Հա

Ազգային

10/09/2016

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Պրոֆ. Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան (1896-1989)

Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան ծնած է 1896-ի սեպտեմբերի 5-ին՝ Կոստանդնուպոլիս, Միհրան Տէր-Ներսէսեանի եւ Ագապի Օրմանեանի ընտանեկան յարկին տակ: Կանուխ տարիքէն զրկւած է ծնողներէն: Անոր դաստիարակութեան եւ կրթութեան գործը ստանձնած են մօրաքոյրը՝ Եւգինէ Օրմանեան եւ մօրեղբայրը՝ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարք, պատմաբան, բանասէր, աստւածաբան Մաղաքիա Օրմանեանը:

Հայագիտութեան բազմավաստակ ու մեծարժէք երախտաւորը

Ն.


Հայագիտական մեծարժէք ժառանգութեան տէր՝ բազմավաստակ հեղինակութիւն է պրոֆեսոր Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան, որուն ծննդեան 120-ամեակը նշեցինք սեպտեմբերի 5-ին:
Բանասէր ու պատմաբան, յատկապէս բիւզանդագիտութեան եւ հայկական մանրանկարչութեան խորիմաց հետազօտող՝ Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան գիտական իր ամբողջ ճանաչողութիւնը, կորովն ու աշխատանքը նւիրաբերեց հայ ժողովուրդի ուրոյն եւ հարուստ մշակոյթն ու արւեստը աշխարհին ծանօթացնելու՝ գիտական համակողմանի արժեւորման լոյսին բերելու ծառայութեան:
Ինչպէս որ մեծարժէք հայագէտին նւիրւած հանրագիտական իր անդրադարձին մէջ ամերիկեան «Արւեստիպատմաբաններու բառարան»-ը կընդգծէ՝ «Տէր-Ներսէսեանի ակադեմականութիւնը կը յատկանշւի ընդհանուր պատմութիւնն ու արւեստի պատմութիւնը իրարու զօդելու ընդունակութեամբ: Անոր «Հայաստան եւ Բիւզանդական կայսրութիւնը» (1954) գործը կը սկսի ամբողջապէս պատմագիտական գլուխներով: Ան նաեւ հրատարակեց պատմութեան ամբողջական գիրք մը՝ «Հայերը» (1969-ին): Թէեւ անոր գործը կենտրոնացաւ ընդհանուր առմամբ բիւզանդական դարաշրջանին վրայ, այդուհանդերձ՝ անոր նւիրումը յատկապէս հայկական արւեստին անձնադրոշմ էր ու մտաւորական: Ան կը հակադրւի իր նախորդին՝ Josef Strzygowski-ին՝ համաձայն չըլլալով ժանրի ընդհանրացումին կամ չափազանցութեան երթալուն (Կարսոյեան)»...
Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան ծնած է 1896-ի սեպտեմբերի 5-ին՝ Կոստանդնուպոլիս, Միհրան Տէր-Ներսէսեանի եւ Ագապի Օրմանեանի ընտանեկան յարկին տակ: Կանուխ տարիքէն զրկւած է ծնողներէն: Անոր դաստիարակութեան եւ կրթութեան գործը ստանձնած են մօրաքոյրը՝ Եւգինէ Օրմանեան եւ մօրեղբայրը՝ Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարք, պատմաբան, բանասէր, աստւածաբան Մաղաքիա Օրմանեանը:
Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան աւարտած է Կոստանդնուպոլսոյ «Եսայեան» վարժարանը, ապա՝ անգլիական հայ սքուլը (բարձրագոյն դպրոց): 1915-ին գացած է Բուլղարիա, ապա՝ Շւէյցարիա: 1917-1919-ին ան ուսանած է Ժնեւի համալսարանի գրականութեան բաժնին մէջ: 1919-ին տեղափոխւած է Փարիզ, ուր Սորբոնի համալսարանին մէջ աշակերտած է բիւզանդագէտներ Շ. Գիլին, Գ. Միլէյին, ռոմանական եւ գոթական արւեստներու պատմաբան Հ. Ֆոսիյոնին: 1922-ին Փարիզի բարձրագոյն ուսումնասիրութեանց դպրոցին մէջ եղած է Գ. Միլէյի օգնականը:
1930-1931-ին Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան եղած է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Մասաչուսեթս նահանգի Վելեսլիի կոլէջի արւեստի պատմութեան դասախօս, 1937-47-ին՝ նոյն կոլէջի արւեստի բաժնի եւ «Ֆարնսվորթ» թանգարանի տնօրէն: 1946 թւականին Հարւարդի համալսարանի Դումբարթըն Օքս գիտահետազօտական հաստատութեան մէջ արժանացած է բիւզանդական արւեստի պրոֆեսորի կոչման, իսկ 1963 թւականէն՝ վաստակաւոր պրոֆեսորի տիտղոսին:
1963-ին Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան հանգստեան կոչւեցաւ եւ վերադարձաւ Փարիզ: Այնուհետեւ դասախօսութիւններով հանդէս եկաւ եւրոպական բազում համալսարաններու մէջ: 1973-ին ի մի բերաւ գիտական իր տարբեր աշխատասիրութիւնները եւ հրատարակեց «Բիւզանդիոնը եւ հայկական ուսումնասիրութիւնները» խորագրով:
Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան վախճանեցաւ 1989-ի յունիսի 7-ին եւ թաղւեցաւ «Viroflay»-ի գերեզմանատան մէջ, Ֆրանսիա: Մեծ հայագէտին անձնական գրադարանը նւիրւեցաւ Երեւանի Մատենադարանին: Յետմահու, անոր «Մանրանկարչութիւնը Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան մէջ, տասներկրորդէն տասնչորրորդ դար» գործը 1993-ին արժանացաւ Դումբարթըն Օքս մատենաշար թիւ 31-ի հրատարակութեան: Իսկ Ֆրանսիայի մէջ, ի պատիւ մեծ հայագէտին, Հայ-բիւզանդական մանրանկարչութեան Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան հիմնադրամ հաստատւեցաւ «Institut de Recherches»-ի մէջ:
Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան թղթակից անդամ էր Ֆրանսիայի Արձանագրութեանց ու գեղարւեստական գրականութեան ակադեմիային, Ֆրանսիայի Հնագէտներու ազգագրական միութեան, Բրիտանական ակադեմիային: Արժանացած է բազմաթիւ մրցանակներու եւ պարգեւներու, այդ շարքին՝ Անգլիայի Հնագէտներու միութեան ոսկէ շքանշանին (1960-ին), Ֆրանսիայի Արձանագրութեանց ու գեղարւեստական գրականութեան ակադեմիայի Շլիւմբեր-Ժէի անւան (1963), ՀՍՍՀ ԳԱ «Անանիա Շիրակացու անւան» (1981-ին) մրցանակներուն: Ան գիտական զեկուցումներով հանդէս եկած է միջազգային տարբեր գիտաժողովներու մէջ, ինչպէս՝ Արեւելագէտներու Մոսկւայի համագումարը (1960) եւ Պատմաբաններու Սովետա-ֆրանսիական գիտաժողովը (Երեւան, 1969):
Սիրարփի Տէր-Ներսէսեան հեղինակ է շուրջ 140 մենագրութեանց եւ յօդւածներու՝ ֆրանսերէն, անգլերէն եւ հայերէն լեզուներով:
Լոյս ընծայած է «Բարեղամի եւ Հովասափի վէպի նկարազարդումը» (1938, ֆրանսերէն) բիւզանդագիտական ուսումնասիրութիւնը, որու համար արժանացած է ֆրանսիական Գրականութեան եւ պատմութեան ակադեմիայի մրցանակին, ապա՝ «12,13, 14 դարերու հայկական նկարազարդ ձեռագրերը Վենետիկի Մխիթարեան հայրերու գրադարանին մէջ» երկը (ֆրանսերէն), որուն համար արժանացած է Փարիզի յունական Ուսումնասիրութիւններու միութեան մրցանակին, այնուհետեւ՝ «Հայաստանը եւ Բիւզանդական կայսրութիւնը» (1945, անգլերէն), որուն համար ստացած է Ժեներալ Բրեմոն մրցանակը:
Հրատարակած է նաեւ «Չեսթեր Բիթի գրադարան. հայկական ձեռագրերու ցուցակ՝ հայ արւեստի պատմութեան ներածականով» (1958), «Աղթամար, Ս. Խաչ եկեղեցի» (1965), «Հայկական ձեռագրերը Ֆրիր արւեստի պատկերասրահին մէջ» (1963), «Հայկական ձեռագրերը Վոլտերսի արւեստի պատկերասրահին մէջ» (1973, բոլորը անգլերէն) աշխատութիւնները:
Սիրարփի Տէր-Ներսէսեանի երկու կարեւոր յօդւածները, գրւած 1944- 45-ին («7-րդ դարու երկ մը, նւիրւած պատկերներու պաշտպանութեանը») եւ 1946-ին («7-րդ դարու հայկական մանրանկարչութիւնը եւ Էջմիածնի Աւետարանի մանրանկարները»), հակառակ մինչ այդ ընդունւած տեսակէտին, կապացուցանեն, որ հայերը առաջին քրիստոնեայ ժողովուրդներէն են, որոնք ունեցած են որմնանկարչութիւն: Տէր-Ներսէսեան 1933 եւ 1964 թւականներուն «էջմիածնի Աւետարանի» սկզբնաւորման (989 թ.) եւ աւարտման (7-րդ դար) մանրանկարներու օրինակով բացայայտեց այն, որ հայերը 7-10-րդ դարերուն ունեցած են ինքնատիպ բարձրարւեստ մանրանկարչութիւն:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։