Հա

Ազգային

17/10/2016

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Յովհաննէս Յովհաննիսեան (1864-1929)

Հայ գրականութեան ինքնատիպ դասականներէն է Յովհաննէս Յովհաննիսեան, որուն մահւան 87-րդ տարելիցը լրացաւ:
29 սեպտեմբերին, 1929 թւականին, Երեւանի մէջ 65 տարեկանին վախճանեցաւ եւ հայ ժողովուրդի մեծարժէք զաւակներուն յատկացւած Պանթէոնին մէջ իր յաւերժական հանգիստը գտաւ հայ քնարերգութեան ատենի նորարար, այլեւ դասականացած առաջապահը:

Արեւելահայ արդի քնարերգութեան առաջապահը

Ն.


Հայ գրականութեան ինքնատիպ դասականներէն է Յովհաննէս Յովհաննիսեան, որուն մահւան 87-րդ տարելիցը լրացաւ:
29 սեպտեմբերին, 1929 թւականին, Երեւանի մէջ 65 տարեկանին վախճանեցաւ եւ հայ ժողովուրդի մեծարժէք զաւակներուն յատկացւած Պանթէոնին մէջ իր յաւերժական հանգիստը գտաւ հայ քնարերգութեան ատենի նորարար, այլեւ դասականացած առաջապահը:
Տաղանդաւոր բանաստեղծ, վաստակաշատ ուսուցիչ եւ շնորհալի թարգմանիչ է Յովհաննէս Յովհաննիսեան, որ իր բերած քնարերգական նոր շունչով՝ ոսկեայ կամուրջ մը հանդիսացաւ արեւելահայ բանաստեղծներու Զարթօնքի եւ գեղապաշտ սերունդներուն միջեւ:
Մինչեւ Յովհաննէս Յովհաննիսեանի մուտքը հայ գրականութեան անդաստանէն ներս, 1880-ականներուն, արեւելահայ քերթողութիւնը կլանւած էր Միքայէլ Նալբանդեանի, Սմբատ Շահազիզի եւ Գամառ-Քաթիբայի Զարթօնքի սերունդին ազգային-հայրենասիրական եւ հռետորական-խրատական շունչով:
Յ. Յովհաննիսեանի նորաշունչ քնարերգութեամբ բացւեցաւ արդի դարաշրջանը արեւելահայ գրողներու գեղապաշտ սերունդին՝ Յովհաննէս Թումանեանի, Աւետիք Իսահակեանի եւ Վահան Տէրեանի տարողութեամբ բանաստեղծներու ստեղծագործական խոյանքին առջեւ:
1864-ին Վաղարշապատ (Էջմիածին) ծնած՝ Յովհաննէս Մկրտիչի Յովհաննիսեան նախնական իր կրթութիւնը ստացաւ նախ գիւղի ծխական վարժարանին, ապա՝ Երեւանի պետական բարձրագոյն նախակրթարանին մէջ: 13 տարեկանին ծնողքը զինք ուղարկեց Մոսկւայի «Լազարեան» ճեմարանը, ուր աշակերտեց Սմբատ Շահազիզի, որուն խրախուսանքով պատանի տարիքէն Յովհաննիսեան սկսաւ ոտանաւորներ գրել եւ լոյս ընծայել ճեմարանի ուսանողական պարբերաթերթին մէջ:
Գրելու շնորհքով օժտւած եւ ուսումնատենչ երիտասարդ՝ Յ. Յովհաննիսեան հետեւեցաւ ու աւարտեց Մոսկւայի Համալսարանի պատմութեան եւ լեզւագիտութեան ճիւղը, ուր հմտացաւ ոչ միայն ռուսերէնի, այլեւ անգլերէնի, լատիներէնի ու հին յունարէնի իմացութեան մէջ: Միաժամանակ դասաւանդեց «Լազարեան» ճեմարանի մէջ:
Մոսկւայի մէջ ապրած տասնըմէկ տարիները (1877-1888) Յովհաննէս Յովհաննիսեանի համար եղան ոչ միայն մասնագիտական պատրաստութեան, այլեւ՝ ժամանակի ռուս յայտնի գրողներու հետ սերտ ծանօթացման բախտորոշ շրջան մը, որ մինչեւ մահ հունաւորեց արեւելահայ քնարերգութեան նորարար դրօշակիրին գրական-ստեղծագործական կեանքը:
Յովհաննէս Յովհաննիսեան աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցաւ Մոսկւայի հայ ուսանողութեան Գրական ընկերութեան ծաւալած ինքնազարգացման եւ ստեղծագործական եռուն կեանքին: Այդ ընկերութեան նախաձեռնութեամբ ալ, 1887-ին, երբ Յ. Յովհաննիսեան համալսարանական իր ուսման վերջին տարին կը լրացնէր, լոյս տեսաւ Յովհաննիսեանի բանաստեղծութիւններու առաջին գրքոյկը, որ լայնատարած հռչակ ապահովեց հազիւ 24 տարեկան բանաստեղծին: Ղեւոնդ Ալիշան փութաց ողջունելու արեւելահայ քնարերգութեան այս նոր շունչին յայտնութիւնը:
Մոսկւայի համալսարանէն 1888-ին վկայւելով՝ Յ. Յովհաննիսեան 1889-ին ձեռնարկեց դէպի Եւրոպա շրջապտոյտի մը. եղաւ Կ. Պոլիս, Վիեննա, Փարիզ եւ Լոնդոն՝ գրական իր հետաքրքրութիւններուն յագուրդ տալով եւ մօտէն ծանօթանալով իր ժամանակի եւրոպական գրական շարժումներուն:
Վերադարձաւ հայրենի ծննդավայր եւ ուսուցչական պաշտօն ստանձնեց Էջմիածնի «Գէորգեան» ճեմարանին մէջ, ուր ռուսական գրականութիւն եւ յունարէն դասաւանդեց ամբողջ տասնամեակներ:
1908-ին լոյս տեսաւ իր բանաստեղծութիւններու երկրորդ հատորը, որ պատւանդանը հանդիսացաւ անոր արժէքին ու տեղին արեւելահայ արդի գրականութեան քնարերգակ բանաստեղծներու փաղանգին մէջ: 1912-ին արժանաւորապէս տօնւեցաւ գրական եւ կրթական իր գործունէութեան երեսնամեակը՝ յոբելենական մեծ շուքով:
Ի տարբերութիւն իր սերնդակիցներու մեծ մասին, Յ. Յովհաննիսեան հեռու մնաց ազգային-հասարակական յանձնառու գործունէութենէ եւ կենտրոնացաւ իր ուսուցչական ու գրական-ստեղծագործական աշխատանքներուն վրայ, բայց առանց իր յուզաշխարհը փակելու հայ կեանքը փոթորկող մեծ ցնցումներուն առջեւ, որոնք խոր անդրադարձ ունեցան իր բանաստեղծութեան վրայ եւ արձագանգ գտան անոր գործերուն մէջ:
Յովհաննէս Յովհաննիսեանի իւրայատուկ արժէքին եւ տեղին արժեւորումը կատարող հեղինակաւոր մեր գրողներն ու քննադատները, ինչպէս Աւետիք Իսահակեան, Յովհաննէս Թումանեան եւ Նիկոլ Աղբալեան, միաձայնութեամբ կը նշեն, որ Յ. Յովհաննիսեան 1880-ականներու հայ իրականութեան հարազատ հայելին եղաւ՝ գրական ցոլացման առումով:
Հայկական, ռուսական եւ եւրոպական տարողութեամբ ընդհանուր հիասթափութեան տարիներ էին 1880-ականները, յատկապէս երկրորդ կէսին: Որոշապէս ազգային առումով՝ Հայկական Հարցին բաժին հանւած համեւրոպական անտարբերութիւնը - Սան Ստեֆանոյի եւ Բեռլինի դաշնագիրներու կնքման շրջանինծանր հարւած հասցուց օսմանեան բռնատիրութեան դաժան լուծէն հանգիստ շունչ քաշելու համազգային մեր յոյսերուն:
- Պանդխտութեան եւ ուսման համար Ռուսաստան եւ Եւրոպա թափած հայ երիտասարդութիւնը այլեւս չէր կրնար հոգե-մտաւոր իր սնունդը բաւարարել Զարթօնքի սերունդին ազգային-հայրենասիրական հռետորաշունչ գրականութեամբ: Ահա ա՛յդ մթնոլորտին մէջ յայտնւած Յովհաննէս Յովհաննիսեանի քնարերգութիւնը, իր մշակւած ու բիւրեղ աշխարհաբարով, բանաստեղծական յանգաւորումի եւ երաժշտաւորման նոր շունչով եւ ազգային-հայրենասիրական, այլ մանաւանդ սիրային-հասարակական զգայնութիւններու իւրովի՝ ծայր աստիճան զգայուն ընկալումով, արագօրէն գրաւեց բոլորին ուշադրութիւնը:
Իր տրտմութեամբ եւ մեղմ զգացումներով հանդերձ՝ Յ. Յովհաննիսեանի բանաստեղծութիւնը սիրտէ բխող հարազատ երգ դարձաւ թէ՛ հայ պանդուխտին, թէ՛ ուսման ծարաւ եւ օտարացման ամենօրեայ սպառնալիքին ենթակայ հայ երիտասարդին եւ թէ, վերջապէս, սեփական ժողովուրդին ցաւն ու վիշտը ապրող հայ հոգիներուն համար:
Իր ստեղծագործութեան եւ մանկավարժական բեղուն գործունէութիւնը Յ. Յովհաննիսեան խարսխեց այն ներշնչանքին վրայ, որ «մեր գրական լեզուն պիտի զարգանայ ու հարստանայ՝ օգտւելով գրաբարից եւ ժողովրդական լեզւից»: Այդ մօտեցումով ալ Յ. Յովհաննիսեան իր քնարերգութեամբ համատեղեց մեր ժողովուրդի աւանդապահ կեանքն ու նոր ժամանակներու քաղաքային սէրը...
Իր մահւան 87-րդ տարելիցին առիթով՝ կարժէ հաղորդւիլ «Հայրական երգ» խորագրւած Յով. Յովհաննիսեանի քերթւածին ազգային վարակիչ շունչով.

