Հա

Ազգային

14/09/2016 - 10:40

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Աղասի Այւազեան (1925-2007)

Սեպտեմբերի 7-ին, հայ ժողովուրդը նշեց ծննդեան տարեդարձը ժամանակակից մեր գրականութեան մեծատաղանդ արձակագիրներէն Աղասի Այւազեանի:
Աղասի Այւազեան արձակագիր էր ու թատերագիր, հրապարակախօս էր ու բեմագրիչ, բեմադրիչ էր, խմբագիր ու գեղանկարիչ: Ապրեցաւ մինչեւ մեր ժամանակաշրջանը եւ անխոնջ ստեղծագործեց:

Տաղանդաւոր գրողն ու իրաւ մտաւորականը

Ն.

 

Սեպտեմբերի 7-ին, հայ ժողովուրդը նշեց ծննդեան տարեդարձը ժամանակակից մեր գրականութեան մեծատաղանդ արձակագիրներէն Աղասի Այւազեանի:
7 սեպտեմբերի 1925-ին, Խորհրդային Վրաստանի Աբասթուման աւանին մէջ, հայոց պատմական Կարին քաղաքէն գաղթած հայ ընտանիքի յարկին տակ ծնաւ շնորհալի մանուկ մը՝ Աղասի Այւազեան անունով, որ խորհրդային կոչւած աշխարհին մէջ մաքառելով իր ուղին հարթեց եւ կրցաւ, գեղարւեստական իր տաղանդով ու գրական ստեղծագործութեան բեղուն վաստակով, դառնալ հայ արձակի եւ բեմագրութեան արժանաւոր վարպետներէն մէկը, այլեւ՝ հայ մտաւորականի իրա՛ւ տիպար մը:
Աղասի Այւազեան արձակագիր էր ու թատերագիր, հրապարակախօս էր ու բեմագրիչ, բեմադրիչ էր, խմբագիր ու գեղանկարիչ: Ապրեցաւ մինչեւ մեր ժամանակաշրջանը եւ անխոնջ ստեղծագործեց: Եւ երբ 21 նոյեմբերի 2007-ին առյաւէտ փակեց միշտ կրակով լեցուն իր աչքերը, հայ ժողովուրդը անվարան իր անմահներու համաստեղութեան արժանացուց մեծատաղանդ հայ արձակագրին:
Իր կենդանութեան արդէն Աղասի Այւազեան նւաճած էր հայ գրականութեան մեծերու փաղանգին արժանաւորապէս մաս կազմելու իրաւունքը: Խորհրդային Հայաստանի Պետական մրցանակակիր եղած էր 1975-ին, իսկ արւեստի վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին տիրացած էր 1982-ին: Այն բախտաւոր տաղանդներէն եղաւ, որ իր մէկ հատիկ գործով՝ 1960-ականներուն լոյս տեսած, բեմագրւած ու շարժանկարի վերածւած «Եռանկիւնին» վիպակով, հմայեց ու գրաւեց ոչ միայն հայ հասարակութիւնը, այլեւ՝ օտարները, արժանանալով մէկէ աւելի մրցանակներու:
Գեղարւեստական ու մասնագիտական պատրաստութեան եւ հմտութեան տէր էր Աղասի Այւազեան. աւարտած էր Թիֆլիսի գեղարւեստական ակադեմիան (1942-ին), Թիֆլիսի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, Երեւանի գեղարւեստա-թատերական եւ բնագիտական կուլտուրայի հիմնարկները (1945-48): Ստեղծագործական կեանքի ասպարէզ նետւելով՝ աշխատեցաւ իբրեւ նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, գծագրող, կոնստրուկտոր եւ լրագրող:
1963-ին ընդունւեցաւ Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ, 1965-էն 1973 եղաւ միութեան պաշտօնաթերթ «Գրական թերթ»-ի արձակի բաժնի վարիչը. 1973-81 ստանձնեց «Էկրան» ամսագրի գլխաւոր խմբագրի պատասխանատւութիւնը: Տասնամեակներ, իբրեւ բեմադրիչ, աշխատեցաւ «Հայֆիլմ» Կինոստուդիայի մէջ, ուր 1967-ին, Աղասի Այւազեանի մշակած բեմագրութեամբ, նկարահանւեցաւ «Եռանկիւնին» շարժանկարը, որ երկրորդ մրցանակը շահեցաւ 1968-ի լենինգրադեան համամիութենական փառատօնին: 1990-ականներու սկզբնաւորութեան Աղասի Այւազեան խմբագրեց «Հայութիւն» շաբաթաթերթը:
Մեծ է Աղասի Այւազեանի թողած գրական ժառանգը՝ վէպ, վիպակ, պատմւածք, բեմագրութիւն: Գրականագիտական առանձին լուսարձակի արժանի են այդ հարուստ վաստակին ըստ արժանւոյն քննարկումն ու գնահատումը:
