Հա

Ազգային

Երեքշաբթի, 13 Դեկտեմբերի 2016 10:30

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Աղասի Այւազեան (1925-2007)

Նոյեմբերի 21-ին ոգեկոչեցինք մահւան իններորդ տարելիցը հայ գրականութեան մեծատաղանդ արձակագիրներէն եւ մեր ժամանակներու արժանաւոր մտածողներէն Աղասի Այւազեանի:
Իր գեղարւեստական տաղանդով եւ ստեղծագործական վաստակով՝ Աղասի Այւազեան կը հանդիսանայ հայկական արձակի եւ բեմագրութեան մեծարժէք վարպետ մը, որ վերջին յիսնամեակին նոր հորիզոններ բացաւ հայաստանեան գրականութեան առջեւ:

Մեր ժամանակներու մեծատաղանդ արձակագիրն ու ներհուն մտածողը

Ն.


Նոյեմբերի 21-ին ոգեկոչեցինք մահւան իններորդ տարելիցը հայ գրականութեան մեծատաղանդ արձակագիրներէն եւ մեր ժամանակներու արժանաւոր մտածողներէն Աղասի Այւազեանի:
Իր գեղարւեստական տաղանդով եւ ստեղծագործական վաստակով՝ Աղասի Այւազեան կը հանդիսանայ հայկական արձակի եւ բեմագրութեան մեծարժէք վարպետ մը, որ վերջին յիսնամեակին նոր հորիզոններ բացաւ հայաստանեան գրականութեան առջեւ:
Ինքնուրոյն եւ ջղուտ ոճի տէր, այլեւ խորախորհուրդ պատգամ ունեցող հեղինակութիւն է Աղասի Այւազեան, որ սեփական դրոշմը դրաւ հայրենական արձակին ու թատրերգութեան, հրապարակախօսութեան եւ բեմագրութեան, բեմադրական արւեստին ու գեղանկարչութեան վրայ: Ապրեցաւ մինչեւ մեր օրերը եւ անխոնջ ստեղծագործեց: Եւ երբ 21 նոյեմբերի 2007-ին առյաւէտ փակեց բոցավառ իր աչքերը, հայ ժողովուրդը անվարան իր անմահներու համաստեղութեան արժանացուց տաղանդաշատ իր մտաւորականին:
Խորքին մէջ իր կենդանութեան արդէն Աղասի Այւազեան նւաճած էր հայ գրականութեան մեծերու փաղանգին արժանաւորապէս մաս կազմելու իրաւունքը: Խորհրդային Հայաստանի պետական մրցանակակիր եղած էր 1975-ին, իսկ արւեստի վաստակաւոր գործիչի տիտղոսին տիրացած էր 1982-ին: Այն բախտաւոր տաղանդներէն եղաւ, որ իր մէկ հատիկ գործով՝ 1960-ականներուն լոյս տեսած, բեմագրւած ու շարժանկարի վերածւած «Եռանկիւնին» վիպակով, հմայեց ու գրաւեց ոչ միայն հայ հասարակութիւնը, այլեւ՝ օտարները, արժանանալով մէկէ աւելի մրցանակներու:
Աղասի Այւազեան ծնած է 7 սեպտեմբերի 1925-ին, Խորհրդային Վրաստանի Աբասթուման աւանին մէջ, հայոց պատմական Կարին քաղաքէն գաղթած հայ ընտանիքի յարկին տակ:
Գեղարւեստական հիմնաւոր պատրաստութեան եւ մասնագիտական հմտութեան տիրացաւ. աւարտեց Թիֆլիսի գեղարւեստական ակադեմիան (1942-ին), Թիֆլիսի Պետական համալսարանի բանասիրական բաժինը, Երեւանի գեղարւեստա-թատերական եւ բնագիտական կուլտուրայի հիմնարկները (1945-48):
Երիտասարդ տարիքէն ստեղծագործական ասպարէզ նետւելով՝ աշխատեցաւ իբրեւ նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, գծագրող, կոնստրուկտոր (վերականգնող) եւ լրագրող: 1963-ին ընդունւեցաւ Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ, 1965-էն 1973 եղաւ Հ. Գ. միութեան պաշտօնաթերթ «Գրական թերթ»-ի արձակի բաժնի վարիչը. 1973-81 ստանձնեց «Էկրան» ամսագրի գլխաւոր խմբագրի պատասխանատւութիւնը: Տասնամեակներ, իբրեւ բեմադրիչ, աշխատեցաւ «Հայֆիլմ» Կինոստուդիայի մէջ, ուր 1967-ին, հեղինակի մշակած բեմագրութեամբ, նկարահանւեցաւ «Եռանկիւնին» շարժանկարը, որ երկրորդ մրցանակը շահեցաւ 1968-ի Լենինգրադեան համամիութենական փառատօնին:
1990-ականներու սկզբնաւորութեան, Արցախեան շարժման բուռն մակընթացութեան շրջանին, Աղասի Այւազեան խմբագրեց «Հայութիւն» շաբաթաթերթը:
Դժւարութիւններով լեցուն կեանք մը վիճակւեցաւ հայ մեծ արձակագրին: Դառնութեան եւ տառապանքի ծնունդ եղան անոր ստեղծագործական վաստակն ու գեղարւեստական նւաճումները, որոնք ձեռք բերւեցան քրտնաջան աշխատանքով, անձնական հալածանքներ դիմագրաւելու ծանր պայքարով, բայց միաժամանակ հայ ժողովուրդին ու ազգային մեր արժէքներուն նկատմամբ անհուն սէրով ու պաշտամունքով:
Խոհուն եւ ինքնատիպ աշխարհայեացքի տէր հեղինակը եղաւ Աղասի Այւազեան: Իր իսկ խոստովանութեամբ՝ «Ինձ համար կայ երկու ազգային գրող՝ Վիլիամ Սարոյեան եւ Եղիշէ Չարենց. իսկ Ալեքսանդր Թամանեանը չափանիշ է. հայ մարդու կատարեալ չափանիշ: Ես ուրախ ու հպարտ եմ, որ հայ եմ»:
Անդրադառնալով իր անցած կեանքի դժւար ուղիին՝ առիթով մը հեղինակը նշած էր.- «Ցաւօք, իմ կեանքում խանգարող մարդիկ շատ են եղել: Իմ հոգում կուտակւած սպիները շատ խորն են: Ես փորձում եմ սպեղանի դնել ցաւը մեղմացնելու համար, բայց անցեալը չի մոռացւում: Եղել են օրեր, երբ քաղցած եմ գիշերել, բայց դա ինձ ուժ է տւել: Բարեբախտաբար, եղել են մարդիկ, որոնք օգնութեան ձեռք են մեկնել: Իւրաքանչիւրիս մէջ էլ ապրում է նախանձը, բայց այն կարելի է փոքրացնել: Միայն միմեանց օգնելով կարելի է հասնել յաղթանակի»:
Ճակատագիրը այդպէ՛ս՝ դժւար ուղի մը վերապահեց Աղասի Այւազեանին մանկութեան իսկ օրերէն: Ինչպէս ինք կը խոստովանի՝ «Հայրս էրզրումցի դարբին էր: Մանկութիւնս ու պատանեկութիւնս անցել են Ախալցխայում: Շատ դժւար օրեր եմ ունեցել: Հայրս ամբողջ օրն աշխատում էր մի կտոր հաց վաստակելու համար»: Եւ մանկութեան այդ խոր յիշողութեանց արգասիքը եղաւ «Եռանկիւնին», որ վաւերական բարձունքի առաջնորդեց հայ արձակը՝ աւանդականին ու արդիականին բարձրարժէք համադրումը նւաճելով:
Կեանքի եւ ստեղծագործական ճանապարհի իր ուրոյն փիլիսոփայութիւնը ունեցաւ Աղասի Այւազեան: Ապրեցաւ ու գործեց իրա՛ւ երջանկութեան հասնելու անսանձ մղումով եւ այն հաւատքով, որ «անհրաժեշտ է երկար ապրել՝ երջանկութեան իմաստը հասկանալու համար: Ես երջանկութիւն եմ փնտրում գրականութեան, նկարչութեան ու թատրոնի մէջ: Արժանացել եմ բազմաթիւ մրցանակների, պատւոգրերի, Հ.Ս.Ս.Հ. պետական մրցանակի առաջին դափնեկիրն եմ, սակայն դրանք ինձ երբեւէ երջանկութիւն չեն բերել: Երբեւէ չեմ ձգտել պաշտօնի եւ գիտեմ, որ այն ինձ չի երջանկացնի: Ինձ համար լիակատար երջանկութիւնն աշխատանքիս պահն է: Ես ամբողջովին ընկղմւում ու նւիրւում եմ իմ գործին: Շատ ուժեղ է իմ ստեղծագործական գրգիռը: Եթէ մի օր այն հանգչի, ես կը դժբախտանամ»:
Հայ մեծ արձակագիրի մահւան իններորդ տարելիցին նւիրւած վկայութեան այս էջով՝ անպայման պէտք է յիշել ու յիշեցնել Աղասի Այւազեանի պատգամ-կտակը.-
«Ժամանակակից սերունդն աւելի լայն հնարաւորութիւններ ունի ստեղծագործելու, իրեն արտայայտելու համար: Արւեստի սկիզբն ազատութիւնն է: Նախկինում արւեստը պատւած էր սեւով, այսօր այդ մթութեան մէջ մի փոքրիկ կրակ է առկայծում: Ես լաւատես եմ ու համոզւած եմ, որ սերունդների ջանքեր ու շնորհիւ այդ փոքրիկ կրակը կը մեծանայ, կը լուսաւորի ու կը ջերմացնի: Համոզւած եմ, որ կունենանք նոր տաղանդներ՝ Թամանեաններ, Չարենցներ, Սարոյեաններ, եւ դա կը լինի մեր մեծ բարոյական յաղթանակը»:
Ոգեկոչման այս առիթով կարժէ նաեւ ընթերցողի ուշադրութեան յանձնել, Աղասի Այւազեանի վերջին խորհրդածութիւններէն, հայու ազգային ապագային հանդէպ անխախտ հաւատք ներշնչող մեծ գրողին վկայութիւնը.
«Ինձ թւում է՝ հայի բնաւորութեան շնորհիւ է, որ մենք էսօր կանք, անկումներից վեր ենք թռչում: Ուրիշ ազգեր Եղեռնից յետոյ կարող է գոյութիւն չունենային, իսկ մենք ծաղկում ենք, քաղաք ենք շինում: Այսինքն դիմակայելու ունակութիւնը հայի մէջ ուժեղ է: Դա բջիջն է հայկական ցեղի, հասկանո՞ւմ էք: Իւրաքանչիւրիս մէջ կան ժողովրդի ծրագիրն ու գէները: Մեզնից իւրաքանչիւրը հաւաքական կերպար է:
Հիմա Հայաստանում ունենք լաւ սերունդ, երկար ապրելով՝ ես հետեւել եմ, թէ ինչպէ՛ս են գալիս նորերը: Էդ զարգացումը շատ նկատելի է, երկրի հետ մարդիկ փոխւում են, կամ իրենք են փոխւում ու երկիրն իրենց հետ փոխում: Ես շատ գոհ եմ մեր երիտասարդութիւնից: Հայերին մորթել են, միշտ ասել եմ, հայերի սերուցքը հանել են, մտաւորականութիւնը, ուղեղը ոչնչացրել: 30-ականներին էլ Հայաստանում գրողներին ոչնչացրին, ստիպեցին չմտածել: Բոլորը բոլշեւիկներ էին, լոյալ էին որպէս հայ: Հիմա ազգն ամբողջանում է: Էս նոր սերնդի մէջ կը լինի Նժդեհ, Խաչատրեան, Կոմիտաս… էս հանճարները նորից կը ծնւեն»:

