Հա

Ազգային

15/10/2016 - 11:00

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Կոմիտաս Վարդապետ (Սողոմոն Սողոմոնեան, 1869-1935)

Սեպտեմբեր 26-ին հայ ժողովուրդը նշեց ծնունդը իր հանճարեղ զաւակներէն ամենէն սրտամօտին՝ հայու հոգին երգով ու երաժշտութեամբ վերծանած եւ աշխարհով մէկ հնչեցուցած անզուգական, անկրկնելի՛ Կոմիտաս Վարդապետին:
Հայ ազգային երաժշտութեան աշխարհահռչակ հիմնադիրը ոչ միայն թեւաւորեց սեփական երգը հայուն, այլեւ՝ իր անձին անբասիր օրինակով, բարձրարժէք ստեղծագործութեանց յորդառատ կեանքով ու հոգեւին խաչելութեան եղերական վախճանով՝ ինքնին երգը դարձաւ մեր ժողովուրդի ճակատագրին:

Հայու սրտին եւ հոգիին անզուգական երաժշտութիւնը

Ն.

 

Սեպտեմբեր 26-ին հայ ժողովուրդը նշեց ծնունդը իր հանճարեղ զաւակներէն ամենէն սրտամօտին՝ հայու հոգին երգով ու երաժշտութեամբ վերծանած եւ աշխարհով մէկ հնչեցուցած անզուգական, անկրկնելի՛ Կոմիտաս Վարդապետին:
Հայ ազգային երաժշտութեան աշխարհահռչակ հիմնադիրը ոչ միայն թեւաւորեց սեփական երգը հայուն, այլեւ՝ իր անձին անբասիր օրինակով, բարձրարժէք ստեղծագործութեանց յորդառատ կեանքով ու հոգեւին խաչելութեան եղերական վախճանով՝ ինքնին երգը դարձաւ մեր ժողովուրդի ճակատագրին:
Մարմնաւորեց ու շնչաւորեց երգը՝ բարութեամբ ու արարումով մարդկային քաղաքակրթութիւնը հարստացնող հայութեան Փառքին, բայց նաեւ երգը՝ թուրքական պետութեան կողմէ ցեղասպանական ոճրագործութեամբ անճիտւած, հայրենազրկւած ու աշխարհասփիւռ դարձած հայ ազգի ողբերգութեան:
Աւազանի անունով Սողոմոն Գէորգի Սողոմոնեան՝ Կոմիտաս Վարդապետ ծնած էր Քէօթահիա 26 սեպտեմբերի 1869-ին: 11 տարեկանին որբացած եւ յանձնւած էր Ս. Էջմիածնի «Գէորգեան» ճեմարանի խնամատարութեան: Իր բացառիկ գեղեցիկ ձայնով՝ Սողոմոն անմիջապէս գրաւեց իր ուսուցիչներուն ուշադրութիւնը, որոնք ոչինչ խնայեցին ի վերուստ երաժշտական եւ բանաստեղծական մեծ տաղանդով օժտւած պատանիին գեղարւեստական մշակման ու կատարելագործման համար:
Ապագայ Մեծն Կոմիտասի երաժշտական դաստիարակութեան մէջ հիմնական դերակատարութիւն ունեցաւ իր ուսուցիչը՝ Սահակ Ամատունի, որուն ղեկավարութեամբ պատանի Սողոմոն նւիրւեցաւ հայ հոգեւոր երաժշտութեան ուսումնասիրութեան, հմտացաւ հայկական նոտաներուն եւ աշակերտական իր տարիները անցուց Արարատեան դաշտի հայութեան պահպանած հոգեւոր թէ ժողովրդական երգերը հաւաքելով, գրի առնելով եւ մշակելով:
Ստեղծագործական իր մշակումներուն ձեռնարկեց 1890-ին, Խաչատուր Աբովեանի, բանաստեղծ Յովհաննէս Յովհաննիսեանի եւ իր կրտսեր դասընկեր Աւետիք Իսահակեանի գործերը դաշնաւորելով: 1891-ին, «Արարատ» հանդէսը լոյս ընծայեց իր «Ազգային օրհներգ»-ը՝ երկձայն, ինչպէս նաեւ եռաձայն ու խմբային կատարումներու համար նախատեսւած ստեղծագործութիւնը, որուն բառերը ճեմարանի աշակերտ Ա. Թաշճեանին կը պատկանէին:
1893-ին, ճեմարանի ուսումնական շրջանը աւարտելով, անմիջապէս կոչւեցաւ ճեմարանէն ներս ուսուցչութեան՝ երգ ու երաժշտութիւն սորվեցնելու, ինչպէս եւ Մայր Տաճարի երգչախումբին խմբավարութիւնը ստանձնելու համար: 1894-ին կուսակրօն քահանայի իր ուխտը կատարեց, իրեն շնորհւեցաւ 7-րդ դարու բանաստեղծ ու երաժիշտ Կոմիտաս կաթողիկոսի անունը: 1895-ին արժանացաւ Վարդապետի աստիճանին եւ այնուհետեւ մեր ժողովուրդին ու աշխարհին ճանչցւեցաւ Կոմիտաս Վարդապետ անմահ անունով:
1896-ին, կարճ ժամանակով, Թիֆլիսի մէջ աշակերտեց Մ. Եկմալեանի՝ հարմոնիայի՝ դաշնաւորման դասեր առնելով եւ այնուհետեւ ուղարկւեցաւ Բեռլին, Ռ. Շմիդի անւան մասնաւոր երաժշտանոցին եւ, ապա, Արքունական համալսարանին մէջ երաժշտական իր բարձրագոյն ուսումը ստանալու նպատակով:
1896-էն 1899 Կոմիտաս Վարդապետ ապրեցաւ Բեռլին, ուր ոչ միայն մեծահռչակ ուսուցիչներու հոգածութեան տակ կատարելագործեց իր ձայնամարզումն ու երաժշտական գիտելիքները, այլեւ՝ համերգային ելոյթներով ու երաժշտական կատարումներով հայ ազգային երաժշտութիւնը ծանօթացուց եւ սիրելի դարձուց օտար հասարակութեան:
Նոյն շրջանին արարեց նաեւ գերման մեծ բանաստեղծներու գործերուն վրայ հիմնւած երգեր, ռոմանսներ եւ խմբերգներ, որոնք միջազգային համբաւի արժանացուցին հայ հանճարեղ երաժիշտին: Իբրեւ այդպիսին՝ Կոմիտաս Վարդապետ հիմնադիր անդամներէն եղաւ նորաստեղծ Միջազգային երաժշտական ընկերութեան, որուն Բեռլինի բաժանմունքին հրապարակային ձեռնարկներուն ելոյթ ունեցաւ հայ ազգային երաժշտութիւնը ներկայացնող բանախօսութիւններով ու կատարումներով:
Վերադառնալով Էջմիածին՝ Կոմիտաս Վարդապետ եռանդով լծւեցաւ մէկ կողմէ մանկավարժական գործունէութեան, արժէքաւոր երաժիշտներու սերունդ հասցնելով, իսկ միւս կողմէ ստեղծագործական բեղուն աշխատանքի՝ ժողովրդական եւ գեղջկական մեր երգերու հաւաքման ու մշակման իր հետազօտութիւնները ամբողջացնելով:
1906-ին հրաւիրւեցաւ Փարիզ՝ իր յօրինումներն ու կատարումները ներկայացնելու ճոխ յայտագրով, նաեւ՝ դասախօսութիւններ կարդալու համար հայ ժողովուրդի ազգային՝ հոգեւոր եւ ժողովրդական երաժշտութեան վերաբերեալ: Նոյնօրինակ ելոյթներու հրաւիրւեցաւ նաեւ Շւէյցարիա, Վենետիկ եւ Վիեննա՝ ամենուր բարձրագոյն գնահատանքի արժանանալով: Աշխարհահռչակ երաժիշտներու վկայութեամբ՝ Կոմիտաս Վարդապետ արժանացաւ երաժշտական աշխարհի մէջ ներդաշնակութեան եւ բազմաձայնութեան հազւագիւտ վարպետի կոչումին:
1910-ին սկսաւ մեծ վարդապետին կեանքի բախտորոշ շրջանը: Էջմիածնէն տեղափոխւեցաւ Պոլիս, ուր մանկավարժական ծաւալուն գործունէութեան զուգահեռ՝ համերգային եւ կատարողական նախանձելի ելոյթներ ղեկավարեց: Շրջեցաւ Օսմանեան կայսրութեան հայաշատ բոլոր քաղաքներն ու օսմանեան տիրապետութեան ենթակայ երկիրներու հայաշատ գաղութները՝ ամենուր տարածելով եւ պաշտամունքի արժանացնելով հայ հոգեւոր ու ժողովրդական երգն ու երաժշտութիւնը:
Այդ շրջանի իր մեծագոյն իրագործումներէն մէկը եղաւ «Գուսան» (հետագային‘ «Հայ Գուսան») երգչախումբին կազմութիւնը, որուն միջոցաւ Կոմիտաս Վարդապետ լծւեցաւ իր արժանաւոր յաջորդներու երաժշտական պատրաստութեան: Այդ աշխատանքին արգասիքը եղան «Կոմիտասեան հինգ սաներ» անունով՝ հետագային իրենց կարգին հռչակւած հայ մեծ երաժիշտները.- Բ. Կանաչեան, Մ. Թումաճան, Վ. Սարգիսեան, Վ. Սրւանձտեան եւ Յ. Սեմէրճեան:
Կոմիտաս Վարդապետ չբաւարարւեցաւ հայ ազգային երաժշտութեան սահմաններով: Եռանդով լծւեցաւ նաեւ թուրքական ժողովրդային երաժշտութեան, ինչպէս եւ ընդհանրապէս արեւելեան ժողովուրդներու երգարւեստին ուսումնասիրութեան ու մշակումին: Յատկապէս թուրք հասարակութիւնը մեծապէս գնահատեց հայոց մեծ վարդապետին ներդրումը, բայց ատիկա բաւարար չեղաւ թուրքական պետութեան վարիչներուն համար, որպէսզի խնայեն կեանքը արդէն ամբողջ աշխարհին պատկանող հանճարեղ երաժիշտին:
Կոմիտաս Վարդապետ, իր կարգին, 24 Ապրիլ 1915-ին ենթարկւեցաւ հայ մտաւորականութիւնը հարւածող ահաւոր խորշակին, ապրեցաւ տարագրութեան մղձաւանջը, թէեւ մարմնապէս փրկւեցաւ սպանդէն, բայց վերջնականապէս կորսնցուց իր հոգե-մտաւոր հաւասարակշռութիւնը...
Ինչպէս որ տասնամեակներ ետք մեծանուն Սեւակ պիտի գոռար՝ «Դէ եկ վարդապետ ու մի խելագարիր»...
Ինչպէ՜ս չխելագարէր Մեծն Կոմիտաս՝ ի տես այն անասելի ցեղասպանութեան, որուն բարբարոսական գործադրութեամբ թուրքական պետութիւնը իր «երախտագիտութիւն»-ը յայտնեց դարերով թուրքական հասարակութիւնն ու մշակոյթը հարստացուցած հայ ժողովուրդին նկատմամբ:
1919-ին, արդէն ծանրօրէն հիւանդ՝ Կոմիտաս Վարդապետ տեղափոխւեցաւ Փարիզ, ուր աւելի քան 15 տարի հոգեբուժական խնամքի արժանացաւ, բայց երբեք չապաքինեցաւ:
Եւ 22 հոկտեմբեր 1935-ին, իր ամբողջ ազգին խաչելութիւնը սեփական աչքերով տեսած Մեծն Կոմիտասը նաեւ մարմնապէս հեռացաւ մեր աշխարհէն:
Հայկեան հանճարին երաժշտական դափնեպսակը հանդիսացող Մեծն Կոմիտասի աճիւնները տարւեցան Հայաստան, ուր իր վերջնական հանգիստը գտաւ հայ ազգային երաժշտութեան եղերաբախտ հիմնադիրն ու անզուգական վարպետը:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։