Հա

Ազգային

29/11/2016 - 10:00

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Ալեքսանդր Սպենդիարեան (1871-1928)

Նոյեմբերի 1-ին նշեցինք ծննդեան 145-րդ տարեդարձը հայ դասական երաժշտութեան մեծատաղանդ վարպետին՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի:
Հայ ժողովուրդի երաժշտական ժառանգութեան մէջ իր բարձրարժէք ներդրումը ունեցող վարպետն է Հայաստանի հողէն հեռու ծնած ու ապրած, բայց հայ ազգի ու հայրենիքի ամենէն իրաւ եւ ինքնուրոյն երաժշտականութիւնը լիաթոք շնչաւորած ու աշխարհին հաղորդած տաղանդաշատ արւեստագէտը:

Հայ դասական երաժշտութեան մեծատաղանդ դրօշակիրը

Ն.


Նոյեմբերի 1-ին նշեցինք ծննդեան 145-րդ տարեդարձը հայ դասական երաժշտութեան մեծատաղանդ վարպետին՝ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի:
Հայ ժողովուրդի երաժշտական ժառանգութեան մէջ իր բարձրարժէք ներդրումը ունեցող վարպետն է Հայաստանի հողէն հեռու ծնած ու ապրած, բայց հայ ազգի ու հայրենիքի ամենէն իրաւ եւ ինքնուրոյն երաժշտականութիւնը լիաթոք շնչաւորած ու աշխարհին հաղորդած տաղանդաշատ արւեստագէտը:
Ալեքսանդր Սպենդիարեան հայկական երաժշտութեան արմատներուն խորապէս թափանցած ու լիարժէք տիրապետած երաժիշտն է, որ ստեղծագործական բուռն ծաղկում ապրելով եւ անմահ երկեր արարելով՝ հայոց սերունդներուն ժառանգ յանձնեց այնպիսի հրաշալի գործեր, ինչպիսիք են «Ալմաստ» օպերան, նւագախումբի համար գրւած «Երեւանեան էտիւդներ»-ը եւ «Ղրիմի էսքիզները»:
Ինչպէս արւեստի քննադատները կը վկայեն, Սպենդարեանի ստեղծագործութիւնները կը զատորոշւին «հայ ազգային դիմագիծին հաւատարիմ մնալու իւրայատկութեամբ, կշռութայնութեամբ, բանաստեղծականութեամբ եւ քնարականութեամբ»:
Իր ստեղծագործական գլուխգործոցը հանդիսացող «Ալմաստ» օպերան առանձինն բաւարար է, որպէսզի հայոց սերունդները իրենց յուզաշխարհին եւ ազգային էութեան մէջ միշտ զգան ջերմութիւնն ու հարազատութիւնը հայ հոգիի քնարական զեղումներուն, խրոխտ կշռոյթին եւ խոհուն իմաստութեան:
Համահայկական ու համառուսական տարողութեամբ հաստատւած մեծահռչակ արժէք էր Ալեքսանդր Սպենդիարեան եւ արդէն 54 տարեկան էր, երբ 1924 թւականին հայրենիք հրաւիրւեցաւ Խորհրդային Հայաստանի իշխանութեանց կողմէ: Վարպետը հաստատւեցաւ Երեւան եւ իր մեծ աւանդը ներդրաւ Հայաստանի Գիտութեան ու Արւեստի հիմնարկի, Պետական երաժշտանոցի, Սիմֆոնիկ նւագախումբի եւ երաժշտական հրատարակչութեան հիմնադրման աշխատանքներուն մէջ:
Մեր ժողովուրդը իր երաժիշտ ու երգահան վարպետին ու երաժշտական բազմավաստակ դաստիարակին ըստ արժանւոյն բազմեցուց հայ դասական երաժշտութեան հիմնադիրի գահին: Յետմահու՝ Երեւանի մէջ հիմնւեցաւ Սպենդիարեանի անւան տուն-թանգարանը, վարպետին անունով կոչւեցաւ Երեւանի Օպերայի եւ բալետի ակադեմիական թատրոնը, ինչպէս եւ՝ Երեւանի թիւ մէկ երաժշտական դպրոցը: Մեծարժէք երաժիշտին ու երգահանին երկերու ամբողջ ընտրանին լոյս տեսաւ 11 հատորեակով:
Ալեքսանդր Սպենդիարեանի տուն-թանգարանի կայքէջը հետեւեալ ամփոփումով կը ներկայացնէ վարպետին կեանքն ու գործը, վաստակն ու արժէքը.-
Հայ դասական երաժշտութեան հիմնադիր, երաժիշտ-երգահան, խմբավար, մանկավարժ, հասարակական գործիչ Ալեքսանդր Աֆանասիի Սպենդիարեանը ծնած է 1 նոյեմբերի 1871-ին, Տաւրիկեան նահանգի Դնեպրովեան գաւառի Կախովկա աւանը (այժմ Ուկրայինայի Խերսոնի մարզ): Նախնիները Հայաստանի հին մայրաքաղաք Անիէն սերած էին: Երաժիշտի մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը անցած են Սիմֆերեպոլի մէջ: Ստեղծագործական կարողութիւնները երաժշտութեան, նկարչութեան եւ բանաստեղծութեան նկատմամբ ի յայտ են եկած մանուկ հասակէն:
1882-էն 1890 իր տարրական ու միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Սիմֆերոպոլի գիմնազիային մէջ: 1890-էն 1895 յաճախած է Մոսկւայի պետական համալսարանը: Մէկ տարի ուսանած է բնագիտութեան հիմնարկին մէջ, ապա տեղափոխւած է իրաւաբանութեան հիմնարկ:
