Հա

Ազգային

Հինգշաբթի, 15 Դեկտեմբերի 2016 09:10

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Միսաք Թոռլաքեան (1888-1968)

«Անհրաժեշտ է ճանչնալ թուրքի հոգին, որպէսզի հնարաւոր ըլլայ բացատրելու մարդկութեան պատմութեան մէջ աննախադէպ արիւնոտ իրադարձութիւնը՝ հայերու 1915-ի Ցեղասպանութիւնը»:
Ահա ա՛յս համոզումով եւ պատգամով՝ գաղափարի մարտիկի իր կեանքը իմաստաւորեց եւ Հայկական Նեմեսիսի արդարադատ, այլեւ հարւածո՛ղ բազուկի իր անմահ պատւանդանը նւաճեց Միսաք Թոռլաքեան, որուն մահւան 48-րդ տարելիցն էր նոյեմբերի 12-ին:

Հայկական Նեմեսիսի արդարադատ՝ հարւածո՛ղ բազուկը

Ն.


«Անհրաժեշտ է ճանչնալ թուրքի հոգին, որպէսզի հնարաւոր ըլլայ բացատրելու մարդկութեան պատմութեան մէջ աննախադէպ արիւնոտ իրադարձութիւնը՝ հայերու 1915-ի Ցեղասպանութիւնը»:
Ահա ա՛յս համոզումով եւ պատգամով՝ գաղափարի մարտիկի իր կեանքը իմաստաւորեց եւ Հայկական Նեմեսիսի արդարադատ, այլեւ հարւածո՛ղ բազուկի իր անմահ պատւանդանը նւաճեց Միսաք Թոռլաքեան, որուն մահւան 48-րդ տարելիցն էր նոյեմբերի 12-ին:
1968-ի նոյեմբերի 12-ին, Կալիֆորնիոյ մէջ, ութսուն տարեկան հասակին, առյաւէտ փակւեցան ցաւատանջ աչքերը ազգային հերոսին:
Ցաւատանջ աչքեր՝ որոնք մանուկ տարիքէն զարհուրանքով տեսած էին ե՛ւ Համիդեան կոտորածները, ե՛ւ 1915-ին թուրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծ ոճիրը, ե՛ւ հայ ժողովուրդի ու Հայաստանի վերապրած վերջին բեկորներուն դէմ թուրքական բանակի 1918-ի արշաւանքներուն ամէն ինչ հուրէ եւ սուրէ անցնելու ահաւոր վայրագութիւնը:
Ցաւատանջ աչքեր՝ որոնք նաեւ բոցավառ էին ընդվզումի, ցասումի եւ վրէժի կայծերով եւ որոնք, նոյնիսկ անոր առաջին արդարահատոյց գործողութենէն՝ Բաքւի ջարդարար Բէյբուդ խան Ջիւանշիրի ահաբեկումը իրագործելէ ետք, մինչեւ մահ մշտարծարծ մնացին Միսաք Թոռլաքեանի մօտ, որովհետեւ անճիտւած ազգին եւ բռնագրաւեալ Հայրենիքին արդար հատուցման մեծ օրը... չտեսան:
Թոռլաքեան ծնած է 1888-ին Կիւշանա (Տրապիզոնի շրջան): 8 տարեկան էր 1896-ին, երբ Տրապիզոնի հայութեան դէմ Համիդ շարժման մէջ դրաւ թուրք եւ քուրդ խուժանը՝ հայ յեղափոխականները պատժելու պատրւակով հազարաւոր անզէն հայերու կոտորածը հրահանգելով: Մանուկ տարիքի ընդվզումը Թոռլաքեանի մէջ յանգեցաւ ծառացումի եւ ըմբոստացման 1904-ին, երբ Սասնոյ երկրորդ ապստամբութեան առիթով Համիդ վերստին փորձեց արեան մէջ խեղդել ողջ արեւմտահայաստանը: Քաջ ու խիզախ պատանին զինւորագրւեցաւ Տրապիզոնի հայ ապստամբ երիտասարդներու հրոսակախումբերուն, գիւղէ գիւղ շրջելով եւ անպաշտպան հայութեան տէր կանգնելով:
1908-ի Օսմանեան Սահմանադրութենէն եւ հայերու բանակ մուտքի արտօնութենէն ետք, Թոռլաքեան կարճ ժամանակով զինւորական ծառայութեան մէջ մտաւ, բայց տեսնելով իթթիհադական իշխանութեան կողմէ շարունակւող հայատեաց խտրականութիւնն ու իրաւազրկումները՝ հեռացաւ բանակէն, միացաւ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան եւ, Ռոստոմի անմիջական ղեկավարութեան տակ ծաւալած ինքնապաշտպանութեան աշխատանքներուն մասնակից դառնալով, լծւեցաւ Տրապիզոնի եւ Կովկասի միջեւ զէնքի փոխադրութեան ու թուրքական անօրինութիւնները զինու զօրութեամբ սանձելու գործին:
1915-ին, Թոռլաքեան միացաւ Հայ Կամաւորական շարժումին եւ եղաւ առաջիններէն, որոնք ռուսական զօրքին հետ Արեւմտահայաստան մուտք գործեցին եւ անմիջապէս լծւեցան թուրքական ցեղասպանութենէն վերապրող հայութիւնը հաւաքելու, պատսպարելու եւ պաշտպանելու փրկարար աշխատանքին:
