Հա

Ազգային

06/10/2016 - 09:30

Հոկտեմբերի երկրորդ շաբաթավերջը Սուրբ Թարգմանչաց տօնն է

Հոկտեմբեր ամսու երկրորդ շաբաթ օրը, ահա 1611 տարիէ ի վեր, հայ ժողովուրդը կը նշէ իր Սուրբ Թարգմանիչներուն տօնը: Իսկ հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը, ամէն տարի, Հայ Առաքելական բոլոր եկեղեցիներուն մէջ, տեղի կունենայ հինգերորդ դարու Թարգմանչաց շարժումին խորհուրդով հաղորդւելու սուրբ պատարագ:

Հայ ազգային ինքնութեան լուսաւորիչ մշակները

Ն.


Հոկտեմբեր ամսու երկրորդ շաբաթ օրը, ահա 1611 տարիէ ի վեր, հայ ժողովուրդը կը նշէ իր Սուրբ Թարգմանիչներուն տօնը: Իսկ հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը, ամէն տարի, Հայ Առաքելական բոլոր եկեղեցիներուն մէջ, տեղի կունենայ հինգերորդ դարու Թարգմանչաց շարժումին խորհուրդով հաղորդւելու սուրբ պատարագ:
Խորքին մէջ Հայաստանեայց եկեղեցին երկու տօն նւիրած է հինգերորդ դարու հայոց Թարգմանիչ Սուրբերուն: Առաջին տօնը նւիրւած է ուղղակի Ս. Սահակ Պարթեւ ու Ս. Մեսրոպ Մաշտոց Հայր Թարգմանիչներուն եւ տեղի կունենայ յունիսի վերջը կամ յուլիսի սկիզբը: Իսկ երկրորդը՝ հոկտեմբերի երկրորդ շաբաթավերջին նշւող տօնը, նւիրւած է հայերէն գիրերու Գիւտը նւաճած մեծ Սուրբերու արժանաւոր աշակերտներուն՝ Եզնիկ Կողբացիի եւ Կորիւն Սքանչելիի, Եղիշէ Պատմիչի եւ Մովսէս Խորենացիի, Ղազար Փարպեցիի եւ Դաւիթ Անյաղթի, Ղեւոնդ Վանանդեցիի եւ մեր միւս թարգմանիչ մատենագիրներուն ու հայ մտքի ռահվիրաներուն:
Թէեւ իբրեւ եկեղեցական տօն սկսաւ Սրբոց Թարգմանչաց ոգեկոչումը, բայց ժամանակի ընթացքին ժողովրդային այնքա՜ն լայն ընդունելութիւն գտաւ եւ հայ ժողովուրդին հոգեհարազատ աւանդ նւաճեց ա՛յն աստիճան, որ նաեւ ազգային-ժողովրդային տօն դարձաւ՝ արժանաւորապէս խորհրդանշելով Հայ Մշակոյթի եւ Դպրութեան օրը:
Երբ 16 դարերու հեռաւորութենէն կը նայինք ու արժեւորման լուսարձակին տակ կառնենք հինգերորդ դարու հայոց Թարգմանչաց շարժումը, առաջին հերթին ուշադրութիւն կը գրաւէ հայ ժողովուրդին առանձնայատուկ այն երեւոյթը, որ թարգմանիչներ սրբացնելու եւ անոնց տօն նւիրելու ազգային մտածելակերպն է:
Նոյնիսկ կայ տեսակէտ, ինչպէս որ կը վկայէ հայ հոգե-մտաւոր ժառանգութեան երախտաւորներէն Խորէն Պալեան, ըստ որուն՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցին ինք չեղաւ նախաձեռնողը Թարգմանչաց սրբացումին: Մեր ժողովուրդը ի՛նք իբրեւ սուրբերու ընկալեց եւ պաշտամունքի առարկայ դարձուց հինգերորդ դարու Թարգմանիչները: Իսկ Հայաստանեայց եկեղեցին, ի տես ժողովրդային այդ փարումին, Սուրբերու կարգին արժանացուց Հայ Մշակոյթի եւ դպրութեան առաքելատիպ մեր նախահայրերը:
Փաստօրէն եւ ըստ ամենայնի՝ սոսկ թարգմանիչներ չեղան անոնք՝ բառին ընթացիկ, օտարներու ստեղծած մարդկային մտքի գլուխ-գործոցները հայերէնի փոխադրելու հասկացողութեամբ: Ոչ ալ, նոյնիսկ, ժամանակի քաղաքակրթական նւաճումները հայացնելու, ազգային մեր լեզւամտածողութեան պատշաճեցնելու թարգմանական իրենց արժանիքին համար միայն սրբացւեցան անոնք:
