Հա

Ազգային

16/11/2016 - 09:40

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Աղբիւր Սերոբ (Սերոբ Վարդանեան) (1864-1899)

Հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման ամենէն առասպելական հերոսներէն է Աղբիւր Սերոբ, որ ճիշտ 117 տարի առաջ 24 հոկտեմբերի 1899-ին, դաւադրաբար թունաւորւած հայ անունին անարժան դաւաճաններու կողմէ եւ պաշարւած թուրք մեծաթիւ զօրքի կողմէ, զէն ի ձեռին մինչեւ վերջին շունչ կռւեցաւ անարգ թշնամիին դէմ եւ... ինկաւ Հայաստանի ազատութեան արիւնոտ ճանապարհին:

Դաշնակցական առաջամարտիկը եւ խստապահանջ հայդուկապետը

Ն.

 

Հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման ամենէն առասպելական հերոսներէն է Աղբիւր Սերոբ, որ ճիշտ 117 տարի առաջ 24 հոկտեմբերի 1899-ին, դաւադրաբար թունաւորւած հայ անունին անարժան դաւաճաններու կողմէ եւ պաշարւած թուրք մեծաթիւ զօրքի կողմէ, զէն ի ձեռին մինչեւ վերջին շունչ կռւեցաւ անարգ թշնամիին դէմ եւ... ինկաւ Հայաստանի ազատութեան արիւնոտ ճանապարհին:
Մեր ժողովուրդն ու հայ աշուղները սրտաբուխ շատ երգեր նւիրեցին հայ յեղափոխականի եւ դաշնակցական ֆիդայիի իւրայատուկ դպրոց մը մարմնաւորած Սերոբ Աղբիւրին: Այդ երգերուն շնորհիւ անմահացան անունն ու գործը հայ հողի հարազատ ու խրոխտ ծնունդ ախլաթցի Սերոբին, որ պահապան հրեշտակը դարձաւ անզէն ու անպաշտպան հայ գիւղացիին եւ սանձ դրաւ թուրքական թէ քրդական հակահայ խժդժութեանց եւ կեղեքումներուն:
Հայ ժողովուրդի իրերայաջորդ սերունդներուն համար ազգային ինքնաճանաչման, մարտունակ յեղափոխականի եւ անկոտրում կամքի ներշնչման աղբիւր եղաւ Տարօնի առիւծը: Այդ պատճառով ալ մեր ժողովուրդը անզուգական իր հերոսին նւիրեց ուղղակի իր սրտէն բխած ծանօթ երգը՝

«Նեմրութայ սարը հազար ակն ունի
Հազարն էլ Մշու դաշտն ի վայր կերթայ,
Մենակ Աղբիւրի աղբիւրը սրտի
Խեղճ ժողովրդի սրտի մէջ կերթայ.-
Ազատ օրերի, դալար օրերի
Ծարաւ վաթանի սրտի մէջ կերթայ...»

 

