մտքի դրածն անել:

    Հիմա ես մի քիչ կասկածում եմ, որ որեւէ մէկը Զոյա Թադէոսեանից յանկարծ ներողութիւն խնդրի, որովհետեւ, եթէ մէկը կայ, որ պէտք է ներողութիւն խնդրի հայ ժողովրդից (ինչը եւ արեց) ու արցախեան հերոսամարտի զոհերից, դա Զոյա Թադէոսեանն է, որ իր աբսուրդ յայտարարութիւններով մաքուր օդում իսկական ամպրոպ պայթեցրեց: 

  • Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան երկրորդ խորհրդարանի բացումը
    Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան երկրորդ խորհրդարանի բացումը

    Նորընտիր խորհրդարանի հանդիսաւոր բացումը տեղի ունեցաւ Հայաստանի խորհրդարանի հրաւիրումից ուղիղ մէկ տարի անց՝ 1919 թ. օգոստոսի 1-ին: Խորհրդարանի նիստը բացեց նրա աւագագոյն անդամ Ասետիք Սահակեանը, քարտուղարն էր կրտսերագոյն անդամ Ենովք Միրաքեանը: Բացման օրը ներկայ էին 56 պատգամաւոր:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։