Թարգմանչաց շարժումը շատ ու շատ աւելին էր այդ բոլորէն: Ան հանդիսացաւ ուղղակի հայ գրերու գիւտը մշակութային արարումով կենսագործելու մեծ երկունք մը եւ, իբրեւ այդպիսին, հետագայ դարերուն եւ յաւերժին բացւելու թռիչքով օժտեց մինչեւ քրիստոնէութեան Հայաստան մուտքը ստեղծւած ու զարգացած Հայ Մշակոյթը: Թարգմանչաց շարժումը թափ տւաւ Հայ Մշակոյթի վերանորոգման եւ նոր ժամանակներու շունչով վերահաստատման երթին՝ հայ ազգային ինքնութեան բիւրեղացումն ու մշակումը սեւեռակէտ ունենալով, այլեւ՝ հայակերտման սուրբ առաքելութիւնը արմատաւորելով:
Պատահական չէր, որ Սահակ Պարթեւ եւ Մեսրոպ Մաշտոց, Վռամշապուհ արքայի ամբողջական աջակցութիւնը վայելելով՝ իրենց պատրաստած արժանաւոր աշակերտներու մեծաթիւ հոյլով ձեռնարկեցին, առաջին հերթին, նորաստեղծ հայ գիրերով Աստւածաշունչը թարգմանելու տիտանական աշխատանքին: Աւելի քան երեսուն տարի խլեց հաւաքական այդ աշխատանքը եւ պսակւեցաւ Աստւածաշունչի հայացումով, որ օտարներու իսկ վկայութեամբ՝ արժանացաւ «Թագուհի թարգմանութեանց» կոչումին: Եբրայերէնի, ասորերէնի եւ յունարէնի հմուտ ու բազմակողմանի ճանաչողութեամբ ու հոգե-մտաւոր մշակումի բարձրորակ մակարդակով կատարւեցաւ Աստւածաշունչի հայերէն թարգմանութեան աշխատանքը՝ զուգահեռաբար հայ թարգմանիչներուն ընձեռելով իրենց ժամանակի գիտութեան եւ ճանաչողութեան առաջապահ դիրքերուն վրայ յաղթահասակ կանգնելու ինքնազարգացումը:
Հետեւաբար, սոսկ հայերուս ինքնասիրութիւնը շոյելու համար չէ, այլ Աստւածաշունչի հայացման հոգե-մտաւոր մեծ նւաճումը եւ, դարեր ետք, անոր լուսապսակը դարձած Նարեկը ըստ արժանւոյն մեծարելու մղումով է, որ օտարը նոյնիսկ վկայեց, թէ Աստուծոյ հետ խօսելու լեզուն հայերէ՛նն է:
Աւելի՛ն. Աստւածաշունչի թարգմանութիւնը միայն սկիզբն էր երկանց: Հետեւեցան աստւածաբանական իմաստասիրութեան եւ քրիստոնէական գրականութեան ժամանակի գլուխ-գործոցներուն նոյնքան յաջողակ թարգմանութիւնները, որոնք ենթահողը կազմեցին թարգմանչաց միեւնոյն սերունդին կողմէ ոչ-կրօնական, մարդկային մտքի տարբեր բնագաւառներէ ներս արձանագրւած օտարալեզու նւաճումներուն հայացման, ապա նաեւ՝ համապատասխանաբար հայկական մեծարժէք գործերու ստեղծումին:
Այդպէ՛ս, հայերէնով իրենց նոր կեանքը ապրեցան ժամանակի յոյն թէ ասորի մեծանուն հեղինակներ, ինչպէս Աթանաս Աղեքսանդրացի եւ Եփրեմ Խուրի Ասորի, Պրոկլ եւ Տիոնիսիոս Թրակացի, Արիստոտէլ եւ Պղատոն, Փիլոն Եբրայեցի եւ Պորփիւր ու անւանի բազում այլ հեղինակութիւններ:
Անոնց իմաստասիրական, գիտական եւ գեղարւեստական գլուխ-գործոցներուն հայերէն թարգմանութիւնը եւ հայացումը ոչ միայն յատկանշւեցան հարազատութեամբ ու խոր ընկալումով, այլեւ ներշնչման աղբիւր դարձան թարգմանիչներու ինքնուրոյն ստեղծագործութեանց համար:
Օտարազգի եւ մեծանուն այդ հեղինակներու գործերէն ոմանք, ինչպէս որ կը վկայէ հայոց ազգային մշակոյթի ուրիշ մեծ երախտաւոր մը՝ Ռաֆայէլ Իշխանեան, այսօրւան մարդկութեան ծանօթ են իրենց հայացւած տարբերակով, որովհետեւ մայրենի լեզւով գրւած բնագիրները կորսւած են... առյաւէտ:
Թարգմանչաց շարժումը ազգային նշանակութեամբ մեծ գործ կատարեց նաեւ Հայաստանի ամբողջ տարածքին դպրանոցներու ցանց ստեղծելով ու ընդարձակելով: Հարկ էր պատրաստել ու դաստիարակել հայերէն գիրն ու գրականութիւնը գիտցող ու գործածող նոր սերունդ, որ իր կարգին սեփական ժողովուրդը առաւելագոյն չափով հաղորդ ու մասնակից պիտի դարձնէր Թարգմանչաց իրագործած մեծ թռիչքին՝ Հայ Մշակոյթի եւ դպրութեան վերանորոգման, հայոց հոգե-մտաւոր ինքնահաստատման կենարար երկունքին:
Ինչպէս որ «Հայկական Սովետական հանրագիտարան»-ը յատուկ շեշտով կը նշէ հայոց Սուրբ Թարգմանիչներուն նւիրւած իր տեղեկանքին մէջ, «Թարգմանչաց շարժումը ծաւալւել է հայ գրերի ստեղծումից անմիջապէս յետոյ՝ 405 թ.-ին, որի նպատակը երկիրը յունական ազդեցութիւնից ազատելն էր՝ հայոց դպրոցներ հիմնելու, քրիստոնէական կարեւոր գրքերը եւ այլ երկեր հայերէն թարգմանելու, եկեղեցական ծէսերը հայկականացնելու, ինքնուրոյն հայալեզու դպրութիւն սկզբնաւորելու միջոցով:
Շարժումը նաեւ պետական շահեր էր հետապնդում. հայոց գրերի ստեղծմամբ Արշակունիների թուլացած գահի պաշտօնական գրագրութիւնը յունարէնից եւ ասորերէնից պէտք է անցնէր հայերէնի, իսկ հայալեզու դպրոցն ու գրականութիւնը հայալեզու եկեղեցու միջոցով պէտք է նեցուկ դառնային հայոց պետականութեան ու ժողովրդի ինքնութեան պահպանմանը»:
Փաստօրէն հայ ժողովուրդը հետագայ դարերու խաւարին եւ կործանման դիմադրեց իր Թարգմանչաց լոյսով:
Եւ այդ իմաստով, իբրեւ ազգային երախտագիտութեան խորագոյն արտայայտութիւն, հայ ժողովուրդը արժանաւորապէս սրբացուց իր թարգմանիչները:
Հետեւաբար, հայ ազգային ինքնութեան լուսաւորիչ մշակներուն՝ Սուրբ Թարգմանիչներու աւանդով մեր ժողովուրդի այսօրւան եւ վաղւան երթը հունաւորելու եւ վերանորոգելու առիթը կընձեռէ Սրբոց Թարգմանչաց տօնը:
Իսկ Թարգմանչաց աւանդով վերանորոգւելու ուղին կը պահանջէ հայապահպանման մեր կռւաններուն ամրապնդումն ու զարգացումը, յատկապէս հայրենիքէ հեռու ապրելու դատապարտւած Սփիւռքի հայութեան կեանքին մէջ:
Սրբոց Թարգմանչաց տօնը հաւատքի վերանորոգման եւ կամքերու գօտեպնդման աղբիւր է որոշապէս Յունաստանի հայ գաղութին համար, որ տնտեսական ծանրագոյն ճգնաժամի մէջ յայտնւած է եւ հայապահպանման իր անփոխարինելի կռւաններէն՝ հայ դպրոցէն եւ հայ թերթէն զրկւելու ստոյգ վտանգը կապրի:
Հայ ազգային ինքնութեան մեր լուսաւորիչ մշակներուն ներշնչումով՝ հայոց գալիք սերունդներուն պարտք ենք հայակերտումի մեր անփոխարինելի զէնքերուն պահպանումն ու արդիականացումը:

Յարակից լուրեր

  • Թ. Հ. Թ. Կրթական խորհրդի նախաձեռնութեամբ Ս. Թարգմանչաց տօնին նւիրւած միջոցառում
    Թ. Հ. Թ. Կրթական խորհրդի նախաձեռնութեամբ Ս. Թարգմանչաց տօնին նւիրւած միջոցառում

    Տարիների աւանդոյթի է վերածւել Սրբոց Թարգմանչաց կամ Մշակոյթի տօնի առիթով Թ. Հ. Թ. Կրթական խորհրդի միջոցով նախաձեռնւող հանդիսութիւնը, որի ընթացքում գնահատւում են ուսումնական նախորդ տարեշրջանում հանգստի կոչւած ուսուցիչ-ուսուցիչուհիները: Նման միջոցառում իրականացաւ ուրբաթ, հոկտ. 26-ի երեկոյեան, Հ. Ուս. «Չհարմահալ» միութեան «Յ.Թումանեան» սրահում:

  • Թարգմանչաց տօնը եւ Հայ մշակոյթի օրը Ուրմիայում
    Թարգմանչաց տօնը եւ Հայ մշակոյթի օրը Ուրմիայում

    Հինգշաբթի, 19 եւ ուրբաթ, 20 հոկտեմբեր 2017-ին, հովանաւորութեամբ Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ՝ գերշ. Տ. Գրիգոր Ս. եպս. Չիֆթճեանի, Ուրմիայի Սբ. Ստեփանոս եկեղեցու «Արամ Մանուկեան» սրահում, երկու օրերի վրայ տարածւած ձեռնարկներով, Հ.Օ.Մ.-ի հովանու տակ գործող «Անի» միաւորի կատարումով նշւեց Սրբոց Թարգմանչաց վարդապետաց տօնը եւ Հայ մշակոյթի օրը:

  • Ս. Թարգմանչաց տօնին նւիրւած Հայաստանի «Արին-բերդ» պարային համոյթի ելոյթները՝ Թեհրանում
    Ս. Թարգմանչաց տօնին նւիրւած Հայաստանի «Արին-բերդ» պարային համոյթի ելոյթները՝ Թեհրանում

    Այս տարի Թեհրանի հայկական համայնքում մշակոյթի ամսեակը լի է բազմազան միջոցառումներով:

    Ահաւասիկ, Ս. Թարգմանչաց տօնին նւիրւած եւ ազգային ոգով ներշնչւած այդ միջոցառումներից էր՝ Հայաստանից ժամանած «Արին-բերդ» պարային համոյթի ելոյթները, գեղարւեստական ղեկավար՝ ՀՀ ժողովրդական արտիստ Բորիս Գէորգեան:

  • Մշակոյթի տօնը՝ Հ. Մ. Մ. «Նայիրի» միութիւնում
    Մշակոյթի տօնը՝ Հ. Մ. Մ. «Նայիրի» միութիւնում

    Հոկտեմբերի 13-ին, Հայ մարզամշակութային «Նայիրի» միութեան Արւեստից բաժամունքի նախաձեռնութեամբ միութեանս կենտորնատեղիում տեղի ունեցաւ գեղարւեստական ձեռնարկ՝ նւիրւած Ս. Թարգմանչաց տօնին: 

  • Հայ Մշակոյթի օրւայ առիթով գրքերի ցուցահանդէս Հ.Մ.Ա.Կ.-ի Թաւրիզի մասնաճիւղում
    Հայ Մշակոյթի օրւայ առիթով գրքերի ցուցահանդէս Հ.Մ.Ա.Կ.-ի Թաւրիզի մասնաճիւղում

    Ուրբաթ, 13 հոկտեմբեր 2017-ի երեկոյեան ժամը 7.30-ին, Հայ մշակութային «Արարատ» կազմակերպութեան Թաւրիզի մասնաճիւղի կենտրոնատեղիում, հովանաւորութեամբ Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ գերշ. Տ. Գրիգոր Ս. եպս. Չիֆթճեանի, բացումը կատարւեց գրքերի ցուցահանդէսի, ներկայութեամբ Թաւրիզի հոգեւոր հովիւ արժ. Տ. Մարտիրոս քհնյ. Ղուկասեանի, Ազգային իշխանութեան անդամների, Հ.Մ.Ա.Կ.-ի վարչութեան, Թաւրիզի Հայ համալսարանականների միութեան անդամների, թաւրիզահայ համայնքի մտաւորական աւագ եւ կրտսեր սերնդի անհատների:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։