Իսկ երբ Լենինեան յեղաշրջման հետեւանքով ռուսական զօրքերը արագօրէն լքեցին ռազմաճակատները եւ «տուն» շտապեցին, Թոռլաքեան իր մասնակցութիւնը բերաւ վերապրող արեւմտահայութիւնը թուրքական զօրքի ներխուժման դէմ պաշտպանելու 1918-ի կռիւներուն - յատկապէս Կարսի ճակատին վրայ - եւ հայկական անխուսափելի նահանջի կազմակերպումին:
Այնուհետեւ, երբ արդէն նահանջի ճանապարհ չկար եւ ողջ հայութիւնը մէկ մարդու պէս ծառացաւ ցեղասպանական իր ծրագիրը ամբողջացնելու եկող թուրքական բանակին դէմ, Թոռլաքեան Բաշ Ապարանի ճակատին վրայ կռւեցաւ Դրոյի յաղթական գունդին մէջ:
Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին Թոռլաքեան նւիրւեցաւ արեւմտահայ գաղթականութեան պատսպարման աշխատանքներուն: 1919-ին Երեւանի մէջ գումարւած ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովին թուրք ջարդարարները պատժելու Նեմեսիս գործողութեան որդեգրումէն ետք, Թոռլաքեան կուսակցական որոշումով 1920-ին անցաւ Պոլիս: Լծւեցաւ կազմակերպական աշխատանքներու՝ յատկապէս ՀՅԴ մարտական կառոյցի վերակենդանացումին:
Այդ շրջանին էր, 1921-ին, որ Նեմեսիս գործողութեան պատասխանատու մարմնին կողմէ Թոռլաքեանի յանձնարարւեցաւ Պոլիս հաստատւած, մուսաւաթական Ադրբեջանի Հանրապետութեան ներքին գործոց նախարար եղած եւ 1918-ին Բաքւի հայ-թաթարական ընդհարումներու ժամանակ անզէն հայութեան կոտորածը կազմակերպած Բէյբուդ խան Ջիւանշիրի ահաբեկումը: Երւանդ Ֆնդքեան եւ Յարութիւնեան նշանակւած էին Թոռլաքեանի օգնականները:
Թոռլաքեան Ջիւանշիրի ահաբեկման դաշնակցական որոշումը գործադրեց 18 յուլիսի 1921-ին, օր ցերեկով գետին փռելով Բաքւի արիւնարբու հրէշը: Ահաբեկման ականատես ֆրանսացի զինւորներ յարձակեցան Թոռլաքեանի վրայ եւ, ծեծի տակ ձերբակալելով զինք, յանձնեցին Պոլսոյ մէջ դաշնակից ուժերու ներկայացուցիչ անգլիական հոգատար իշխանութեան:
Անգլիական զինւորական դատարան մը կազմւեցաւ: Թոռլաքեանի դատին պաշտպանութիւնը կատարեց Խոսրով Ներսէսեան, որ կուռ եւ հիմնաւոր փաստարկումներով դատարանին առջեւ մերկացուց Ջիւանշիրի ծանրագոյն յանցագործութիւնը: Դատարանը թէեւ յանցանք նկատեց գործւած ահաբեկչութիւնը, բայց արդարացուց Թոռլաքեանը՝ նկատի ունենալով անոր հոգեկան եւ մտային հաւասարակշռութեան հասցւած հարւածը Ջիւանշիրի կողմէ:
Միսաք Թոռլաքեան անպարտ արձակւեցաւ 22 նոյեմբերին, անցաւ Յունաստան եւ հոնկէ ալ Միացեալ Նահանգներ, ուր մնայուն բնակութիւն հաստատեց Կալիֆորնիոյ մէջ:
Երկրորդ Աշխարհամարտի աւարտին, Թոռլաքեան գործուն մասնակցութիւն բերաւ Դրոյի նախաձեռնած խորհրդային բանակի զինւոր հայ ռազմագերիներու փրկարարական աշխատանքներուն:
Թոռլաքեան կուսակցական աշխոյժ գործունէութիւն ծաւալեց մինչեւ իր վերջին տարիները, երբ հիւանդութիւնը անկողնին գամեց անխոնջ մարտիկին:
Այդ ժամանակ էր, 1968-ին, որ Միացեալ Նահանգներ կատարած իր շրջապտոյտի ընթացքին, Ամենայն հայոց Վազգէն Առաջին երջանկայիշատակ Հայրապետը հիւանդանոց այցի գնաց մահամերձ Թոռլաքեանին եւ դաշնակցական աննկուն ահաբեկիչին արժանացուց Ազգային Հերոսի օրհնութեան:
Այդ օրհնութեամբ՝ առյաւէտ փակւեցան, 12 նոյեմբերի 1968-ին, ցաւատանջ եւ ցասկոտ աչքերը անմահ Միսաք Թոռլաքեանի՝ Հայկական Նեմեսիսի արդարադատ՝ հարւածո՛ղ բազուկին:

