Հա

Ազգային

09/10/2016 - 10:00

27 սեպտեմբերի 1919՝ առաջին անգամ ըլլալով՝ ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովը (9-րդը) գումարւեցաւ Երեւանի մէջ

Սեպտեմբերի 27-ին, 97 տարի առաջ, մէկ տարւան կեանք ունեցող նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքին մէջ, հանդիսաւորապէս բացումը կատարւեցաւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պատմական Ընդհանուր ժողովին:
1919-ի սեպտեմբերը յոյսերու եւ լաւատեսութեան աստեղային պահ էր հայ ժողովուրդի եւ Հայաստանի նորագոյն պատմութեան մէջ:

Ն.


Սեպտեմբերի 27-ին, 97 տարի առաջ, մէկ տարւան կեանք ունեցող նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաքին մէջ, հանդիսաւորապէս բացումը կատարւեցաւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան պատմական Ընդհանուր ժողովին:
Առաջին անգամ ըլլալով Երեւանի մէջ գումարւած ՀՅԴ իններորդ Ընդհանուր ժողովը, ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովներու երկար շարքին մէջ պատմական եղաւ ոչ միայն իր գումարման պահուն ունեցած ազգային-քաղաքական նշանակութեան առումով, այլեւ՝ Հայաստանի Անկախութիւնը նւաճած հայ ազատագրական պայքարի առաջնորդ կուսակցութեան հետագայ տասնամեակներու կեանքը հունաւորելու իմաստով:
1919-ի սեպտեմբերը յոյսերու եւ լաւատեսութեան աստեղային պահ էր հայ ժողովուրդի եւ Հայաստանի նորագոյն պատմութեան մէջ:
Առաջին Աշխարհամարտը վերջ գտած էր եւ, ամբողջ Եւրոպայի հետ, յատկապէս Մերձաւոր Արեւելքը կը գտնւէր քաղաքական իր նոր քարտէզի ձեւաւորման բուռն փուլին մէջ:
Ճիշտ է, Հայաստանն ու հայութիւնը ծանրագոյն կորուստներ կրեցին աշխարհամարտի ընթացքին թուրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանութեան եւ Արեւմտահայաստանի հայաթափման հետեւանքով:
Այդուհանդերձ հայ ժողովուրդը կրցաւ յարութիւն առնել Մեծ Գողգոթայէն եւ յաջողեցաւ ոչ միայն նւաճել իր անկախութիւնը հայրենիքի փոքր, բայց աստիճանաբար ընդարձակւող մասին վրայ, այլեւ՝ հաստատուն հիմերով ամրապնդել հայոց ազգային պետականութիւնը:
Մայիս 1919-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան նորակազմ կառավարութիւնը, Ալ. Խատիսեանի վարչապետութեամբ, խորհրդարանին ներկայացւած իր քաղաքական ուղեգիծին մէջ, արտայայտելով պահու ընդհանուր խանդավառութիւնը եւ իշխանութեան ղեկը ստանձնած Դաշնակցութեան մէջ տիրող տրամադրութիւնները, արդէն հռչակած էր Միացեալ, Անկախ եւ Ազատ Հայաստանի ուղղութեամբ գործելու իր անսակարկ յանձնառութիւնն ու ամբողջական պատրաստակամութիւնը:
Ահա նմա՛ն մթնոլորտի մէջ, 27 սեպտեմբերի 1919-ին կատարւեցաւ պաշտօնական բացումը ՀՅԴ իններորդ Ընդհանուր ժողովին, որ շարունակւեցաւ մինչեւ հոկտեմբեր ամսու աւարտը:
Այդպէ՛ս, իր հիմնադրութենէն եւ մղած շուրջ երեսնամեայ ազգային-ազատագրական պայքարէն ետք, Դաշնակցութիւնը ունեցաւ իր առաջին գերագոյն ժողովը, որ կը գումարւէր Անկախ Հայաստանի եւ հայ ազգային պետականութեան պայմաններուն մէջ:
Հրաչ Տասնապետեանի գիրքին ամփոփումով («Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը իր կազմութենէն մինչեւ Ժ Ընդհանուր ժողով»)՝ ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովը ունեցաւ «ամենալայն ներկայացուցչական պատկեր ու յստակօրէն համազգային բնոյթ»:

Ժողովին իրենց ներկայացուցիչներով մասնակցեցան՝
- Հայաստանի ու Արեւելեան Բիւրօները եւ «բոլոր այն մարմինները, որոնք իրաւապէս գոյութիւն ունէին ութերորդ Ընդհանուր ժողովի օրերուն (1914)».
- Նաեւ այն մարմինները, «որոնք կազմւած էին հնգամեակի ընթացքին (Բասէն, Բագրեւանդ, Հարք-Ապահունիք), ինչպէս նաեւ անոնք՝ որ կը բխէին Հայաստանի նոր իրականութենէն (Խորհրդարանական Ֆրակցիա, Երեւանի Ներկայացուցչական խորհուրդ եւ այլն):

Ժողովի նախապատրաստութեան շրջանին, մարտ 1919-էն սկսեալ, ՀՅԴ զոյգ Բիւրօները «արեւմտահայ մարմիններուն տւած էին յատուկ դիւրութիւններ՝ իրենց կազմերը ամբողջացնելու»:
ՀՅԴ իններորդ Ընդհանուր ժողովի «Որոշումներու գրքոյկ»-ին համաձայն՝ ժողովին մասնակցեցան վճռական ձայնով 61 եւ խորհրդակցական ձայնով 19 պատգամաւորներ:
Ընդհանրապէս քառամեայ պարբերականութեամբ գումարւող Դաշնակցութեան գերագոյն համագումարներու՝ Ընդհանուր ժողովներու պատմութեան մէջ, շուտափոյթ պարբերականութեամբ յատկանշւած էր չորրորդէն (1907-ին, Վիեննա) մինչեւ ութերորդ (1914-ի յուլիս, Կարին) Ընդհանուր ժողովներուն գումարման ժամանակաշրջանը: Եօթը տարւան ընթացքին Դաշնակցութիւնը ունեցաւ չորս Ընդհանուր ժողովներ, որովհետեւ Արեւմտահայաստանի եւ բուն Երկրին համար ծայր աստիճան բախտորոշ վերիվայրումներով բնորոշւող տարիներ էին:
Յատկապէս եօթներորդ (1913-ի օգոստոս, Կարին) եւ ութերորդ Ընդհանուր ժողովները գումարւեցան հազիւ 10 ամիսներու ընթացքին:
7-րդ Ընդհ. ժողովի օրերուն Սիմոն Զաւարեան տակաւին կապրէր եւ կառաջնորդէր Օսմանեան կայսրութեան մայրաքաղաքին մէջ գործող դաշնակցական ղեկավարութիւնը, իսկ Ռոստոմ հաստատւած էր Կարին, ուրկէ կը հունաւորէր բուն Երկրի մէջ Դաշնակցութեան ծաւալած գործունէութիւնը: ՀՅԴ հիմնադիր սերունդի երկու ղեկավար դէմքերու առաջնորդութեամբ, 7-րդ Ընդհանուր ժողովը քննութեան նիւթ դարձուց Գերմանիոյ հետ զինակցաբար ընդհանուր պատերազմի պատրաստւելու Իթթիհադի ռազմատենչ քայլերը: Որոշեց՝ «օրինական բոլոր հնարաւոր միջոցներով կանխել զինւած ընդհարումները», իսկ եթէ պատերազմը անխուսափելի դառնայ՝ «ամէն քաղաքացի կը կատարէ իր քաղաքացիական պարտականութիւնը ի՛ր պետութեան հանդէպ»:
Աշխարհամարտը շուտով անխուսափելի դարձաւ եւ Իթթիհադ, գիտնալով հանդերձ Դաշնակցութեան հակապատերազմական դիրքորոշումը, քաղաքական ամէն քայլի դիմեց, որպէսզի տարհամոզէ Դաշնակցութիւնը եւ, Ցարական կայսրութեան դէմ թուրքական պետութեան նախապատրաստած պատերազմի ընթացքին, թուրքական զօրքերու կողքին ունենայ հայ ժողովուրդի արեւմտահայ թէ արեւելահայ հատւածներուն զինակցութիւնը՝ Դաշնակցութեան միջոցաւ:
Այդ պատճառով ալ, 7-րդ Ընդհ. ժողովէն տասը ամիս անց, գումարւեցաւ ՀՅԴ 8-րդ Ընդհ. ժողովը, Սիմոն Զաւարեանի մահէն ետք (հոկտեմբեր 1913) Ռոստոմի առաջնորդութեամբ, որ միեւնոյն՝ 7-րդ Ընդհ. ժողովի պատասխանը տւաւ Կարին եկած ու 8-րդ Ընդհանուր ժողովին ներկայացած Իթթիհադի բանագնացներուն:
Այդպէ՛ս, իր 7-րդ եւ 8-րդ Ընդհանուր ժողովներու որոշումով, Առաջին Աշխարհամարտի դաժանագոյն տարիներու ընթացքին, Դաշնակցութիւնը ստիպւեցաւ Օսմանեան կայսրութեան տարածքին զէնք բարձրացնելու իթթիհադական եղեռնագործութեան դէմ՝ հայ ժողովուրդին ինքնապաշտպանութեան պայքարը կազմակերպելու համար:
Միաժամանակ՝ ՀՅԴ ձեռնարկեց, Ցարական կայսրութեան տարածքին, Հայ Կամաւորական շարժման կազմակերպումին, որպէսզի հայ կամաւորականներով իր վճռորոշ մասնակցութիւնը բերէ ռուս-թուրքական պատերազմին՝ նպատակադրելով օգնութեան հասնիլ բուն Երկրի հայութեան եւ զայն փրկել շարունակւող ցեղասպանութեան արհաւիրքէն...
Աշխարհաքաղաքական բախտորոշ այդ վերիվայրումներու խորապատկերով՝ ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովը եկաւ պատմական արժեւորումը կատարելու հայ ժողովուրդին հնգամեայ մաքառումին՝ մահւան անդունդը թաւալգլոր անկումին եւ հրաշափառ յարութեան, որուն պսակումը եղան Հայաստանի Անկախութեան նւաճումն ու հայոց ազգային պետականութեան կերտումը:
Դաշնակցութեան 9-րդ Ընդհանուր ժողովը պատմական նշանակութիւն ունեցաւ ոչ միայն հայ ազգային-ազատագրական շարժման աւելի քան երեսնամեայ պայքարին յաղթանակով պսակումը ամրագրելու իմաստով, այլեւ՝ հայ քաղաքական մտքի ակամայ, այլ բռնի երկփեղկումին վերջ տալու առումով:
Ընդհանուր ժողովը Դաշնակցութեան ծրագրէն ջնջեց Արեւմտահայաստանի եւ Արեւելահայաստանի համար 1907-ի 4-րդ Ընդհանուր ժողովին առաջադրած լայն ինքնավարութեան քաղաքական առաջադրանքները եւ, փոխարէնը, որոշեց ծրագրային նպատակ ունենալ «Միացեալ, Անկախ եւ Ազատ Հայաստան»-ի իրագործումը:
ՀՅԴ իններորդ Ընդհանուր ժողովը պատմական եղաւ նաեւ ու մանաւանդ թուրքական պետութեան գործադրած հայասպանութեան պատասխանատուները պատժելու իր որոշումով, որ ամրագրւեցաւ «Նեմեսիս գործողութեան» առջեւ ծրագրումի եւ կազմակերպումի կանաչ լոյս բանալով:
Իր այդ որոշումներով՝ նաեւ գալիքի հաշւոյն պատմական կարեւորութիւն ունեցաւ 27 սեպտեմբերի օրը, 97 տարի առաջ, Երեւանի մէջ բացւած ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովը: Ազատ, Անկախ եւ Միացեալ Հայաստանի հանգանակը ծրագրային առաջադրանքի վերածելով՝ ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովը հունաւորեց Դաշնակցութեան հետագայ ուղին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան նւաճումները դարձնելով կիզակէտը Դաշնակցութեան ազգային-քաղաքական վարքագծին:
Միաժամանակ՝ «Նեմեսիս գործողութեան» իրականացումով, Դաշնակցութիւնը ամբողջապէս լծւեցաւ Հայ Դատի պահանջատիրութեան երկարաշունչ պայքարին՝ զայն դարձնելով հայ ժողովուրդի նորահաս սերունդներուն ազգային ինքնաճանաչումի եւ քաղաքական ինքնահաստատման անփոխարինելի երաշխիքը՝ Հայապահպանման եւ հայակերտման կենարար ակունքը:
Վերջապէս, ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովը դաշնակցական սերունդներուն վրայ պարտք դրաւ մշակումը ժողովրդավարական եւ ընկերվարական այն ծրագրին ու գործունէութեան, որոնք հասարակական արդարութեան եւ ամբողջական ազատագրումի ուղին պիտի հարթեն ամբողջական Հայաստանի ու միացեալ հայութեան առջեւ՝ ազգի պետական տունը կարգի դնելով մեր հայրենիքին ու ազգին առանձնայատուկ պայմաններուն հիման վրայ:

Յարակից լուրեր

  • Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին խորհրդարան
    Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին խորհրդարան

    1918 թ. օգոստոսի մէկին (նոր տոմարով)` հինգշաբթի օրը, Երեւանում, բացւեց Հայաստանի Հանրապետութեան անդրանիկ գերագոյն օրէնսդրական ժողովի` Հայաստանի Խորհրդի առաջին նստաշրջանը:

    Քաղաքն ունէր սովորական տեսք: Ոչ մի զարդարանք փողոցներում: Բացի մի քանի պաշտօնական շէնքերից, ոչ մի դրօշակ: Խանութները բաց էին: Կառավարութիւնը ոչ մի միջոց ձեռք չէր առել եւ թողել էր, որ ազգաբնակութիւնն ինքը որոշի իր վերաբերմունքը, եւ ամէն ոք, ըստ սովորութեան, իր գործի հետեւից էր:

  • 28 Մայիս 1918. Հայ ժողովուրդը արեամբ նուաճեց ազատ, անկախ ու միացեալ ապրելու իր իրաւունքը
    28 Մայիս 1918. Հայ ժողովուրդը արեամբ նուաճեց ազատ, անկախ ու միացեալ ապրելու իր իրաւունքը

    Մայիս 28-ին, 100 տարի առաջ, Արարատեան դաշտին մէջ, հայ ժողովուրդը սեփական ուժով պարտութեան մատնեց թրքական ասպատակ զօրքերը եւ արժանաւորապէս, այլեւ հերոսական արեամբ նուաճեց ազատ, անկախ ու միացեալ ապրելու իր իրաւունքը։

  • Պետականակերտմանը այլընտրանք չկայ...
    Պետականակերտմանը այլընտրանք չկայ...

    Ուղիղ հարիւր տարի առաջ նւիրականացւած Հայաստանի Հանրապետութիւնը այսօր մեզ ժառանգում է խորախորհուրդ մի պատգամ.- իրական ազգային գաղափարախօսութեան հիմքի վրայ՝ զարգացող պետականութեան կայացում, իր բոլոր ստորոգելիներով…:

  • «Ազդակ»-ի խմբագրական. Երկու պատկերներու սահմանադրական հիմքը
    «Ազդակ»-ի խմբագրական. Երկու պատկերներու սահմանադրական հիմքը

    Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ պետական եւ հասարակական հարթութիւնները տարբեր ուղղութիւններ դրսեւորելու ընթացքին մէջ են։ Հասարակականէն աւելի հաւանաբար ուսանողական-երիտասարդական դիմագիծի շեշտը պէտք է ընդգծել այն առումով, որ վարչապետի թեկնածուի առաջադրումի գործող մեծամասնութեան որոշումին դէմ հիմնական բողոքողները այդ խաւի ներկայացուցչիներն են։ Ուղղութիւնը հասարակական է այնքան, որ այդ խաւը բնականաբար հասարակութեան ամէնէն աշխուժ խաւն է։

  • «Շահումեանի արծիւը». Շահէն Մեղրեանի յիշատակի օրն է
    «Շահումեանի արծիւը». Շահէն Մեղրեանի յիշատակի օրն է

    Շահէն Մեղրեանի մարտական ուղին սկսւել է 1988 թ.: Այն ժամանակ Շահէնը առաջիններից էր, որ զգաց, թէ առանց մարտական ջոկատների անհնար է պաշտպանել շրջանը եւ սկսեց կազմակերպել զինւած ջոկատներ: 1990 թ. յունւարի 9-ին Խանլարի ոստիկանութիւնը տեղի զինւորականների օժանդակութեամբ շրջանի ղեկավարութեանն ամբողջութեամբ գերի է վերցնում Մարտունաշէնի ճանապարհին, երբ նրանք շտապում էին մասնակցելու ադրբեջանցիների կողմից սպանւած մարտունաշէնցի պահակի յուղարկաւորութեանը։ 

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։