Հա

Ազգային

11/09/2016 - 10:20

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ - 6-7 սեպտեմբեր 1955. Պոլսոյ յոյները զոհ գացին թուրքական պետութեան հրահրած ամբոխային լայնածաւալ խժդժութեանց

6 եւ 7 սեպտեմբերի օրերուն, 61 տարի առաջ, թուրքական այլամերժութեան, ցեղապաշտական ազգայնամոլութեան եւ բարբարոսական վայրագութեան ահաւոր «խրախճանք» մը տեղի ունեցաւ Կոստանդնապոլսոյ փողոցներուն մէջ:
Սեպտեմբերի 6-ի երեկոյեան սկսաւ եւ մինչեւ 7 սեպտեմբերի կէսօրը շարունակւեցաւ մոլեգնած թուրքական ամբոխի կատաղի յարձակումը ամէն ինչի վրայ, որ յունական էր:

Ն.


6 եւ 7 սեպտեմբերի օրերուն, 61 տարի առաջ, թուրքական այլամերժութեան, ցեղապաշտական ազգայնամոլութեան եւ բարբարոսական վայրագութեան ահաւոր «խրախճանք» մը տեղի ունեցաւ Կոստանդնապոլսոյ փողոցներուն մէջ:
Սեպտեմբերի 6-ի երեկոյեան սկսաւ եւ մինչեւ 7 սեպտեմբերի կէսօրը շարունակւեցաւ մոլեգնած թուրքական ամբոխի կատաղի յարձակումը ամէն ինչի վրայ, որ յունական էր: Պատահական յոյն անցորդներ, յունական խանութներ եւ հաստատութիւններ ու յոյներու բնակարաններ, անխտիր բոլո՛րը, թիրախ դարձան թուրքական խժդժութեանց:
Խոշտանգումներէն անմասն չմնացին նաեւ պատահական այն անցորդներն ու հաստատութիւնները, որոնք թուրք կամ թուրքացեղ չէին... Այդ առումով՝ հայերը եւս, աւելորդ անգամւան մը համար, կրկին ճաշակեցին թուրքական թուրքամոլ կատաղութեան դառն բաժակը:
Թուրք ամբոխի իւրայատուկ եւ արիւնալի այդ «խրախճանք»-ը պատմութեան անցաւ «Պոլսոյ փոկրոմը» անունով:
Փոկրոմը խլեց յոյն երկու եկեղեցականի եւ 14 հոգիներու կեանքը: Տասնեակներով յոյներ ծանրօրէն վնասւեցան: Հարիւրաւոր յոյն կանայք բռնաբարւեցան եւ դարձեալ հարիւրներով յոյն տղամարդիկ, եթէ թլփատւած չէին, փողոցին վրայ ամբոխի դաշոյններով... թլփատումի ենթարկւեցան:
160911d03aՆիւթական կորուստներու տարողութիւնը աներեւակայելի էր: Յունական 4500 բնակարաններ, 3500 խանութներ եւ հաստատութիւններ, 90 եկեղեցիներ ու վանքեր, 36 դպրոցներ ու 3 գերեզմանատուներ կողոպտւեցան, քանդումի ենթարկւեցան կամ պղծւեցան: Ընդհանուր վնասի գումարը, այդ ժամանակւան արժեգինով, աւելի քան 500 միլիոն դոլար գնահատւեցաւ:
Աւելի՛ն. անմիջականօրէն իր պատճառած մարդկային ու նիւթական ծանր կորուստներէն անդին, Պոլսոյ փոկրոմը այնպիսի ահաւոր սարսափի մատնեց Պոլսոյ յոյն փոքրամասնութիւնը, որ Պոլսոյ մէջ մինչեւ 1955 ապրող 80-էն 100 հազար յոյներէն, այնուհետեւ տարիներու վրայ շարունակւած գաղթի հետեւանքով, այսօր մնացած է 2000 յոյն:
Բայց ինչո՞ւ պատահեցաւ Պոլսոյ փոկրոմը:
Արդեօք իրապէս եւ միայն թուրք ամբոխի մոլեգնութեա՞ն հետեւանք էր:
Պատմութիւնը շատոնց պարզած է, որ փաստօրէն Թուրքիոյ այդ օրւան վարչապետ Ադնան Մենտերէսի կառավարութեան եւ իշխանաւոր Դեմոկրատ կուսակցութեան կողմէ կանխօրօք մտայղացւած եւ պետականօրէն - կառավարական ու կուսակցական յատուկ սպասարկութեանց միջեւ համակարգումով - ծրագրւած, կազմակերպւած ու գործադրւած քաղաքական յանցագործութիւն էր Պոլսոյ փոկրոմը:
Պատմական ճշմարտութիւն է, նոյնպէս, որ թուրք պետական մտածողութիւնը Պոլսոյ փոկրոմը եւս փորձեց պարտկել՝ քաղաքական հոսանքի մը ամբոխին վերագրելով գործւած վայրագութիւնները, թուրքութիւնը ընդհանրապէս «անմեղ» ներկայացնելու պետական քարոզչութեան թափ տալով...
160911d03bԱյդ ճամբով ալ 1961-ին թուրքական դատարանի առջեւ հանւեցան եւ ծանրագոյն մեղադրանքի տակ առնւեցան ատենի վարչապետ Մենտերէս եւ արտաքին գործոց նախարար Զօրլու, որոնք յանցաւոր գտնւեցան եւ կախաղանով մահապատիժի ենթարկւեցան:
Դատավարութիւնը նոյնպէս «բացայայտեց», որ Մենտերէսի կառավարութիւնը ուղղակիօրէն պատասխանատու էր գործւած փոկրոմին համար: Եւ թուրքական պետութիւնը, այդպիսով, իր մեղքերը քաււած համարեց ու Թուրքիոյ պատմութեան սեւ թղթածրարներու փոշեծածկ գզրոցներուն մէջ նետեց նաեւ այս մէկը՝ Պոլսոյ փոկրոմին ահաւոր թղթածրարը:
Նոյնիսկ դատավճռով նախատեսւած յոյն համայնքին եւ Թուրքիոյ յոյն քաղաքացիներուն վնասուց հատուցում կատարելու որոշումը թուրքական իշխանութիւնները միայն ձեւականօրէն գործադրեցին. հազիւ 20 տոկոսով վնասուց հատուցում կատարեցին փոկրոմի զոհերուն:
Աւելի քան կէս դար անցած է Պոլսոյ փոկրոմէն ասդին, բայց յոյն ժողովուրդին հետ ամբողջ աշխարհը, յատկապէս հայ ժողովուրդը չի կրնար անցեալի ու մոռացութեան փոշեծածկ դարակներուն մէջ այդպէս նետւած պահել 6-7 սեպտեմբերի 1955-ին Թուրքիոյ պետականօրէն ծրագրած, կազմակերպած եւ կատաղած ամբոխի խժդժութեանց տեսքով գործադրած քաղաքական ոճիրը:
Էապէս եւ ըստ ամենայնի քաղաքական էր ոճիրը, որովհետեւ թուրքական իշխանութիւնները մէկ քարով երկու թռչուն որսալու ահաւոր յանցագործութեան դիմած էին:
Մէկ կողմէ՝ Կիպրոսի յոյն մեծամասնութեան քաղաքական արդար պահանջները խեղդելու թիրախին ուղղւած էր անոնց հարւածը:
Թուրքական կառավարութիւնը փոկրոմով պատասխանեց եւ վիժեցուց այդ օրերուն Անգլիոյ մէջ տեղի ունեցող ՄԱԿ-ի յատուկ խորհրդակցութիւնները, որոնք կը փորձէին թուրքական իշխանութեանց ստիպել, որպէսզի սանձ դնեն Կիպրոսի թուրք փոքրամասնութիւնը գրգռելու Անկարայի հետեւողական քաղաքականութեան:
Միւս կողմէ՝ թուրքական կառավարութիւնը արմատական հարւած հասցուց երկրի տնտեսութեան միջնաբերդը հանդիսացող Պոլսոյ մէջ յոյն գործարարներու մրցունակութեան եւ գերակշռութեան՝ հակայոյն կատաղութեան սերմանումով ու բորբոքումով ահի ու սարսափի մատնելով ամբողջ յոյն համայնքը, նպատակ ունենալով ի վերջոյ ձերբազատւիլ յոյներու ֆիզիկական ներկայութենէն:
