Հա

Ազգային

05/09/2016 - 09:40

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ - Արցախի վերամիացումը պահանջող Խորհրդային Հայաստանի խնդրագիրը՝ Քրեմլինի իշխանութեանց (1 սեպտեմբերի 1966)

Սեպտեմբեր 1-ին, 50 տարի առաջ, Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարութիւնը պաշտօնական խնդրագրերով դիմեց Խորհրդային Միութեան կենտրոնական իշխանութիւններուն՝ Արցախը մայր հայրենիքին վերամիացնելու պահանջով:
Իր տեսակին մէջ առաջին եւ միակ դիմումը չէր 1966-ի այդ քայլը:

Ն.

 

Սեպտեմբեր 1-ին, 50 տարի առաջ, Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարութիւնը պաշտօնական խնդրագրերով դիմեց Խորհրդային Միութեան կենտրոնական իշխանութիւններուն՝ Արցախը մայր հայրենիքին վերամիացնելու պահանջով:
Իր տեսակին մէջ առաջին եւ միակ դիմումը չէր 1966-ի այդ քայլը:
1923-ին Քրեմլինի կենտրոնական ղեկավարութեան՝ որոշապէս Ստալինի ձեռամբ գործւած մեծ յանցագործութենէն, փաստօրէն մայր հայրենիքի հետ առանց ցամաքային կապի սահմանագծւած Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի (ԼՂԻՄ) ստեղծումէն ետք, հայ ժողովուրդը բնաւ չհամակերպեցաւ կատարւած անարդարութեան:
Թէ՛ ժողովրդային եւ թէ՛ Կոմկուսի ղեկավար հայ գործիչներու կողմէ պարբերաբար կատարւեցան Արցախի վերամիացման պահանջով դիմումներ: Ժողովրդային ստորագրահաւաքներով եւ պաշտօնական խնդրագրերով՝ Խորհրդային Հայաստանն ու ԼՂԻՄ-ը տէր կանգնեցան Արցախի վերամիացման պահանջին:
Տարբեր ալ չէր կրնար ըլլալ, որովհետեւ ադրբեջանական տիրակալութեան տակ ստոյգ կործանումը կը սպառնար հայկական արծւաբոյնին: Բաքւի իշխանութիւնները ամէն քայլի դիմեցին, որպէսզի ինչպէս Նախիջեւանը՝ նոյնպէս եւ Արցախը ապահայացնեն, ոչ միայն հայկական հինաւուրց քաղաքակրթութեան ամէն հետք ոչնչացնելով, այլեւ հետեւողականօրէն հայաթափման ենթարկելով հայրենի մեր հողերը:
Հայաստանի այսօրւան պաշտօնական բացատրութեամբ, խորհրդային լուծի տակ, «Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ Ադրբեջանի խտրականութիւնն իր ազդեցութիւնն ունեցաւ նաեւ Ղարաբաղի բնակչութեան վրայ եւ դարձաւ վերջնիս գաղթի հիմնական պատճառը: Արդիւնքում, Ղարաբաղի բնակչութեան յարաբերակցութիւնը փոփոխւեց. եթէ 1923 թւականին հայերը կազմել են Լեռնային Ղարաբաղի բնակչութեան 94,4 տոկոսը, ապա 1989 թ. տւեալներով հայերի թիւը նւազել է մինչեւ 76,9 տոկոսի: Հայաթափման քաղաքականութիւնն առաւել յաջող ընթացաւ մէկ այլ հայկական տարածքում՝ Նախիջեւանում:
«ԼՂԻՄ-ի ժողովուրդը եւ Հայկական ԽՍՀ իշխանութիւնները Ղարաբաղն Ադրբեջանական ԽՍՀ-ին փոխանցելու որոշումը վերանայելու խնդրանքով՝ ԽՍՀՄ կենտրոնական իշխանութիւններին ուղղւած բազմաթիւ դիմումներ են յղել, որոնք անտեսւել են կամ մերժւել՝ պատճառ դառնալով նախաձեռնողների հանդէպ կիրառւող հալածանքների:
Նշւած դիմումների թւում են հայկական ԽՍՀ կառավարութեան եւ Կոմունիստական կուսակցութեան Կենտրոնական կոմիտէի 1945 թ. դիմումը ԽՍՀՄ կառավարութեանը եւ Համամիութենական Կոմունիստական կուսակցութեան Կենտրոնական կոմիտէին, 1963 թ. ԼՂԻՄ ազգաբնակչութեան աւելի քան 2,5 հազար, իսկ 1965 թ. աւելի քան 45 հազար ստորագրութեամբ նամակները՝ հասցէագրւած ԽՍՀՄ ղեկավարութեանը, 1977 թ. ԽՍՀՄ նոր Սահմանադրութեան համաժողովրդական քննարկումների շրջանակում ԼՂԻՄ աշխատանքային կազմերի (կոլեկտիւների) առաջարկութիւնները»:
1 սեպտեմբերի 1966-ի խնդրագիրը, հետեւաբար, ինքնըստինքեան արցախեան պահանջատիրութեան հերթական դիմումներէն մէկը ըլլալով հանդերձ, կառանձնանար իր ժամկէտին կարեւոր նշանակութեամբ:
Խորհրդային Հայաստանի կեանքին, ազգային առումով, ամենէն ալեկոծ ժամանակաշրջանն էր:
1965-ին, Մեծ Եղեռնի յիսնամեակին առիթով, հարիւր հազարներով հայորդիներ ողողած էին Երեւանի կենտրոնը՝ վանկարկելով «Մեր հողերը, մեր հողերը» պահանջը:
Մոսկւան հայկական պահանջատիրութեան այդ համաժողովրդային պոռթկումին բրտօրէն հակադարձեց՝ տասնեակներով երիտասարդ գործիչներ ձերբակալելով եւ բանտ նետելով:
Նոյնպէս Արցախի հայութիւնը պահանջատիրական իր տարերքին մէջ էր 1966-ին՝ Հայաստանին վերամիանալու դիմումներու տակ համաժողովրդային ստորագրահաւաք կատարելով եւ Քրեմլին ուղղելով զանոնք:
1966-ը յատկանշական թւական էր նաեւ այն առումով, որ օրին՝ Հայաստանի Կոմկուսի Կենտկոմին առաջին քարտուղարը Եակով (Յակոբ) Զարուբեանն էր: Խորհրդային Հայաստանի թիւ 1 ղեկավարի այդ պաշտօնին Զարուբեան կոչւած էր 1960-ին եւ քանի մը տարւան մէջ յաջողած էր խրախուսել ազգային պահանջատիրութեան նախաձեռնութիւնները:
Խորքին մէջ Զարուբեանի անմիջական նախաձեռնութեամբ էր, որ Մեծ Եղեռնի յիսնամեակի պոռթկումներէն ետք, Երեւանի մէջ, Ծիծեռնակաբերդի բարձունքին վրայ, սկսան իրականացւիլ աշխատանքները հայ ժողովուրդին դէմ թուրքական պետութեան գործադրած մեծ ցեղասպանութեան զոհերուն՝ մեր անմոռանալի նահատակներու յիշատակին նւիրւած յուշարձան-կոթողի կառուցման:
Այդ խորապատկերով՝ 1 սեպտեմբերի 1966-ին Արցախի վերամիացման պահանջով Խորհրդային Հայաստանի պաշտօնական դիմումը Մոսկւայի կենտրոնական իշխանութեանց եղաւ «կարապի երգը» հայ կոմունիստներու ազգային նկարագրով այս գործիչին:
Բայց ինչպէս որ համացանցի վրայ աղբիւր մը դիտել կու տայ, «ԽՍՀՄ-ում տիրապետող կայսերական-կոմունիստական վարչակարգը չէր հանդուրժում հանրապետութիւններում ազգային նկարագիր ունեցող նման գործիչների գոյութիւնը եւ նրանց հեռացնում էր իշխանութեան վերին օղակներից: Այդպէ՛ս վարւեցին նաեւ Զարուբեանի հետ»:
Զարուբեանի յաջորդեց Անտոն Քոչինեանը, որ ի հեճուկս քրեմլեան յանձնարարութեան՝ փաստօրէն իր կարգին ուզեց անսալ հայրենի մեր ժողովուրդին ծոցին մէջ խմորւող եւ մեր արժանաւոր մտաւորականութեան շունչով եռեւեփող ազգային պահանջատիրութեան բուռն զարթօնքին:
Այդպէ՛ս, 1969-ին, փաստօրէն կառուցւեցաւ նաեւ 1918-ի մեր յաղթանակին նւիրւած Սարդարապատի յուշահամալիրը:
Իսկ 1 սեպտեմբերի 1966-ի դիմումը որբ չմնաց, հետագայ տարիները եկան յաւելեալ թափով առաջ մղելու Արցախի վերամիացման շարժումը, մինչեւ որ 1988 թւականի փետրւարին ժայթքեցաւ Հայաստան Աշխարհի ազգային-պահանջատիրական անկասելի հրաբուխը:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։