 

Մի երգ գիտէր հայրս մանկութ իմ օրով,
Որ մինչեւ հիմա հազիւ իմ միտքն է գալիս
Իր պարզունակ եւ իմաստուն մի տողով՝
«Բայց ես դարձեալ ծիծաղում եմ, չեմ լալիս»:

 

Այդ երգով է նա տուն գալիս բեզարած,
Հպարտ մեզնով ու մեր հրաշք մայրիկով.
Տակ տաշեղի, փայտի բոյրը յետ առած,
Թէկուզ անվարձ, թէկուզ օրւայ կարիքով:

 

Հէնց այդ երգն էր դողում նրան շրթունքին,
Երբ նա ընկած Ռեւանդուզի ճակատում՝
Փաթաթում էր բազկի վէրքը ու կրկին
Հայոց տխուր յոյսերին էր հաւատում:

 

Այդ երգով էր ասպետօրէն զօրանում,
Երբ խաբւում էր սիրած մարդու հաւատից.
Սեւ գինու մէջ սփոփանք էր որոնում
Ու երգում էր, ու երգում էր ցաւագին:

 

Այդ երգով էր ամէն գիշեր մտնում քուն,
Երբ իր որդին մարտերում էր սեւակնած...
Այդ երգը միշտ երգեց ամբողջ իր կեանքում
Ու երեւի այդ երգով էլ նա գնաց...

 

Ա՜խ, հայրական երգ իմ, ինչո՛ւ ես քնել,
Այնքան ես պէտք այսօր սրտիս ու ցաւիս.
Այնպէս կուզեմ հիմա քո տողը կրկնել,
Որ ես դարձեալ ծիծաղում եմ, չեմ լալիս.