160911d03cԱյսօր արդէն բացայայտւած իրողութիւններ են, որ Պոլսոյ փոկրոմին պատրւակ ծառայած 4 սեպտեմբերի 1955-ի ռումբի պայթումը, Թեսաղոնիկէի թուրքական հիւպատոսարանին մէջ, սադրանքն էր նոյնինքն թուրքական սպասարկութեանց: Հակառակ անոր, որ հիւպատոսարանի պարտէզին մէջ պայթեցւած ռումբ մըն էր եղածը եւ միայն ապակիի վնաս պատճառած էր, սեպտեմբերի 4-էն սկսեալ, երկու օր շարունակ, թուրքական մամուլն ու զանգւածային լրատւութեան միջոցները ողջ աշխարհի յոյներուն դէմ կատաղի արշաւ ծաւալեցին՝ հակաթուրք ատելութիւն սերմանելու մեղադրանքին տակ առնելով յոյները, բայց խորքին մէջ նոյնինքն թուրք ամբոխին հակայոյն, այլեւ ընդհանրապէս այլամերժ ազգայնամոլութիւնն ու կատաղութիւնը բորբոքելով:
Այդ քարոզարշաւին զուգահեռ, թուրքական սպասարկութիւնները շուրջ 300 հազար սենդիքայականներ հաւաքագրեցին, զինեցին եւ կառավարական փոխադրամիջոցներով Պոլիս թափեցին սեպտեմբերի 6-ին, որպէսզի անոնց առջեւ բաց ասպարէզի վերածեն քաղաքակենտրոնի առեւտրական շուկաները, Թաքսիմի հրապարակէն սկսեալ, ուրկէ ծայր առաւ կատաղի փոկրոմը:
160911d03d«Մահ կեաւուրներուն», «Յոյները Յունաստան թող երթան» եւ «Պոլիսը զտարիւն թուրքերուն կը պատկանի» կարգախօսերով՝ ամբոխը կառավարական յատուկ ջոկատներու հսկողութեան տակ եւ հրահրումով գործեց իր խժդժութիւններն ու խոշտանգումները:
Որքան ալ թուրքական ամբոխային մոլեռանդութիւնը դերակատար էր, նոյնքան եւ աւելիով չարիքին շղթայազերծումը գործն էր թուրքական իշխանութեանց, որոնք վերջին հաշւով քաւութեան նոխազի վերածեցին վարչապետ Մենտերէսն ու իր կուսակցութիւնը:
Այդպիսով լւացւած ու մաքրւած համարեցին նաեւ իրենց արիւնոտ ձեռքերը:
Ահա թէ ինչո՛ւ ոչ միայն յոյն ժողովուրդը, այլեւ ամբողջ աշխարհը, յատկապէս հայ ժողովուրդը իրաւունք չունին մոռացութեան յանձնելու Պոլսոյ փոկրոմը, որովհետեւ թուրքական իշխանութեանց արիւնոտ ձեռքերը դեռ չեն մաքրւած իրապէ՛ս եւ ի վիճակի են, որեւէ պահու եւ որեւէ կացութեան դէմ յանդիման, վերստին պատուհաս դառնալու թուրքական պետութենէն արդարութիւն եւ իրաւունք պահանջող որեւէ ժողովուրդի գլխուն:
6-7 սեպտեմբերի 1955-ին արար աշխարհի աչքերուն առջեւ գործւած եւ յոյն համայնքին դէմ ուղղւած, այլեւ բոլոր ոչ-թուրքերը ահ ու սարսափի մատնելու նպատակով պետականօրէն կազմակերպւած Պոլսոյ փոկրոմին մոռացումը կըրնայ ճակատագրականօրէն աղիտալի ըլլալ - ինչպէս եղաւ հետագայ տասնամեակներուն - նաեւ մե՛ր օրերուն:
Թուրքական պետութեան գործադրած անցեալի ոճիրները անտեսելու, աւելի ճիշտ՝ այդ յանցագործութիւնները պատեհապաշտօրէն քողարկել-չարաշահելու մեծապետական վարքագծին հետեւանքով է, որ այսօր արար-աշխարհի սահմռկած աչքերուն առջեւ Էրդողանի Թուրքիան աջ ու ձախ մահ ու աւեր կը սփռէ՝ չխնայելով նոյնիսկ այն թուրքերուն, որոնք քաղաքական ու քաղաքացիական ողջմտութեամբ կուզեն վերջ տալ թուրքական պետութեան հրահրած այլամերժութեան ու բարբարոսութեան:

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։