Տարօնի Ախլաթ գաւառի Սոխորդ գիւղէն էր Սերոբ: Ծնած էր 1864-ին, գիւղի մեծատուն Վարդանեաններու հին ու բարեհամբաւ օջախին մէջ: Կրտսերն էր չորս եղբայրներու: Մեծ եղբայրը՝ Մխօ գիւղապետն էր: Սոխորդի մէջ ուսման հնարաւորութիւն չկար եւ Սերոբ իր մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը անցուց ձիավարութեամբ եւ որսորդութեամբ՝ Նեմրութ լեռան լանջերուն թէ բարձունքներուն:
Սերոբի կազմաւորման մէջ բախտորոշ դեր ունեցաւ իր Առաքել հօրեղբայրը, որ տարիներով Պոլիս ապրելէ, ուսանելէ եւ օսմանեան մայրաքաղաքի հայ կեանքը փոթորկող ազգային զարթօնքին ու ազատագրական շարժման խմորումներուն մօտէն առնչւելէ ետք՝ Սոխորդ վերադարձած էր 1885-ին: 21-ամեայ Սերոբը ուղղակի յափշտակութեամբ փարեցաւ իր հօրեղբօր բերած գաղափարներուն եւ, անոր շունչին տակ, ոչ միայն գրել-կարդալ սորվեցաւ ու բացւեցաւ, ինքնազարգացման ճամբով, հայ հոգե-մտաւոր ժառանգութեան, այլեւ՝ ազգային իրաւունքներու եւ արժանաւորութեան նոր լոյսի տակ սկսաւ դիտել Ախլաթի հայութեան կեանքը: Առաւելաբար քուրդերով եւ չերքէզներով շրջապատւած, բայց իր 35 գիւղերով զուտ հայաբնակ շրջան էր Ախլաթը:
Նոյն այդ շրջանին պատահեցաւ միջադէպ մը, որ լրիւ շրջեց արդէն ազգային ապրումներով տոգորւած երիտասարդ Սերոբի կեանքին ընթացքը: Նեմրութի բարձունքին իր ձիով որսորդութեան ելած Սերոբը դէմ-յանդիման գտնւեցաւ քանի մը քուրդերու, որոնք սպառնալիքի տակ կուզէին տիրանալ իր ձիուն: Քաջ ու անվեհեր հայ երիտասարդը տեղի չտւաւ, ընդհակառակը՝ զէնքով դիմադրեց իր վրայ յարձակողներուն, սպանեց անոնցմէ մէկը եւ միւսները մղեց փախուստի:
Ոստիկանական ու դատական հետապնդումներու առաջքն առնելու նպատակով՝ գիւղապետ եղբայրը հնարաւորութիւնները ստեղծեց եւ համոզեց Սերոբին, որ որոշակի ժամանակով երթայ Պոլիս: Այդպէս ալ եղաւ: Բայց կարճատեւ եղաւ Պոլսոյ մէջ Սերոբի կեցութիւնը: Անցաւ Ռումինիա եւ հաստատւեցաւ Սուլինա քաղաքը, որ դարձած էր հայ պանդուխտներու հաւաքավայր մը:
Սուլինայի մէջ Սերոբ բացաւ սրճարան մը, որ արագօրէն եղաւ հայ պանդուխտներու ժամադրավայրը:
1890-ականներու սկիզբն էր եւ Երկրէն հասնող յեղափոխական խմորումներու լուրերը, հնչակեան եւ դաշնակցական գաղափարներու եւ ուղղութիւններու արձագանգով, ախլաթցի Սերոբին սրճարանը վերածեցին հայ երիտասարդներու իսկական գաղափարական հնոցի, ուր քննարկումներն ու վէճերը վերջ չունէին եւ Սերոբ յափշտակութեամբ մասնակիցը դարձած էր անոնց՝ սեփական ուղղութիւնը ճշտելու եւ կողմնորոշումը կատարելու հաստատակամութեամբ:
Սերոբի մէջ աստիճանաբար արմատաւորւեցաւ նորաստեղծ Դաշնակցութեան նկատմամբ գաղափարական հակումը: 1892-ին ան միացաւ Դաշնակցութեան եւ կազմեց պանդուխտ հայ երիտասարդներէ բաղկացած դաշնակցական իր խումբը: Եւ երբ 1894-ին, Կովկասի վրայով, Սուլինա հասաւ Մուշի յեղափոխական երիտասարդ գործիչներէն Հրայր Դժոխքը, որպէսզի պանդուխտ մշեցիներուն համոզէ զէնք ապահովելու եւ Երկիր վերադառնալու անհրաժեշտութեան շուրջ, Սերոբ ըստ ամենայնի պատրաստ էր արդէն:
1895-ի սկզբնաւորութեան, Սերոբ իր խումբով հասաւ Թիֆլիս, ուր Քրիստափոր անձամբ ստանձնեց խումբին գաղափարական եւ մարտական անհրաժեշտ պատրաստութիւնը ջամբելու աշխատանքը: Քրիստափորի շունչով թրծւեցաւ Սերոբի յեղափոխական եւ կազմակերպական ուժեղ նկարագիրը, անխախտ հաւատքի եւ երկաթեայ կարգապահութեան տէր դաշնակցականը, որ իր անձնւիրութեամբ, գաղափարապաշտութեամբ եւ կազմակերպական բնատուր ձիրքով՝ ղեկավար դեր պիտի ստանձնէր Տարօնի շրջանի հայ յեղափոխական շարժման հիմնաւորման ու հզօրացման մէջ:
1895-ի գարնան, 27 հոգինոց իր զինեալ ու զինատար խումբով, Սերոբ կտրեց ռուս-թուրքական սահմանը եւ հասաւ Ախլաթ: Անմիջապէս լծւեցաւ գաւառի ինքնապաշտպանութեան գործի կազմակերպումին: Կազմակերպական իր բացառիկ տաղանդով, կամքեր կռանելու եւ ինքնավստահութիւն ներշնչելու ղեկավարի իր բնատուր ձիրքով, բայց մանաւանդ խստակեաց իր վարքով ու կարգապահութեան նկատմամբ իր անզիջող վճռականութեամբ՝ Սերոբ հրաշքի համազօր հոգեփոխութիւն առաջացուց Ախլաթի մէջ, որ կրցաւ գրեթէ անվնաս դուրս գալ 1895-96-ի Համիդեան կոտորածներէն:
Մինչ այլուր հարիւր հազարաւոր անզէն ու անպաշտպան հայերու արիւն թափեցաւ, Սերոբի ղեկավարութեամբ Ախլաթի հայութիւնը ինքնապաշտպանութեան դիմեց եւ սանձեց շրջակայ քուրդերու եւ չերքէզներու ալան-թալանի նկրտումները: Նաեւ՝ անձնական իր քաջագործութեանց շնորհիւ, Սերոբի հռչակը շատ արագ տարածւեցաւ Տարօնայ աշխարհի մէկ ծայրէն միւսը:
Սերոբ բնականաբար դարձաւ թուրքական իշխանութեանց աչքի փուշը: Զինու զօրութեամբ Սերոբը ձեռք անցնելու կառավարութեան բազում փորձերը անփառունակ ձախողութեան դատապարտւեցան: Յատկապէս Բաղէշի շրջանի Բաբշէն գիւղի կռիւը, որ Հրայր Դժոխքի վկայութեամբ կը հանդիսանայ հայ ազգային-ազատագրական շարժման ամենէն փառաւոր էջերէն մէկը, ուր քանի մը տասնեակ ֆիդայիներով Սերոբ յաջողեցաւ յաղթական դուրս գալ աւելի քան հազար զինւոր հաշւող եւ երեք թնդանօթներով զինւած թուրքական զօրքի հետ ընդհարումէն, ուղղակի անպարտելի հայդուկապետի հռչակ ապահովեց Սերոբ Աղբիւրին:
Ինչպէս որ Գաբրիէլ Լազեան կը վկայէ, Աղբիւր Սերոբ անսպառ կորով եւ ինքնավստահութիւն ներշնչեց մեր ժողովուրդին: «Վերեւ Աստւած, ներքեւ Սերոբ՝ կըսէր ժողովուրդը»: Ամենուր եւ «բոլորին Սերոբ քարոզեց.- Տղա՜ք, առանց հացի մնացէք, առանց զէնքի մի մնաք»:
Թէեւ կարճատեւ եղաւ Սերոբի ֆիդայական գործունէութիւնը, բայց ամբողջ հինգ տարի, 1895-էն 1899, անոր անունին կապւեցաւ Տարօնի յեղափոխական շարժումը: Ֆիդայական իր դպրոցէն անցան եւ թրծւեցան աննման գործիչներ՝ Բալաբեխ Կարապետէն մինչեւ Առիւծ Գեւօ, Զուլումաթէն մինչեւ Անդրանիկ:
Աղբիւր Սերոբի կեանքին ու գործունէութեան ըստ արժանւոյն ամփոփումը եւ գնահատումը կատարելու համար, յատուկ կարեւորութեամբ պէտք է արձանագրել, որ Սերոբ նաեւ յեղափոխական կեանքի իր ոճը ստեղծեց, երբ հանդերձ ընտանեօք ֆիդայական կեանք ապրեցաւ՝ միշտ իր կողքին ունենալով կինը, Սօսէն, որ իր կարգին առանձնայատուկ տեղ կը գրաւէ Հայկական ազատամարտի անմահ մատեանին մէջ:
Աղբիւր Սերոբի կինն ու զաւակները լրիւ կիսեցին իրենց ամուսնին եւ հօր ընտրած կեանքին դաժան պայմանները. ապրեցան լեռներու վրայ փախստական կեանք. մասնակից դարձան անհաւասար ուժերով մղւած, բայց հերոսական յաղթանակով նւաճւած Սերոբի կռիւներուն. նաեւ ցմրուր ճաշակեցին Հայկական Յեղափոխութեան ներքին չարիքի դառն բաժակը, երբ մատնութեան եւ դաւաճանութեան ճամբով վատօրէն վերջ տրւեցաւ անպարտելի հերոսի կեանքին ու քաջագործութեանց:
Աղբիւր Սերոբին կռւի դաշտի վրայ պարտութեան մատնելու անկարողութենէն մղւած՝ թուրքական կառավարութիւնը դիմեց դաւադիր լուծումին: Գտաւ ու կաշառեց հայ մատնիչ մը, որ իմանալէ ետք Կելիէկուզանի մէջ Սերոբի թաքստոցը, մօտեցաւ անոր իբրեւ ֆիդայական շարժման հաւատաւոր, ծխախոտի միջոցաւ թունաւորեց առիւծին եւ կռւելու անկարող վիճակի դատապարտեց զայն՝ միաժամանակ Բշարէ Խալիլի զօրքին տեղեակ պահելով Սերոբի թաքստոցին մասին:
Եւ 24 հոկտեմբերի 1899-ին, հազարաւոր զօրքով, Բշարէ Խալիլ պաշարեց Կելիէկուզանը: Հակառակ իր վատուժ վիճակին, Սերոբ իր ընկերներուն, կնոջ եւ անչափահաս կորիւնին հետ մինչեւ վերջին շունչ դիմադրեց անարգ ու դաւադիր թշնամիին:
Բշարէ Խալիլ հասաւ իր նպատակին: Եւ թուրքական վատոգի «հզօրութիւն»-ը հանդիսադրելով՝ վիրաւոր ինկած հայ հերոսին գլուխը կտրեց եւ ցիցի մը վրայ դրած ցուցադրեց Բաղէշի փողոցներուն մէջ, թուրք ամբոխին «խրախճանք»-ի մղելով:
Այսպիսի՛ դաժան ու դառն վախճան ունեցաւ յեղափոխական կորովի եւ ֆիդայական քաջութեան անկրկնելի աղբիւրը՝ Սերոբ Վարդանեան անուն-ազգանունով միս ու ոսկոր կապած անմահ խորհրդանիշերէն մէկը հայ ժողովուրդի արդար ցասումին ու ծառացումին:
Բայց անպատիժ չմնաց անարգ թուրքը: Դաշնակցութեան որոշումով՝ Անդրանիկ իր ընկերներով գտաւ ու հասաւ Բշարէ Խալիլին եւ արդար դատաստանի ենթարկեց դահիճին:
Աւելի քան հարիւր եւ տասնեօթ տարիներ անցած են Աղբիւր Սերոբի նահատակութենէն ասդին, բայց Սասնոյ անմոռանալի հայդուկապետին հերոսական աւանդը կը շարունակէ ազգային ներշնչման վարար աղբիւր մը մնալ նորահաս հայորդիներուն համար:
Հայրենի հողի վրայ թէ Սփիւռքի տարածքին լոյս աշխարհ եկած մեր սերունդները, հոկտեմբերի 24-ին, անպայման կանգ կառնեն Աղբիւր Սերոբի աւանդին եւ պատգամին առջեւ, Սիամանթոյի բարձրաթռիչ քերթւածին բառերով յիշելու եւ յիշեցնելու համար՝

