Հա

Ազգային

Կիրակի, 16 Հոկտեմբերի 2016 10:30

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Գարեգին Լեւոնեան (1872-1947)

Սեպտեմբերի 28-ին լրացաւ մահւան 69-րդ տարելիցը հայ մշակոյթի ճանաչման, պահպանման ու զարգացման բանասիրական մեծ գործին եւ ազգային նւիրական ծառայութեան մարզին մէջ հսկայական եւ մեծարժէք աւանդի տէր Գարեգին Լեւոնեանի:

Հայ Մշակոյթի արւեստաբան պահապանն ու քարոզիչը

Ն.

 

Սեպտեմբերի 28-ին լրացաւ մահւան 69-րդ տարելիցը հայ մշակոյթի ճանաչման, պահպանման ու զարգացման բանասիրական մեծ գործին եւ ազգային նւիրական ծառայութեան մարզին մէջ հսկայական եւ մեծարժէք աւանդի տէր Գարեգին Լեւոնեանի:
Հայ աշուղական գրականութեան եւ երաժշտութեան մեծութիւններէն Աշուղ Ջիւանիի որդին է Գարեգին Լեւոնեան, որ 75-ամեայ իր կեանքին մեծագոյն մասը անմնացորդ նւիրաբերեց հայ երգի ու գրականութեան, հայ կերպարւեստի ու թատրոնի, հայ մամուլի եւ տպագրութեան անկորնչելի գանձերուն հետազօտութեան եւ գեղարւեստական ուսումնասիրութեան, յայտնաբերման ու գիտական արժեւորման՝ արւեստաբանի ու գրական-քննադատի իր վարակիչ օրինակով ամբողջ սերունդներ հասցնելով եւ թրծելով:
Հայոց մշակութային հարստութեան մշտարթուն պահակը եւ անխոնջ քարոզիչը հանդիսացաւ Գարեգին Լեւոնեան: Հայկական նկարչութիւնն ու աշուղական երաժշտութիւնը, հայ գրականութիւնն ու հրապարակագրութիւնը, հայոց թատրոնն ու տպագրական արւեստը մնայուն ուսումնասիրութեան, արխիւային պեղումի եւ բծախնդիր վերծանումի անսպառ աղբիւր մը եղան Գարեգին Լեւոնեանի համար: Ոչ միայն ինք հարստացաւ հայ մշակութային գանձարանին տիրապետելով, այլեւ՝ հարստացուց ներաշխարհը ամբողջ սերունդներու, հայկական արժէքներու ճանաչողութիւնն ու պաշտամունքը հոգե-մտաւոր սնունդի վերածելով շատերու համար:
Գարեգին Լեւոնեան ծնած է 6 նոյեմբերի 1872-ին, Ալեքսանդրապոլ (Գիւմրի): Ուսումը ստացած է տեղւոյն Ս. Փրկչի դպրոցին մէջ, ապա՝ բարձրագոյն ուսման համար մեկնած է Սանկտ. Պետերբուրգ, որուն Արւեստներու ակադեմիան աւարտած է 1897-ին:
Կանուխ տարիքէն Գարեգին Լեւոնեան անյագ ծարաւ դրսեւորեց արւեստներու հանդէպ՝ յատկապէս նկարչութեան մէջ իր բնատուր ձիրքը արտայայտելով: Պետերբուրգէն վերադարձին, դասախօսական պաշտօնի կոչւեցաւ Ս. Էջմիածնի «Գէորգեան» ճեմարանին մէջ, ուր 1902-էն մինչեւ 1906 գեղարւեստի պատմութիւն եւ գեղանկարչութիւն դասաւանդեց:
Ուսումը կատարելագործելու եւ եւրոպական մշակոյթին հետ մօտէն շփւելու մղումը հանգիստ չտւաւ Լեւոնեանի, որ 1906-ին մեկնեցաւ Լայփցիկ, Գերմանիա, ուր եւրոպական արւեստներու ուսումնասիրութեան մէջ խորանալով, մանաւանդ փորագրութեան մարզին մէջ հմտանալով՝ արժանացաւ Արւեստաբանի պրոֆեսորական տիտղոսին:
1908-ին վերադարձաւ հայրենիք եւ հաստատւեցաւ ատենի հայ մշակութային մեծ օջախ հանդիսացող Թիֆլիսի մէջ՝ հիմնադրելով եւ խմբագրելով «Գեղարւեստ» հանդէսը (1908-22): «Գեղարւեստ»-ը սոսկ թերթ մը չեղաւ, ուղղակիօրէն մշակութային մեծ շարժումի մը շարժիչ ուժը դարձաւ. ամբողջ տարիներ մեր ժողովուրդին գեղարւեստական ճաշակը մշակեց, բարձրորակ արւեստի ստեղծագործական կրակը վառեց եւ, մանաւա՛նդ, մեծ ներդրում ունեցաւ հայոց մշակութային ժառանգութիւնը մեր սերունդներուն ծանօթացնելու եւ ներշնչման աղբիւրի ու ազգային ինքնաճանաչողութեան հիմքի վերածելու սերնդակերտ գործին մէջ:
Թիֆլիսեան իր գործունէութեան ընթացքին, Գարեգին Լեւոնեան բացաւ նաեւ նկարչական դասընթացներու արւեստանոց եւ օրհնաբեր ներդրում ունեցաւ հայկական վարժարաններու համար նկարչութեան ուսուցիչներու պատրաստութեան մէջ: Կազմեց եւ հրատարակեց դասագրքեր («Հայկական վայելչագրութիւն եւ գեղագրութիւն», Թիֆլիս, 1908, «Գծագրութիւն եւ նկարչութիւն», Թիֆլիս, 1909): Նաեւ երկու տարի, 1910-էն 1911, անձամբ նկարչութիւն դասաւանդեց Թիֆլիսի «Ներսիսեան» դպրոցին մէջ:
Վրաստանի մէջ խորհրդային իշխանութեան վերջնական հաստատումէն ետք, Գարեգին Լեւոնեան տեղափոխւեցաւ Երեւան, ուր բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւններու մէջ ստանձնեց արւեստներու դասաւանդման պաշտօններ: 1926-էն 1928 դասաւանդեց Երեւանի Գեղարւեստական արւեստանոցին (տեխնիկում) մէջ, իսկ կեանքի վերջին տարիներուն՝ Թատերական հիմնարկի եւ Պետական համալսարանի դասախօս եղաւ:
Գարեգին Լեւոնեան Հայաստանի մէջ եղաւ առաջին մշակութային գործիչը, որուն խորհրդային իշխանութիւնները շնորհեցին Արւեստի վաստակաւոր գործիչի կոչումը (1932): Իսկ 1934-էն սկսեալ ան մաս կազմեց Գրողներու միութեան՝ պատասխանատու պաշտօններ վարելով:
Մեծարժէք արւեստաբանն ու գրականագէտը վախճանեցաւ 28 սեպտեմբերի 1947-ին, Երեւան:
Հայ մշակոյթի եւ գրականութեան տարբեր մարզերուն նւիրւած իր հրապարակումները Գարեգին Լեւոնեան ստորագրեց այլազան գրչանուններով՝ ինչպէս Գ. Լ., Գօշ, Գրասէր, Լ., Ճռինչ, Մեֆիստոֆել, Շաւարշ, Վաղինակ եւ այլն:
Ծաւալուն ժառանգութիւն մը կտակեց հայ մշակոյթին: Տասնեակաւոր հատորներով հրատարակւած կամ տակաւին ձեռագիր վիճակի մէջ մնացած իր գործերուն շարքին են՝ «Հայ աշուղներ»-ը, Ալէք-պոլ, 1892, 151 էջ: «Հայոց պարբերական մամուլը, Ալէք-պոլ, 1895, 570 էջ: «Աշխարհէ աշխարհ կամ 20.000 վերստ Եւրոպայում», Թիֆլիս, 1914: «Հայոց պարբերական մամուլը», Ե., Պետհրատ, 1934, 230 էջ: «Թատրոնը հին Հայաստանում», Ե., Հայպետհրատ, 1941, 122 էջ: «Աշուղները եւ նրանց արւեստը», Ե., Հայպետհրատ, 1944, 106 էջ: «Հայ գիրքը եւ տպագրութեան արւեստը», Ե., Հայպետհրատ, 1946, 255 էջ: «Յուշեր», Ե., Հայպետհրատ, 1959, 203 էջ: «Երկեր», Ե., Հայպետհրատ, 1963, 504 էջ:
Գ. Լեւոնեանի վաստակին գլխաւոր երեք բնագաւառներէն առաջինը եղաւ աշուղագիտութիւնը: Ան ոչ միայն Աշուղ Ջիւանիի եւ Սայեաթ-Նովայի նւիրւած կոթողական իր հատորներով անոնց ստեղծագործական աշխարհին եւ կենսագրութեան ամենէն հարուստ հաւաքածոները կազմող ու գիտական հրատարակութեան արժանացնող բանասէրը եղաւ, այլեւ ժողովրդական ու աշուղական երգերու գեղարւեստական կապերը վերծանող, հայկական տաղաչափութեան առանձնայատկութիւնները լուսաբանող եւ միջնադարեան հայ բանաստեղծութեան գրական-գեղարւեստական հարստութիւնը խորաթափանց արժեւորման ենթարկող արւեստաբանը հանդիսացաւ:
Գ. Լեւոնեանի վաստակին երկրորդ գլխաւոր ուղղութիւնը հայ թատրոնին եւ նկարչութեան ազգային ակունքները յայտնաբերելու եւ արւեստաբանական արժեւորման ենթարկելու բնագաւառը եղաւ: Թէ՛ ազգային մեր անկորնչելի գանձերուն ուսուցանողը եղաւ, թէ՛ հայոց արւեստներու վերանորոգման շարժումին նախաձեռնողը դարձաւ:
Գ. Լեւոնեանի համար նոյնքան կարեւոր ներդրումի բնագաւառ հանդիսացան հայ մամուլի եւ տպագրութեան գիտական հետազօտութիւնը, հաւաքումն ու հրատարակութիւնը:
Այդ պատկառելի վաստակին առ ի գնահատանք՝ մեծ բանաստեղծ Աւետիք Իսահակեան հետագային պիտի վկայէր, որ՝
«Գարեգին Լեւոնեանի ընդգրկումը լայն էր, հետաքրքրութիւնները՝ բազմազան, ծրագրերը՝ շատ: Նա տասնեակ տարիների ընթացքում, իր անխոնջ գործունէութեամբ յիշեցնելով ժրաջան մեղւին, հաւաքել եւ կուտակել է ահագին փաստական նիւթ, գրքեր: Արխիւներից, փոշիների տակից, մի խօսքով՝ անյայտութիւնից լոյս աշխարհ է բերել բազմաթիւ փաստեր ու տւեալներ...»:
Գարեգին Լեւոնեան իրաւամբ կը հանդիսանայ ու երկար ժամանակ պիտի յիշատակւի իբրեւ Հայ Մշակոյթի անկորնչելի գանձերուն մեծավաստակ հետախոյզն ու տեսաբանը:

Related items

  • Դա Վինչիի գծով փորձագէտը կասկածում է նկարի իսկութեանը

    Օքսֆորդի համալսարանի արւեստաբան եւ պատմաբան Մեթիու Լանդրուսը, որը մասնագիտացած է Լէոնարդօ դա Վինչիի կտաւների վրայ, վստահ է, որ ռեկորդային՝ 450 միլիոն դոլարով վաճառւած «Աշխարհի փրկիչը» կտաւը պատկանում է ոչ թէ դա Վինչիի, այլ նրա օգնականի վրձնին։

  • Վենետիկի 2017 թւականի միջազգային բիենալէում Հայաստանը կը ներկայացնի երեք արւեստագէտ

    Վենետիկի «Viva Arte Viva» արւեստի միջազգային 2017 թւականի բիենալէում (մայիսի 13 - նոյեմբերի 26) Հայաստանը կը ներկայացնեն արւեստագէտներ Ռաֆայել Մեգալը, Ժան Պօղոսեանը եւ Միրօ Պերսոլեան: 

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան) (1895-1966)

    Յիսուն տարի առաջ, 1966-ի նոյեմբերի 26-ի օրը, Կալիֆորնիոյ մէջ իր ծննդեան 70-ամեակին նւիրւած յոբելինական հանդիսութեան աւարտին, երբ օրւան եզրափակիչ իր ելոյթը կունենար, բեմին վրայ յանկարծամահ ինկաւ հայ գրականութեան նոր ժամանակներու մեծագոյն դէմքերէն Համաստեղ։

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան) (1888-1965)

    22 նոյեմբերին ոգեկոչեցինք յիշատակը հայ գրականութեան մեծատաղանդ երգիծագիրներէն Լեռ Կամսարի, որուն կեանքն ու գործը խօսուն, այլեւ դառն վկայութիւն մը եղան Հայաստանի ու հայ ժողովուրդին պարտադրւած խորհրդային-ամբողջատիրական լուծի աղէտալի հետեւանքներուն եւ ողբերգական տարողութեան մասին:

  • ԱԿՆԱՐԿ - Պահենք ու գուրգուրանք Հայ Մշակոյթը՝ գիրն ու գրականութիւնը...

    Հայ Մշակոյթը հայ կեանքի արեւն է:
    Հայ Մշակոյթը հայ կեանքի յաւերժութիւնն է:
    Հայ Մշակոյթը հայ կեանքի հացն ու ջուրն է:
    Իմ ճամբորդութիւնը Թեհրան զուգադիպեց Սրբոցն Թարգմանչաց կամ ինչպէս ընդհանրացած է՝ Մշակոյթի օրւայ տօնակատարութեանց: Այս տարի 2016-ի տօնը հինգշաբթի, հոկտեմբերի 6-ին էր:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։

Joomla-ի վրիպազերծման կառավարակետ

Աշխատաշրջան

Հարցումների հսկման արդյունքները

Հիշողության օգտագործում

ՏԲ-ի հարցումներ