Յարակից Հրապարակումներ

  • Վիպասանուհի Ջոան Ռոուլինգը յայտնել է իր նոր գրքի անւանումը
    Վիպասանուհի Ջոան Ռոուլինգը յայտնել է իր նոր գրքի անւանումը

    Համաշխարհային մեծ ճանաչում ունեցող վիպասանուհի Ջոան Ռոուլինգը յայտարարել է իր հերթական գրքի մասին:

  • «Սաման» բանկը հովանաւորելու է Լորիս Ճգնաւորեանի նոր ստեղծագործութիւնը
    «Սաման» բանկը հովանաւորելու է Լորիս Ճգնաւորեանի նոր ստեղծագործութիւնը

    «Սաման» բանկը հովանաւորելու է մայեստօ Լորիս Ճգնաւորեանի սիֆոնիկ նոր ստեղծագործութիւնը, որը կոչւում է «Իրան» (Մեծն Կիւրոս):

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան) (1895-1966)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան) (1895-1966)

    Յիսուն տարի առաջ, 1966-ի նոյեմբերի 26-ի օրը, Կալիֆորնիոյ մէջ իր ծննդեան 70-ամեակին նւիրւած յոբելինական հանդիսութեան աւարտին, երբ օրւան եզրափակիչ իր ելոյթը կունենար, բեմին վրայ յանկարծամահ ինկաւ հայ գրականութեան նոր ժամանակներու մեծագոյն դէմքերէն Համաստեղ։

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան) (1888-1965)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Լեռ Կամսար (Արամ Թովմասեան) (1888-1965)

    22 նոյեմբերին ոգեկոչեցինք յիշատակը հայ գրականութեան մեծատաղանդ երգիծագիրներէն Լեռ Կամսարի, որուն կեանքն ու գործը խօսուն, այլեւ դառն վկայութիւն մը եղան Հայաստանի ու հայ ժողովուրդին պարտադրւած խորհրդային-ամբողջատիրական լուծի աղէտալի հետեւանքներուն եւ ողբերգական տարողութեան մասին:

  • ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Մինաս Թէօլէօլեան (1913-1997)
    ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Մինաս Թէօլէօլեան (1913-1997)

    Նոյեմբերի 24-ին նշեցինք ծնունդը սփիւռքահայ առաջին սերունդի երախտաշատ ներկայացուցիչներէն Մինաս Թէօլէօլեանի, որ իր գրականագիտական ժառանգութեամբ, խմբագրական վաստակով եւ մանկավարժական ծառայութեամբ՝ աւելի քան վեց տասնամեակ հոգե-մտաւոր սնունդ հասցուց տարագիր հայութեան ցիրուցան զաւակներուն, աշխարհի չորս ծագերուն:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Ապրիլի 24-ի առիթով իր ելոյթում կարտասանի՞ արդեօք Թրամփը Հայոց Ցեղասպանութիւն եզրոյթը:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։