Հա

Ազգային

22/10/2016

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Գէորգ Բաշինջաղեան (1857-1925)

Հոկտեմբերի 4-ին ոգեկոչեցինք մահւան տարելիցը հայկական բնանկարչութեան մեծատաղանդ վարպետին՝ Գէորգ Բաշինջաղեանի:
Հայաստանի բնական գեղեցկութիւնը՝ Արարատ լեռան վեհութիւնը, Սեւանայ լիճին խաղաղութիւնը եւ յաւերժական Անի քաղաքին շքեղութիւնը դժւար թէ այս աստիճան խորութեամբ դրոշմւած ըլլային հայ մարդու էութեան մէջ, եթէ կերպ ու գոյն, լոյս եւ շունչ ստացած չըլլային հայ մեծանուն նկարիչի բարձրարւեստ վրձինին տակ:

Հայկական բնանկարչութեան մեծ վարպետը, Արարատ լեռան անկրկնելի նկարիչը

Ն.


Հոկտեմբերի 4-ին ոգեկոչեցինք մահւան տարելիցը հայկական բնանկարչութեան մեծատաղանդ վարպետին՝ Գէորգ Բաշինջաղեանի:
Հայաստանի բնական գեղեցկութիւնը՝ Արարատ լեռան վեհութիւնը, Սեւանայ լիճին խաղաղութիւնը եւ յաւերժական Անի քաղաքին շքեղութիւնը դժւար թէ այս աստիճան խորութեամբ դրոշմւած ըլլային հայ մարդու էութեան մէջ, եթէ կերպ ու գոյն, լոյս եւ շունչ ստացած չըլլային հայ մեծանուն նկարիչի բարձրարւեստ վրձինին տակ:
Գէորգ Բաշինջաղեան ոչ միայն հիմնադիրը հանդիսացաւ հայկական բնանկարչութեան, այլեւ հազարի հասնող իր կտաւներով բարձրարժէք տեղ գրաւեց նաեւ ռուսական ու վրացական բնանկարչութեան մէջ, իբրեւ ամբողջ Կովկասի բնական գեղեցկութիւնը մեծ արւեստով պատկերաւորած նկարչութեան «պատրիարք»-ը՝ ռուս արւեստի քննադատներու դիպուկ արժեւորումով:
Վրաստանի մէջ գտնւող հայկական Սղնախ աւանի ծնունդ էր հայ մեծ բնանկարիչը: Լոյս աշխարհ եկած էր բանաստեղծ Զաքարիա Բաշինջաղեանի յարկին տակ 16 սեպտեմբերի 1857-ին եւ մանուկ տարիքէն շնչած, սնանած ու կազմաւորւած էր հայ գիրի ու գրականութեան, մշակոյթի եւ նկարչութեան հոգեպարար մթնոլորտին մէջ: Կանուխէն մեծ սէր եւ ընդունակութիւն դրսեւորած էր նկարչութեան նկատմամբ՝ հօր հեքիաթները նկարազարդելու ուղղութեամբ իր առաջին քայլերը նետելով:
Շնորհալի երիտասարդը գեղարւեստական իր կրթութիւնը ստացաւ 1876-78 տարիներուն, գեղարւեստը խրախուսող կովկասեան ընկերութեան Թիֆլիսի գեղանկարչութեան եւ քանդակագործութեան վարժարանին մէջ: Փայլուն նիշերով աւարտելով դպրոցը՝ կրթաթոշակի արժանացաւ ուսումը շարունակելու եւ մասնագիտանալու Սանկ Պետերբուրգի Գեղարւեստից ակադեմիային մէջ, ուր տաղանդաւոր նկարիչներու շունչին տակ, 1879-էն 1883, Գ. Բաշինջաղեան կատարելագործեց իր արւեստը: 1883-ին, «Կեչիների պուրակ» իր բնանկարին համար, արժանացաւ Ակադեմիայի արծաթեայ մեդալին եւ նիւթական պարգեւի՝ շարունակելու եւ ամբողջացնելու համար իր ուսումը:
1883-ին վերադառնալով Թիֆլիս, տաղանդաւոր նկարիչը ձեռնարկեց ուսումնասիրական շրջագայութեան նախ Կովկասի եւ, ապա, Հայաստանի ողջ տարածքին՝ մօտէն ծանօթանալու համար հայրենի բնութեան գեղեցկութիւններուն եւ հայ ժողովուրդի կերտած մշակութային հարստութիւններուն:
Բաշինջաղեանի համար ոգեշնչման մեծ աղբիւր դարձաւ այդ շրջագայութիւնը, ամենուր ուրւագիծներ եւ նկարչական ուսումնասիրութեանց ատաղձ հաւաքեց, որոնք հիմք եւ իբրեւ հումք ծառայեցին հետագայ իր ստեղծագործութեանց:
1884-ին մեկնեցաւ Իտալիա եւ մօտէն ուսումնասիրեց Վերածնունդի մեծ վարպետներուն գործերը: Շրջագայեցաւ նաեւ Շւէյցարիոյ տարածքին, Ալպեան լեռներու բնութեան գեղեցկութիւնները նիւթ դարձուց նոր ստեղծագործութիւններու, բայց նաեւ իր ուղեւորագրութեան մէջ նշեց, թէ Ալպեան բնութեան գեղեցկութիւնը կը զիջի... Կովկասի եւ Հայաստանի բնանկարչական հարստութեան:
Եւրոպական գեղանկարչութեան եւ յատկապէս բնանկարչութեան նորագոյն հոսանքներուն մօտէն ծանօթացումը մեծապէս նպաստեց Բաշինջաղեանի գեղարւեստական կատարելագործումին: 1898-ին ան կրկին մեկնեցաւ Եւրոպա՝ այս անգամ Ֆրանսիա, ուր երեք տարի ապրեցաւ իր կնոջ ու զաւակներուն հետ, մասնակցելով ֆրանսացի նկարիչներու հետ հաւաքական ցուցահանդէսներու եւ, միաժամանակ, հարստացնելով բնանկարչական իր արւեստն ու ոճը:
1901-ին Գէորգ Բաշինջաղեան վերադարձաւ Թիֆլիս, ուր այնուհետեւ ամբողջ 40 տարի նւիրւեցաւ ստեղծագործական բեղուն աշխատանքի: Ոչ միայն հազար կտաւի հասնող նկարչական մեծ ժառանգութիւն մը կտակեց հայ ժողովուրդին, այլեւ կանոնաւորաբար ցուցահանդէսներ տալով, նաեւ գեղանկարչական արւեստին նւիրւած իր ուսումնասիրութիւնները եւ ուղեգրական էջերը հրատարակելով՝ Բաշինջաղեան անփոխարինելի ներդրում ունեցաւ հայ հասարակութեան գեղարւեստական ճաշակ ջամբելու եւ որակական զարգացում ապահովելու մարզին մէջ:
Գէորգ Բաշինջաղեանի արւեստը իր ժամանակին իսկ արժանացաւ միահամուռ սքանչացումի եւ գնահատանքի: Հայ նկարչութեան հանճարեղ մեծութիւններէն Մարտիրոս Սարեանի իսկ վկայութեամբ՝ մեծ արժէք ու կշիռ ունեցաւ Բաշինջաղեան հայ ազգային գեղանկարչութեան հարուստ աւանդները վերաթարմացնելու եւ արդիականացնելու ասպարէզին մէջ:
Գէորգ Բաշինջաղեան լայն տեսլականի ու ընդգրկումի տէր նկարիչ եղաւ: Բնութեան գեղեցկութիւնը չպատկերացուց իր խռովքի ու յոյզերու պահերուն, փոթորիկներն ու շարժումի պահերը զինք չներշնչեցին, ընդհակառակն՝ անդորրն ու խաղաղութիւնը, ամեհի եւ վեհաշուք հանգստութիւնը փնտրեց հայրենի բնութեան մէջ, բայց նաեւ այդ պատկերներով յուզական ու խոհական շարժում ստեղծեց իր պաստառներուն վրայ, գրաւեց եւ ներքին տարերքի մղեց իր նկարները դիտողներուն:
Յատկապէս անկրկնելի եղան հայ ժողովուրդի վեհաշուք մեծութեան եւ հաստատակամութեան խորհրդանիշին՝ Արարատ լեռան պատկերման նւիրւած Բաշինջաղեանի կտաւները:
Թէեւ ապրեցաւ ու ստեղծագործեց առաւելաբար Թիֆլիսի մէջ, բայց Գէորգ Բաշինջաղեան իր ողջ էութեամբ շնչեց հայ ժողովուրդի կեանքով ու արւեստով՝ վերանորոգման շունչ տալով հայութեան նոր սերունդներուն:
Վախճանեցաւ 4 հոկտեմբերի 1925-ին Թիֆլիսի մէջ եւ թաղւեցաւ, իր կտակին համաձայն, Սայեաթ Նովայի շիրիմին կողքին:
Պատահական չէր կտակը. հայկական բնանկարչութեան մեծ վարպետը հիմնական ներդրում ունեցած էր հանճարեղ Սայեաթ Նովայի գործերուն հաւաքման ու հրատարակման, ինչպէս եւ հանճարեղ աշուղին ու բանաստեղծին շիրիմը պսակող մահարձանին կառուցման մէջ: Բաշինջաղեանի ստեղծագործութեանց գերակշռող մասը այսօր պահւած է Հայաստանի Ազգային պատկերասրահին մէջ:

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։