Հա

Ազգային

25/10/2016 - 09:50

11 հոկտեմբերի 1863՝ հիմը դրւեցաւ Ազգային Ուսումնական ժողովին՝ յանուն հայոց սերունդներու առաջդիմութեան եւ ինքնահաստատման

Հոկտեմբերի 11-ին, 153 տարի առաջ, Պոլսոյ մէջ կեանքի կոչւեցաւ Ազգային Ուսումնական ժողով անունով եւ ատենի հայ մտաւորականութեան հեղինակաւոր, այլեւ երիտասարդ դէմքերէն բաղկացած մարմին մը, որուն կազմութիւնը նախատեսւած էր 1860-ին մշակւած եւ 1862-ին Սուլթանի կառավարութեան կողմէ հաստատւած Հայոց Ազգային Սահմանադրութեամբ:

Ն.


Հոկտեմբերի 11-ին, 153 տարի առաջ, Պոլսոյ մէջ կեանքի կոչւեցաւ Ազգային Ուսումնական ժողով անունով եւ ատենի հայ մտաւորականութեան հեղինակաւոր, այլեւ երիտասարդ դէմքերէն բաղկացած մարմին մը, որուն կազմութիւնը նախատեսւած էր 1860-ին մշակւած եւ 1862-ին Սուլթանի կառավարութեան կողմէ հաստատւած Հայոց Ազգային Սահմանադրութեամբ:
Դարերով ազգային պետականութենէ զրկւած եւ հայ կղերականներու կողմէ ղեկավարւած մեր ժողովուրդի կեանքին մէջ այդպէ՛ս, առաջին անգամ ըլլալով, հիմը կը դրւէր ժողովրդային մասնակցութեամբ եւ ժողովրդավարական սկզբունքներով առաջնորդւող ԱԶԳԱՅԻՆ ՎԱՐՉԱՄԵՔԵՆԱՅԻ մը: Իսկ Ազգային Ժողովականութեան միջոցաւ հայոց հաւաքական ու անհատական կեանքի համընդհանուր խնդիրները լուծելու կոչւած այդ կառոյցին առաջին օղակներէն մէկը եղաւ նոյնինքն նորաստեղծ Ազգային Ուսումնական ժողովը:
Մինչեւ մեր օրերը շարունակւող եւ Ազգային Ուսումնական խորհուրդ անունով ճանչցւող ազգային իշխանութեանց պատասխանատու այդ օղակին առաջին բնորդը եղաւ, փաստօրէ՛ն, 1863-ի հոկտեմբերի 11-ին կազմւած Ազգային Ուսումնական ժողովը՝ նոյնինքն Ազգային Սահմանադրութեան մշակման եւ հաստատման պայքարը առաջ մղած մեծանուն հայ մտաւորականներու մասնակցութեամբ:
1862 թւականին որդեգրւած արեւմտահայոց Ազգային Սահմանադրութիւնը ինչպէս օրին, այնպէս ալ հետագային բոլոր տւեալները ամբողջացուց, որպէսզի ըստ էութեան հանդիսանայ օրինակելի բնորդը տակաւին մինչեւ այսօր իր կազմութեան սպասող ամենայն հայոց Ազգային Սահմանադրութեան: Ա՛յն ընդգրկուն Ազգային Սահմանադրութեան, որ այսօր այլեւս միայն եկեղեցական բնոյթ պիտի չունենայ, ոչ ալ պիտի արտայայտէ սոսկ անկախ հայրենիքէ ու ազգային պետականութենէ զուրկ հայ ժողովուրդին կամքը:
Այլ ընդհակառակն՝ ժողովրդային մասնակցութեամբ եւ ժողովրդավարական սկզբունքներով, թարգմանը պիտի դառնայ հայ ժողովուրդի ներկայ աշխարհասփիւռ կեցութեան, պիտի միաձուլէ հաւաքական կամքը հայութեան թէ՛ հայրենական եւ թէ՛ սփիւռքեան թեւերուն, մանաւանդ՝ կաշկանդւած պիտի չըլլայ հայոց պետականութեան բաժին հանւած աշխարհաքաղաքական դրսեկ, պարտադիր ու ժամանակաւոր պայմանաւորումներով եւ, կարեւորագոյնը, արտայայտիչը պիտի ըլլայ բովանդակ հայութեան ազգային ինքնակազմակերպման ու արժէքային համակարգին:

Կարեւորը 11 հոկտեմբերի 1863-ին կազմւած Ազգային Ուսումնական ժողովին յայտնութիւնն է՝ իբրեւ առաջին կարեւոր քայլերէն մէկը Ազգային զարթօնքի այն մեծ շարժումին, որ 19-րդ դարու երկրորդ կիսուն սկզբնաւորութեան, ազգային վերաթարմացման մեծ պայքարի մղեց հայ ժողովուրդի զոյգ թեւերուն՝ Արեւմտահայաստանի եւ Արեւելահայաստանի երիտասարդ, այլեւ զարգացած ու լուսամիտ մտաւորականութիւնը:
Ռուսաստանի, Գերմանիոյ, Ֆրանսիայի, Իտալիոյ թէ Շւէյցարիոյ մեծանուն համալսարաններուն մէջ իրենց ուսումը ստացած, ազատախոհ մարդկութեան ամենէն առաջդիմական գաղափարներով տոգորւած հայ երիտասարդներ, վերադառնալով Պոլիս կամ Թիֆլիս՝ ամբողջապէս նւիրւեցան ազգային մեր կազմակերպ կեանքն ու կառոյցները գաղափարականօրէն աշխուժացնելու, զարգացնելու եւ արդիականացնելու պայքարին:
Աշխարհաբարի մշակման եւ բիւրեղացման ճամբով՝ զարթօնքի այդ սերունդը առաջնահերթաբար լծւեցաւ Սուլթանական եւ Ցարական բռնատիրութեանց տակ խաւարամտութեան մէջ պահւած սեփական ժողովուրդի լուսաւորման սրբազան գործին, որպէսզի ազգային եւ քաղաքացիական իր իրաւունքներուն գիտակից ու պահանջատէր ՀԱՅ-ը կերտեն՝ փոխարինելու համար ստրուկի եւ կամազուրկի ինքնալքման դատապարտւած հայ մարդը:
Զարթօնքի սերունդը, արեւմտահայ իրականութեան մէջ, նպատակակէտ ունեցաւ Ազգային Սահմանադրութեան մշակումը: Թէեւ Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայութիւնը շատոնց ստացած էր ազգային ուրոյն միաւորի կարգավիճակ՝ սուլթանական հրամանագրով, այսուհանդերձ՝ Թուրքիոյ Հայոց պատրիարքութիւնը երկար ժամանակ զուրկ մնացած էր ազգային մեր կեանքը ժողովրդային մասնակցութեամբ եւ հակակշռով կազմակերպելու եւ ղեկավարելու հնարաւորութիւններէն:
Հայ ժողովուրդի ազգային, կրօնական եւ քաղաքացիական իրաւունքներու նւիրագործման համար սկսաւ բուռն պայքար մը, որ յատկանշւեցաւ Ազգային Սահմանադրութեան մշակումով եւ, աւարտին, 1862-ին, ժողովրդավարական սկզբունքներու կիրարկման հայկական առաջին կանոնադրութեան որդեգրումով:
Նոյնիսկ Ազգային Սահմանադրութեան որդեգրումէն եւ անոր ստացած սուլթանական վաւերացումէն ետք, այդ պայքարը կանգ չառաւ: Ընդհակառակն՝ նոյն թափով շարունակւեցաւ, որովհետեւ հայ իրականութեան մէջ ղեկավար դիրքեր գրաւած խաւարամիտ կղերականներ եւ ծայրաստիճան պահպանողական ջոջեր ամէն միջոցի դիմեցին, որպէսզի սուլթանական միջամտութիւններով կաշկանդումներու ենթարկեն նորահաստատ Ազգային Սահմանադրութիւնն ու անոր ոգիին եւ տառին կիրարկումը:
Ահա այդ երկարամեայ պայքարին ուշագրաւ, այլեւ կարեւոր մէկ հանգրւանին սկզբնաւորումը խորհրդանշող թւականը դարձաւ 11 հոկտեմբերի 1863-ը: Առաջին Ազգային Ուսումնական ժողովին մաս կազմեցին ճարտարապետ Պալեանի, բժիշկ Ռուսինեանի, օսմանեան բարձրաստիճան պաշտօնատար Վահանեանի, գրող-մտաւորականներ Սերւիչէնի, Տատեանի եւ Գրիգոր Օտեանի տարողութեամբ դէմքեր:
Անոնց կը միացնէր կրթութիւնն ու լուսաւորութիւնը հայ ժողովուրդի լայն բազմութեանց մատչելի դարձնելու գաղափարական վեհ սկզբունքը, որպէսզի հասարակական համեստ ծագումով հայ երեխաներ հնարաւորութիւնը ունենան ուսում ստանալու եւ ազգային մեր կեանքին մէջ իրենց վճռորոշ ծառայութիւնն ու ներդրումը ունենալու:
Թէեւ առաջին Ուսումնական ժողովը կարճատեւ կեանք ունեցաւ, հազիւ մէկ տարի գործեց, բայց անոր աշխատանքը առաջնորդող մտածողութիւնն ու ընդհանուր լուսաւորութեան ոգին ներշնչման աղբիւր դարձան հայ ժողովուրդի հետագայ սերունդներուն ազգային կազմաւորման համար:
Առաջին Ուսումնական ժողովը կարճատեւ կեանք ունեցաւ, որովհետեւ յատկապէս նահապետ Ռուսինեանի մշակած «Ուղղախօսութիւն» դասագիրքը խոր տարակարծութեանց մատնեց Ուսումնական ժողովը: Տարակարծութեանց հիմքը աշխարհաբարի տակաւ բիւրեղացող ուղղագրութեան եւ ուղղախօսութեան պատկերացումն էր: Ժողովրդավարական միեւնոյն ուղղութեան տէր երիտասարդ այդ մտաւորականներուն միջեւ առաջացան մօտեցումի հակասութիւններ եւ ներքին սուր վէճեր, որոնք եւ ի վերջոյ յանգեցան Ուսումնական ժողովի կազմալուծման:
Ամէն պարագայի, ինչպէս որ առանց հակասութեանց եւ ներքին պայքարներու ոչ մէկ առաջդիմութիւն արձանագրւած է ընդհանուր ազգերու պատմութեան մէջ, նոյնպէս եւ հայ ժողովուրդի պարագային՝ առաջին Ուսումնական ժողովի ներքին հակասութիւնները եւ անոնց լուծման ճիգերը մեծապէս օգնեցին, որպէսզի մեր ժողովուրդը գտնէ իր հետագայ առաջխաղացքին մայր հունը:
11 հոկտեմբերի 1863-ին սոսկ Ուսումնական ժողով մը չկազմւեցաւ, այլ՝ հիմը դրւեցաւ հայ ժողովուրդի նորահաս սերունդներուն ազգային կազմաւորման ու զարգացման գործին առաջնահերթ կարեւորութիւն ընծայելու աւանդութեան, որ մինչեւ մեր օրերը իր հունով առաջ կը մղէ ազգային մեր կեանքին ղեկավար մտածողութիւնը՝ յանուն մեր ազգային վերապրումին ու նորոգումի կենսունակութեան:
Յանուն՝ ժողովուրդի անկաշկանդ մասնակցութեան եւ ազդու հակակշռին կիրարկումով՝ հայ ժողովուրդի վաղւան առաջդիութիւնն ու բարգաւաճումը հունաւորելու, այլեւ նւաճելու համազգային թռիչքին:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։