Նւագած է ուսանողական նւագախումբին մէջ իբրեւ առաջին ջութակ: Ուսանողական այդ տարիներուն, զուգահեռաբար, շարունակած է ջութակի իր դասերը մեծ թատրոնի դերասան Պեկարսկիի եւ երաժշտական յօրինումի տեսութեան դասերը ռուս երաժիշտ ու ազգագրագէտ Ն. Ս. Կլենովսկիի մօտ: Իսկ 1896-էն 1900 երաժշտական յօրինումի մասնաւոր դասեր առած է ռուս մեծահռչակ երաժիշտ Ն. Ռիմսկի-Կորսակովի մօտ:
1901-էն 1917, հաստատւած ու ապրած է Ղրիմի մէջ՝ ծաւալելով ստեղծագործական, խմբավարական, մշակութային եւ հասարակական աշխոյժ գործունէութիւն: Այս շրջանին հաստատւած են իր բարեկամական մտերմիկ յարաբերութիւնները Չեխովի, Գորկիի, Ռեպինի, Ռախմանինովի, Շալեապինի, Կուպրինի, Գլազունովի, Լեադովի, Կիւիի, Արենսկիի, Բլումենֆելդի եւ Զբրուեւայի արժէքով մեծերու հետ, որոնք յաճախ կը հիւրընկալւէին Սպենդիարեաններու Եալթայի առանձնատան մէջ:
Խրիմի մէջ իր ունեցած ստեղծագործական բեղուն գործունէութեան շրջանին է, նաեւ, որ Սպենդիարեան 1917-ին ձեռնարկեց, Ամենայն հայոց բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի «Թմբկաբերդի առումը» երկարաշունչ բանաստեղծութեան հիման վրայ, «Ալմաստ» օպերայի ստեղծումին, որ աւարտուն տեսք ստացաւ միայն 1923-ին: «Ալմաստ»-ը եղաւ Ալեքսանդր Սպենդիարեանի երաժշտական ժառանգութեան եւ ստեղծագործական ուղիին զարգացման գագաթնակէտը:
161129d06aՀայկական ազգային ինքնուրոյն օպերային արւեստի զարգացման առումով՝ «Ալմաստ»-ը նշանաւորեց հիմնական ու կարեւոր դարձակէտ մը: Իր արհեստավարժ-մասնագիտական կատարելութեամբ, երաժշտական-թատրերգական յագեցւածութեամբ, ինչպէս եւ ձեւի, բովանդակային խորքի ու երաժշտական արտայայտչամիջոցներու վարպետութեամբ, կոթողական այս ստեղծագործութիւնը հասաւ դասական կատարելութեան՝ իր արժանի տեղը գրաւելով համաշխարհային օպերային արւեստի լաւագոյն նմոյշներու շարքին:
1924-ին Հայաստան տեղափոխւելէ ետք, Սպենդիարեան ձեռնարկեց երաժշտական մշակոյթի զարգացման լայնածաւալ աշխատանքներու: Իր ջանքերով Երեւանի երաժշտանոցին մէջ հաստատւեցաւ առաջին նւագախմբային դասարանը եւ կազմակերպւեցաւ առաջին սիմֆոնիկ նւագախումբը, որուն անդրանիկ համերգը անձամբ ղեկավարեց Ալ. Սպենդիարեան ինք:
1926 թւականին մեծ երաժիշտը արժանացաւ Հայաստանի «ժողովրդական արտիստ»-ի եւ Երեւանի երաժշտանոցի «առաջին պրոֆեսոր»-ի կոչման:
Ալեքսանդր Սպենդիարեան վախճանեցաւ Երեւան՝ 1928-ի մայիսի 7-ին, թոքերու բորբոքման հետեւանքով:
Վարպետը հայոց սերունդներուն կտակեց ստեղծագործական հարուստ եւ բազմաժանր ժառանգութիւն մը.- Մէկ օպերա՝ «Ալմաստ»-ը, սիմֆոնիկ երկեր՝ «Երեւանեան էտիւդներ» (1925), «Ղրիմեան էսքիզներ» (1903-1912), «Երեք արմաւենի» սիմֆոնիկ պատկեր (ըստ Մ. Լերմոնտովի - 1905), «Էտիւդ հրէական թեմաներով», «Կոնցերտային նախերգանք» (1900), «Կոնցերտային վալս», կամերագործիքային երկեր, «Կանտաբիլէ», «Պրելիւդ» լարային քառեակի համար, «Վալս», «Բարկարոլա», «Մենուետ», «Սկերցօ», ռոմանսներ, ձայնային-գործիքային երկեր: Իր երեք ստեղծագործութիւններուն համար՝ «Երեք արմաւենի» սիմֆոնիկ պատկեր 1908-ին, «Բեդա քարոզիչը» լեգենդը 1910-ին եւ «Մենք կը հանգստանանք» մելոդեկլամացիան 1912-ին, Սպենդիարեան արժանացած է Գլինկայի անւան մրցանակի:
Հայ դասական երաժշտութեան հիմնադիրը գրեց ստեղծագործութիւններ նաեւ նւագախումբերու համար:
Յայտնի են ազատութեան պայքարի համար որպէս կոչ հնչող Խ. Աբովեանի «Վէրք Հայաստանի»-ի ներշնչումով գրւած «Այնտեղ, այնտեղ, դէպ վեր այն դաշտը» երաժշտական ստեղծագործութիւնը, «Առ Հայաստան» եւ այլն:
Սպենդիարեան անգնահատելի աւանդ ունեցաւ հայկական ազգային երաժշտական յօրինման դպրոցի եւ անոր ոճական ինքնատպութեան ձեւաւորման գործին մէջ: Ան արդարօրէն կը համարւի նաեւ հայկական սիմֆոնիզմի հիմնադիրը:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։