Դժւարութիւններով լեցուն կեանք մը վիճակւեցաւ հայ մեծ արձակագրին: Դառնութեան եւ տառապանքի ծնունդ եղաւ անոր գեղարւեստական վաստակը, որ նւաճւեցաւ քրտնաջան աշխատանքով, անձնական հալածանքներ դիմագրաւելու ծանր պայքարով, բայց միաժամանակ հայ ժողովուրդին ու ազգային մեր արժէքներուն նկատմամբ անհուն սէրով ու պաշտամունքով:
Խոհուն եւ ինքնատիպ աշխարհայեացքի տէր հեղինակութիւնն է Աղասի Այւազեան: Իր իսկ խոստովանութեամբ՝ «Ինձ համար կայ երկու ազգային գրող՝ Վիլիամ Սարոյեան եւ Եղիշէ Չարենց. իսկ Ալեքսանդր Թամանեանը չափանիշ է. հայ մարդու կատարեալ չափանիշ: Ես ուրախ ու հպարտ եմ, որ հայ եմ»:
Անդրադառնալով իր անցած կեանքի դժւար ուղիին՝ առիթով մը հեղինակը նշած է.- «Ցաւօք, իմ կեանքում խանգարող մարդիկ շատ են եղել: Իմ հոգում կուտակւած սպիները շատ խորն են: Ես փորձում եմ սպեղանի դնել ցաւը մեղմացնելու համար, բայց անցեալը չի մոռացւում: Եղել են օրեր, երբ քաղցած եմ գիշերել, բայց դա ինձ ուժ է տւել: Բարեբախտաբար, եղել են մարդիկ, որոնք օգնութեան ձեռք են մեկնել: Իւրաքանչիւրիս մէջ էլ ապրում է նախանձը, բայց այն կարելի է փոքրացնել: Միայն միմեանց օգնելով կարելի է հասնել յաղթանակի»:
Ճակատագիրը այդպէ՛ս՝ դժւար ուղի մը վերապահեց Աղասի Այւազեանին մանկութեան իսկ օրերէն: Ինչպէս ինք կը նշէ՝ «Հայրս էրզրումցի դարբին էր: Մանկութիւնս ու պատանեկութիւնս անցել են Ախալցխայում: Շատ դժւար օրեր եմ ունեցել: Հայրս ամբողջ օրն աշխատում էր մի կտոր հաց վաստակելու համար»: Եւ մանկութեան այդ խոր յիշողութեանց արգասիքը եղաւ «Եռանկիւնին», որ վաւերական բարձունքի առաջնորդեց հայ արձակը՝ աւանդականին ու արդիականին բարձրարժէք համադրումը նւաճելով:
Կեանքի եւ ստեղծագործական ճանապարհի իր ուրոյն փիլիսոփայութիւնը ունէր Աղասի Այւազեան: Ապրեցաւ ու գործեց իրա՛ւ երջանկութեան հասնելու անսանձ մղումով եւ այն հաւատքով, որ «Անհրաժեշտ է երկար ապրել՝ երջանկութեան իմաստը հասկանալու համար: Ես երջանկութիւն եմ փնտրում գրականութեան, նկարչութեան ու թատրոնի մէջ: Արժանացել եմ բազմաթիւ մրցանակների, պատւոգրերի, ՀՍՍՀ Պետական մրցանակի առաջին դափնեկիրն եմ, սակայն դրանք ինձ երբեւէ երջանկութիւն չեն բերել: Երբեւէ չեմ ձգտել պաշտօնի եւ գիտեմ, որ այն ինձ չի երջանկացնի: Ինձ համար լիակատար երջանկութիւնն աշխատանքիս պահն է: Ես ամբողջովին ընկղմւում ու նւիրւում եմ իմ գործին: Շատ ուժեղ է իմ ստեղծագործական գրգիռը: Եթէ մի օր այն հանգչի, ես կը դժբախտանամ»:
Նման ստեղծագործ մարդու ներաշխարհով եւ մտաւորական ուրոյն աշխարհայեացքով օժտւած՝ հայ մեծ արձակագիրը միշտ պատգամ մը ունէր հայ ժողովուրդի նորահաս սերունդներուն, որովհետեւ՝ ինչպէս կը շեշտէր իր կեանքի վերջալոյսին կտակած պատգամով՝ «Ժամանակակից սերունդն աւելի լայն հնարաւորութիւններ ունի ստեղծագործելու, իրեն արտայայտելու համար: Արւեստի սկիզբն ազատութիւնն է: Նախկինում արւեստը պատւած էր սեւով, այսօր այդ մթութեան մէջ մի փոքրիկ կրակ է առկայծում: Ես լաւատես եմ ու համոզւած եմ, որ սերունդների ջանքերի շնորհիւ այդ փոքրիկ կրակը կը մեծանայ, կը լուսաւորի ու կը ջերմացնի: Համոզւած եմ, որ կունենանք նոր տաղանդներ՝ Թամանեաններ, Չարենցներ, Սարոյեաններ, եւ դա կը լինի մեր մեծ բարոյական յաղթանակը»:

Յարակից լուրեր

  • Վաղաժամ ընտրութիւններում ո՞ւմ են պատրաստւում ձայն տալ Թուրքիայի հայերը. հայ մտաւորականները՝ համայնքում տիրող տրամադրութիւնների մասին
    Վաղաժամ ընտրութիւններում ո՞ւմ են պատրաստւում ձայն տալ Թուրքիայի հայերը. հայ մտաւորականները՝ համայնքում տիրող տրամադրութիւնների մասին

    Թուրքական «artigercek.com» կայքը պոլսահայ մտաւորականներից հետաքրքրւել է, թէ ինչպիսին կը լինի հայ համայնքի դիրքորոշումը Թուրքիայում յունիսի 24-ին սպասւող վաղաժամ խորհրդարանական ու նախագահական ընտրութիւնների ժամանակ:

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան) (1895-1966)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան) (1895-1966)

    Յիսուն տարի առաջ, 1966-ի նոյեմբերի 26-ի օրը, Կալիֆորնիոյ մէջ իր ծննդեան 70-ամեակին նւիրւած յոբելինական հանդիսութեան աւարտին, երբ օրւան եզրափակիչ իր ելոյթը կունենար, բեմին վրայ յանկարծամահ ինկաւ հայ գրականութեան նոր ժամանակներու մեծագոյն դէմքերէն Համաստեղ։

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան) (1888-1965)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան) (1888-1965)

    22 նոյեմբերին ոգեկոչեցինք յիշատակը հայ գրականութեան մեծատաղանդ երգիծագիրներէն Լեռ Կամսարի, որուն կեանքն ու գործը խօսուն, այլեւ դառն վկայութիւն մը եղան Հայաստանի ու հայ ժողովուրդին պարտադրւած խորհրդային-ամբողջատիրական լուծի աղէտալի հետեւանքներուն եւ ողբերգական տարողութեան մասին:

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Աղասի Այւազեան (1925-2007)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Աղասի Այւազեան (1925-2007)

    Նոյեմբերի 21-ին ոգեկոչեցինք մահւան իններորդ տարելիցը հայ գրականութեան մեծատաղանդ արձակագիրներէն եւ մեր ժամանակներու արժանաւոր մտածողներէն Աղասի Այւազեանի:
    Իր գեղարւեստական տաղանդով եւ ստեղծագործական վաստակով՝ Աղասի Այւազեան կը հանդիսանայ հայկական արձակի եւ բեմագրութեան մեծարժէք վարպետ մը, որ վերջին յիսնամեակին նոր հորիզոններ բացաւ հայաստանեան գրականութեան առջեւ:

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Մինաս Թէօլէօլեան (1913-1997)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Մինաս Թէօլէօլեան (1913-1997)

    Նոյեմբերի 24-ին նշեցինք ծնունդը սփիւռքահայ առաջին սերունդի երախտաշատ ներկայացուցիչներէն Մինաս Թէօլէօլեանի, որ իր գրականագիտական ժառանգութեամբ, խմբագրական վաստակով եւ մանկավարժական ծառայութեամբ՝ աւելի քան վեց տասնամեակ հոգե-մտաւոր սնունդ հասցուց տարագիր հայութեան ցիրուցան զաւակներուն, աշխարհի չորս ծագերուն:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։