 

Որ ես դարձեալ ծիծաղում եմ, չեմ լալիս...

 

Յովհաննէս Յովհաննիսեան այսպէ՛ս սրտի եւ յոյսի ջերմութիւն ներարկեց համատարած հիասթափութեան ցուրտ եղանակին մատնւած ամբողջ սերունդի մը՝ ուղի հարթելով հայ քնարերգութեան վերաթարմացման առջեւ:

Յարակից լուրեր

  • Արտաշէս Թումանեան.- «Մեր երկու երկրները արժանի են ունենալ շատ աւելի զարգացած տնտեսութիւն եւ շատ աւելի խորը տնտեսական յարաբերութիւններ»
    Արտաշէս Թումանեան.- «Մեր երկու երկրները արժանի են ունենալ շատ աւելի զարգացած տնտեսութիւն եւ շատ աւելի խորը տնտեսական յարաբերութիւններ»

    «Հայաստան Էքսպօ 2016» առաջին ցուցահանդէսը մեկնարկեց երէկ հոկտեմբերի 5-ին, Թեհրանի ցուցահանդէսների մնայուն վայրում, 2000 քառակուսի մետր տարածքում :
    Երկու երկրների պետական հիմներով մեկնարկած ցուցահանդէսի բացման հանդիսութեանը նախ հրաւիրւեց արտայայտւելու Իրանի հանքերի, առեւտրի եւ արդիւնաբերութեան նախարարի տեղակալ եւ Թեհրանի միջազգային ցուցահանդէսների կենտրոնի տնօրէն Հոսէյն Էսֆահբոդին:

  • Յովհաննէս Յովհաննիսեան.- «Գերիշխում է ցաւը յաղթահարելու ցանկութիւնը»
    Յովհաննէս Յովհաննիսեան.- «Գերիշխում է ցաւը յաղթահարելու ցանկութիւնը»

    2015 թ. մարտ-ապրիլ ամիսներին Խ. Աբովեանի անւան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի աշխատանքային թիմն իրականացրել էր սոցիոլոգիական հետազօտութիւն՝ պարզելու համար «Հայոց Ցեղասպանութեան երեւոյթի ընկալման առանձնայատկութիւններն ու հոգեբանական-աշխարհայեացքային անդրադարձները հանրային կարծիքում»: Հարցմանը մասնակցել էին 560 երեւանցիներ:

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Սիլւա Կապուտիկեան (1919-2006)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Սիլւա Կապուտիկեան (1919-2006)

    Սիլւա Կապուտիկեան հայոց սերունդներու յիշողութեան մէջ անմահացած է ոչ միայն որպէս մեր ժողովուրդին կողմէ այնքա՜ն սիրւած քնարերգական քերթւածներու անմոռանալի բանաստեղծուհին, այլեւ որպէս այն մտաւորականը, որ հայ ժողովուրդին բաժին հանւած դաժանագոյն արհաւիրքը իմաստութեամբ յաղթահարելու եւ պայծառ գալիքը նւաճելու ինքնավստահութեամբ ոգեւորեց մեր սերունդները:

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Մատթէոս Զարիֆեան՝ (1894-1924)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Մատթէոս Զարիֆեան՝ (1894-1924)

    Հայ գրականութեան, յատկապէս քնարերգութեան սիրւած ու մեծ բանաստեղծներէն է Մատթէոս Զարիֆեան, որուն ծննդեան տարեդարձը նշեցինք 16 յունւարին:
    Իր ինքնատիպ քնարերգութեամբ, Մատթէոս Զարիֆեան մինչեւ այսօր կը յուզէ ու կը գեղեցկացնէ ներաշխարհը հայ ընթերցողին, ի՛նչ տարիքի տէր ալ ըլլայ վաղամեռիկ բանաստեղծին գողտրիկ քերթւածները կամ օրագրային արձակ բանաստեղծութիւնները կարդացողը։

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։