Հա

Ազգային

29/10/2016

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՀԵՏՔԵՐՈՎ - 12-13 հոկտեմբերի 1668՝ Ամստերդամի մէջ աւարտեցաւ առաջին տպագրութիւնը հայերէն Աստւածաշունչին

Հոկտեմբերին, 348 տարի առաջ, Հոլանդիայի Ամստերդամ քաղաքին մէջ ամբողջացաւ հայերէն Աստւածաշունչի առաջին տպագրութիւնը, որուն ձեռնարկւեցաւ 11 մարտի 1666-ին եւ որ իր աւարտին հասնելու համար պէտք ունեցաւ աւելի քան երկու տարւան աշխատանքի:

Ն.


Հոկտեմբերին, 348 տարի առաջ, Հոլանդիայի Ամստերդամ քաղաքին մէջ ամբողջացաւ հայերէն Աստւածաշունչի առաջին տպագրութիւնը, որուն ձեռնարկւեցաւ 11 մարտի 1666-ին եւ որ իր աւարտին հասնելու համար պէտք ունեցաւ աւելի քան երկու տարւան աշխատանքի:
Առաջին տպագիր հայերէն Աստւածաշունչը 21-ով 26 սանտիմետր չափի վրայ 1464 էջերէ բաղկացած գեղատիպ հրատարակութիւն մըն է: Հայերէն Աստւածաշունչի տպագրութիւնը իրագործւեցաւ Ոսկան Երեւանցիի (Նաեւ ծանօթ՝ իբրեւ Ջուղայեցի) նախաձեռնութեամբ եւ ուղղակի մասնակցութեամբ:
Ոսկան վարդապետի ծնողները Շահ Աբբասի ժամանակ Երեւանէն տեղահանւած ու Սպահան՝ Նոր Ջուղա հաստատւած հայ գաղթականներ էին: Ոսկան ծնած էր 1614 թւականին: Ուսումը ստացած էր Նոր Ջուղայի Ամենափրկչեան վանքին մէջ: Այդ ժամանակաշրջանին Նոր Ջուղայի հայոց առաջնորդն էր Խաչատուր վարդապետ Կեսարեցին: Հակառակ իր ծնողներու արգելքին՝ Ոսկան ոչ միայն հետեւեցաւ կրօնական ուսման, այլեւ ձեռնադրւեցաւ վարդապետ: Քանի մը տարի յետոյ, Մովսէս Տաթեւացի կաթողիկոսին հետ մեկնեցաւ Ս. Էջմիածին, ուր ծանօթացաւ կաթոլիկ հայր Պօղոսին եւ իրմէ սորւեցաւ լատիներէն լեզուն, ինչպէս նաեւ փիլիսոփայութիւն, քերականութիւն եւ աստղաբաշխութիւն: Այնուհետեւ նշանակւեցաւ Ուլիի Ս. Սարգիս վանքի վանահայր:
1655 թւականին Յակոբ Ջուղայեցի կաթողիկոսը Եւրոպա ուղարկեց իր քարտուղարը՝ Մատթէոս Ծարեցին, հոն տպարան հիմնելու նպատակով: Ծարեցի մեկնեցաւ Իտալիա, սակայն հոն աջակցութիւն եւ յաջողութիւն չգտնելով անցաւ Հոլանդիա՝ Ամստերդամ, ուր տպարանային գործի համար աւելի բարենպաստ էին պայմանները: Ծարեցի գործեց նիւթական ծանր պայմաններու մէջ: Բայց մեծ զրկանքներով կրցաւ տպարան հիմնել եւ ձուլել տալ հայկական տառերու հաւաքածոն:
Ծարեցի ձեռնամուխ եղաւ Աստւածաշունչի տպագրութեան, սակայն նիւթական պատճառներով չյաջողեցաւ իրականացնել իր մտադրութիւնը:
1660-ին ան լոյս ընծայեց «Յիսուս որդի» գիրքը, բայց տարի մը ետք՝ 1661-ին վախճանեցաւ: Իր մահէն առաջ Ծարեցի խնդրեց երեւանցի վաճառական Աւետիսին, որ տէր կանգնի տպարանին եւ շարունակէ իր սկսած գործը: Աւետիս, որ Ոսկան վարդապետ Երեւանցիի եղբայրն էր, իր կարգին դիմեց իր եղբօրը՝ Ոսկան վարդապետին, որպէսզի Ամստերդամ գայ ու շարունակէ տպագրական գործը, որուն հմտութիւնը ինք չունէր: Մինչեւ Ոսկան Երեւանցիին Ամստերդամ ժամանումը, Ծարեցիի տպարանէն լոյս տեսան «Սաղմոս» եւ «Ժամագիրք» հատորները: Վերջապէս 1664 թւականին Ոսկան Երեւանցին (արդէն եպիսկոպոս ձեռնադրւած) հասաւ Ամստերդամ եւ լծւեցաւ Աստւածաշունչի տպագրութեան:
Ոսկան եպիսկոպոս բազմաթիւ դժւարութիւններ եւ ամէն կարգի արգելքներ յաղթահարելով՝ 1666-էն 1668 իրագործեց տպագրութիւնը առաջին Աստւածաշունչ Մատեանին: Այնուհետեւ տպագրեց այլ 16 հատոր գիրքեր եւս, որոնք ծիսական ու կրթական բնոյթ ունէին: Ոսկան Երեւանցիի (Ջուղայեցիի) այս մեծ ու ազգանւէր գործին նիւթական կարեւոր աջակցութիւն բերին Իրանի (Ջուղայի) հայ վաճառականները, ինչպէս Ջուղայեցի Ստեփանոս Խանենց, Թէոդորս Քերեշենց եւ Պետրոս Տէր-Աւագենց:
Ոսկան Երեւանցիի տպագրած Աստւածաշունչը կը հանդիսանայ հայ հին տպագրութեան լաւագոյն նւաճումներէն մէկը: Հրատարակչական իր կարեւոր նւաճումներէն են նաեւ Մովսէս Խորենացիի «Աշխարհացոյց»-ը, Առաքել Դաւրիժեցիի «Գիրք պատմութեան»-ը, Վարդան Այգեկցիի առակները եւ այլն: Ան տպագրական բեղուն գործունէութիւն ունեցաւ նաեւ Լիվոռնոյի եւ Մարսէյլի մէջ:
Հայ մշակոյթի արժանաւոր այս գործիչը վախճանեցաւ Մարսէյլ (Ֆրանսիա), 1674 թւականի փետրւարի 4-ին:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։