Հա

Ազգային

25/07/2016

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Գէորգ Ջահուկեան (1920-2005)

Յուլիսի 6-ին հայ ժողովուրդը ոգեկոչեցաւ մահւան 11-րդ տարելիցը քսաներորդ դարու մեծավաստակ հայագէտին՝ բանասէր ու լեզւաբան ակադեմական Գէորգ Բեգլարի Ջահուկեանի, որ ոչ միայն մանկավարժական իր բեղուն գործունէութեամբ սերունդներ հասցուց, այլեւ գիտական իր պատկառելի վաստակով լուսաւորեց հայոց գալիք սերունդներու ուղին՝ ազգային մեր հոգեմտաւոր ժառանգութեան հաղորդւելու եւ տէր կանգնելու ուղղութեամբ։

Մեծավաստակ հայագէտը՝ բանասէր եւ լեզւաբան ակադեմականը

Ն.


Յուլիսի 6-ին հայ ժողովուրդը ոգեկոչեցաւ մահւան 11-րդ տարելիցը քսաներորդ դարու մեծավաստակ հայագէտին՝ բանասէր ու լեզւաբան ակադեմական Գէորգ Բեգլարի Ջահուկեանի, որ ոչ միայն մանկավարժական իր բեղուն գործունէութեամբ սերունդներ հասցուց, այլեւ գիտական իր պատկառելի վաստակով լուսաւորեց հայոց գալիք սերունդներու ուղին՝ ազգային մեր հոգեմտաւոր ժառանգութեան հաղորդւելու եւ տէր կանգնելու ուղղութեամբ։
Ինչպէս որ իր մահը գուժող պաշտօնական «Մահազդ»-ին մէջ Հայաստանի Ազգային ակադեմիայի նախագահութիւնը, ՀՀ Կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութիւնը եւ Երեւանի Պետական համալսարանը իրենց համապատասխան մասնագիտական բաժանմունքներով կը շեշտէին՝ «Գ. Ջահուկեանն այն բացառիկ գիտնականներից է, որի գիտական հետազօտութիւնների շրջանակը արտակարգ լայն է ու ընդգրկուն։ Չկայ հայերէնագիտութեան մի բնագաւառ, որտեղ նա ասած չլինի իր ծանրակշիռ եւ ուղենշային խօսքը։ Նա հայերէնի համեմատական գրականութեան եւ հայոց լեզւի պատմութեան ամենաճանչւած մասնագէտն է։
«... Գ. Ջահուկեանի պատկառելի գիտական ժառանգութիւնն ապահովել է նրա մշտական ներկայութիւնը գիտութեան մեծերի շարքում։ Մեծ գիտնականի առինքնող եւ լուսաւոր մարդկային կերպարը անջնջելի կը մնայ նրան ճանաչողների, հարիւրաւոր սաների եւ ապագայ սերունդների սրտերում»։
Հայերէնագիտութեան մեծարժէք ակադեմականը ծնած է 1920 թւականի ապրիլի 1-ին, Շահնազար, որ ներկայիս Մեծաւան անունով գիւղ է Տաշիրի մէջ։ 1937-ին աւարտած է Երեւանի Շահումեանի անւան միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1941-ին՝ Երեւանի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժանմունք։ Բանակի մէջ ծառայելէ եւ մօտ մէկ տարի Հրազդանի միջնակարգ դպրոցին մէջ ուսուցիչ աշխատելէ յետոյ, Գ. Ջահուկեան 1944-ին կը տեղափոխւի Երեւան՝ ուսումնառութիւնը համալսարանի թեկնածուական բաժնի մէջ շարունակելու համար։ Այդ շրջանին գիտական ղեկավար կունենայ մեծ հայագէտ Հրաչեայ Աճառեանը։
1947-ին Գ. Ջահուկեանը յաջողութեամբ կը պաշտպանէ «Քերականական եւ ուղղագրական աշխատութիւնները հին եւ միջնադարեան Հայաստանում» ատենախօսութիւնը եւ կը ստանայ բանասիրական գիտութիւններու թեկնածուի աստիճան։
«18-19-րդ դդ. հայ լեզւաբանական միտքը եւ աշխարհաբարի հարցերը» ատենախօսութեան համար, 1955-ին իրեն կը շնորհւի բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան։ 1949-ին ան կը ստանայ դոցենտի, իսկ 1958-ին՝ պրոֆեսորի կոչում։
1945 թւականէն Գ. Ջահուկեան դասախօսած է Երեւանի պետական Համալսարանի ռոմանա-գերմանական բանասիրութեան բաժանմունքին մէջ։
1948-1957 թւականներուն դասախօս եղած է Երեւանի Վալերի Բրիւսովի անւան ռուսաց եւ օտար լեզուներու հիմնարկին մէջ։ Իսկ 1957-էն 1970, ռոմանա-գերմանական բանասիրութեան ամբիոններու վարիչ եղած է։