Ո՜վ մարտնչումներու եւ զօրութեան արքայակերպ հսկայ,
Ներէ որ ակնածութեամբ եւ եղբօր մը պէս դէպի քեզ առաջանամ,
Եւ իմ տառապողի եւ տարփաւորի կարմիր քնարովս այս իրիկուն,
Քու ջատագովանքդ ու փառաւորումդ երգեմ քեզ պաշտողներուն համար:

 

...Դուն՝ որուն նայւածքներուն հրամանին տակ բարբարոսները պաղատելէն կը հնազանդէին,
Դուն՝ որուն քայլերուն եւ զէնքերուն շառաչումէն ռազմագունդեր նահանջեցին...
Դուն՝ հայրենիքին սրտապնդող արեգակն էիր դժբախտներու համար
Եւ միանգամայն փոթորկանման աղջամուղջը թշնամիներն ահաբեկող...

 

...Աւա՜ղ, չեմ գիտեր, թէ ո՞ւր է, որ իր բոլոր փառաւորութեամբը կը յաւերժանայ
Քու տիտանեան մարմինդ արեւանման գլուխէդ անջատւած.
Ո՞ր վրէժխնդիր, ո՞ր քինայոյզ եւ ո՞ր բարեկամ աստղի տակ.
Բայց քու անունդ, ո՜վ զօրութենէ եւ հաւատքէ հրաշացեալ Սերոբ,
Քու անունդ կը տարածւի, կը գահակալւի եւ կարշալոյսւի
Մեր հոգիներուն տրտմութեամբ եւ հայրենիքին բոլոր անկիւններուն վրայ,
Ինչպէս աստւածառաք եւ անառելի եւ աննւաճ Անունը Յոյսին...

Յարակից լուրեր

  • Դաշնակցութիւնը իր գործին խստագոյն քննադատն է
    Դաշնակցութիւնը իր գործին խստագոյն քննադատն է

    Դիմատետրի էջիս տեղադրած «ԻՆՉՈ՞Ւ ՉԻ ԳԱՐ ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆԸ» յօդուածիս առիթով երէց ընկերս Կարօ Արմէնեան կատարած է սքանչելի նկատողութիւն, որուն ճշմարտութիւնը, հարազատութիւնը եւ իմաստութիւնը թարգմանն է իւրաքանչիւր Դաշնակցականի գաղափարական բծախնդրութեան։

  • Ի՞նչ անել երբ էշդ գողացել են
    Ի՞նչ անել երբ էշդ գողացել են

    Զոյա Թադէոսեանը (արժէ՞ ներկայացնել) Դաշնակցութեանը 24 ժամ է տւել, որ ներողութիւն խնդրի այս օրերին իր հասցէին հնչեցւած «վիրաւորանքների» համար, այլապէս, սպառնացել է` մտքի դրածն անել:

    Հիմա ես մի քիչ կասկածում եմ, որ որեւէ մէկը Զոյա Թադէոսեանից յանկարծ ներողութիւն խնդրի, որովհետեւ, եթէ մէկը կայ, որ պէտք է ներողութիւն խնդրի հայ ժողովրդից (ինչը եւ արեց) ու արցախեան հերոսամարտի զոհերից, դա Զոյա Թադէոսեանն է, որ իր աբսուրդ յայտարարութիւններով մաքուր օդում իսկական ամպրոպ պայթեցրեց: 

  • Ձեզ ո՞վ է սնանում
    Ձեզ ո՞վ է սնանում

    Արդարութեան կացինահարները Դաշնակցութեանը մեղադրում են անարդարութեան մեղքով։

    Հաւասարութեան ոտնահարները Դաշնակցութեանը այպանում են անհաւասարութեան յանցանքով։

    Ազատութեան իրաւունքների կաշկանդները Դաշնակցութեանը պախարակում են ազատութեան իրաւունքների զլացումով։

  • Ամէն ջանք թափել իրականացնելու համար զանոնք
    Ամէն ջանք թափել իրականացնելու համար զանոնք

    Դաշնակցական կոչուելու համար բաւական չէ տեսականօրէն յարել Դաշնակցութեան ծրագրին ու կանոնագրին եւ համակրանքով ընդունել կանոնագրութեան հինգ պահանջներն ու կուսակցական որոշումները եւ կրաւորական կերպով ենթարկուել նրանց:

  • Միտումնաւոր խեղաթիւրո՞ւմ, թէ՞ պարզապէս ստրկամտութիւն
    Միտումնաւոր խեղաթիւրո՞ւմ, թէ՞ պարզապէս ստրկամտութիւն

    Ակնյայտ է, որ Արցախեան շարժման 30-ամեակին նւիրւած միջոցառումների մշակութային բաժինը, անցեալ տարիների հետ համեմատած, կրում էր ազգային եւ հայրենասիրական լիցքեր: Շրջաններում կազմակերպւած միջոցառումներին եւ փետրւարի 20-ին երիտասարդական պալատում կազմակերպւած համերգին հնչեցին միայն ազգային եւ հայրենասիրական երգեր, եւ, ինչը պակաս կարեւոր չէ, բոլոր ելոյթները հնչեցին ՀԱՅԵՐԷՆ:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։