1962 թւականէն մինչեւ վախճանը, Գէորգ Ջահուկեան եղաւ Հրաչեայ Աճառեանի անւան լեզւաբանութեան հիմնարկի տնօրէն, Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի ակադեմական:
Գ. Ջահուկեան արժանացաւ գիտութեան վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին։ Եղաւ Խորհրդային Հայաստանի պետական մրցանակի դափնեկիր։ Պարգեւատրւեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» եւ բազմաթիւ այլ շքանշաններով:
Գէորգ Ջահուկեանի հիմնարար հետազօտութեանց շարքին կը պատկանին՝ «Լեզւաբանութեան պատմութիւն» (հ. 1, 2, 1960, 1962), «Հայ բարբառագիտութեան ներածութիւն» (1972), «Ժամանակակից հայերէնի տեսութեան հիմունքները» (1974), «Ընդհանուր եւ հայ լեզւաբանութիւն» (ռուս., 1978), «Հայերէնի համեմատական քերականութիւն» (ռուսերէն, 1982), «Հայոց լեզւի պատմութիւն, նախագրային շրջան» (1987, Հ.Խ.Ս.Հ. Պետական մրցանակ՝ 1988):
Ինչպէս որ հանրագիտական աղբիւրները կը վկայեն՝
- Հայերէնի համեմատական ուսումնասիրութեան բնագաւառէն ներս, Ջահուկեան ներկայացուցած է հայերէնի առնչութիւնները հնդեւրոպական եւ այլ ընտանիքներու պատկանող բազմաթիւ հին եւ հնագոյն լեզուներու հետ, ճշգրտած է հայերէնի տարածքային դիրքը հնդեւրոպական լեզուներու շրջանակէն ներս, հայերէնի հնդեւրոպական եւ խուռաուրարտական ենթաշերտերը, յայտնաբերած է հայերէնէն ուրարտերէնի, խեթերէնի եւ այլ լեզուներու անցած փոխառութիւններ, տւած է նոր ստուգաբանութիւններ:
- Հայոց լեզւի պատմութեան նւիրւած ուսումնասիրութեանց մէջ մշակած է հայերէնի պատմութեան զարգացման շրջանաբաժանումը, առաջին անգամ հայերէնի նկատմամբ կիրարկած է լեզւաժամանակագրական եղանակը, բնութագրած է հայերէնի պատմութեան նախագրային, հին, միջին եւ նոր շրջաններու հիմնական առանձնայատկութիւններն ու հայոց լեզւի կառուցւածքի եւ բառապաշարի պատմական զարգացումը:
- Հայ բարբառագիտութեան բնագաւառին մէջ ստեղծած է նոր գիտակարգ՝ վիճակագրական բարբառագիտութիւն: Պատմա-համեմատական լեզւաբանութեան մէջ առաջ է քաշած նախալեզւի տարբերակայնութեան գաղափարը, առաջարկած է նախալեզւի վերականգնման նոր վարկած:
- Ժամանակակից հայերէնի տեսութեան բնագաւառին մէջ կիրարկած է լեզւի կառուցւածքի նկարագրութեան նոր մեթոտներ, առանձնացուցած ու հիմնաւորած է քերականական նոր կարգեր, համընդհանուր Ջամալի լեզւաբանութեան կաղապարի հիման վրայ ուսումնասիրած է հայերէնի իմաստաբանութիւնն ու բառակազմութիւնը:
- Ստեղծած է լեզւաբանութեան համընդհանուր տեսութիւն եւ կաղապար՝ սուբստանցիոնալ լեզւաբանութիւն, որն կապահովէ իմացաբանական ու լեզւաբանական կարգերու քննութիւնը, միասնական սկզբունքներով լեզւական եւ արտալեզւական առարկաներու նկարագրութիւնը:
- Յատուկ ուշադրութիւն ընծայած է հայ լեզւաբանութեան, մասնաւորապէս հայ քերականութեան պատմութեան հարցերուն։
Ինչպէս որ ակադեմական Գէորգ Ջահուկեանի նւիրւած մենագրութիւն մը կը շեշտէ՝ «Գիտնականի լայն մտահորիզոնը, գիտութեան այդօրւայ մակարդակին անմիջաբար հաղորդակից լինելու կարողութիւնը, սթափ եւ ստեղծագործ միտքը, յարատեւ լարւած աշխատանքն ու բեղուն գրիչը մնայուն տեղ են ապահովել նրան՝ հայագէտների ամենաառաջին շարքերում եւ միջազգային ճանաչում ու համբաւ բերել նրան»։

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։