Յարակից Հրապարակումներ

  • Մեր վտանգուած գանձը՝ Արամի տու՛նը
    Մեր վտանգուած գանձը՝ Արամի տու՛նը

    Ժամանակէ մը ի վեր, խոր մտահոգութեամբ կը հետեւինք «Հին Երեւան» անունը կրող շուկայական համալիրի ծրագրային կազմաւորման փուլերուն։ Մեծածախս այս ծրագրին տէրերը հետեւողականօրէն կը պնդեն, որ հակառակ յաջորդական ձգձգումներուն՝ ծրագիրը կենդանի է եւ շուտով պիտի մտնէ շինարարական փուլ։ Կիմանանք սակայն, որ դեռ հարցեր կան լուծուելիք, որոնց բնոյթը յայտնի չէ հանրութեան։ 

  • Սաթենիկ Արղութեան (Մատինեան, 1874-1930). Հայկական Յեղափոխութեան աներեր ծաղիկը
    Սաթենիկ Արղութեան (Մատինեան, 1874-1930). Հայկական Յեղափոխութեան աներեր ծաղիկը

    Դեկտեմբեր 12-ին, կը լրանայ մահուան տարելիցը հայ կնոջ բացառիկ կերպարի մը՝ Սաթենիկ Արղութեանի, որ իր առանձնայատուկ դրոշմը դրաւ 19-րդ դարավերջին թափ առած հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժումին վրայ:

    Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութեան ծնունդը նախապատրաստած երիտասարդ հայորդիներու թիֆլիսեան «Երիտասարդ Հայաստան» խմբակի ամէնէն աշխոյժ անդամներէն էր Սաթենիկ Մատինեան:

  • 5 դեկտեմբեր 1921. Արշաւիր Շիրակեանն ահաբեկեց Սայիտ Հալիմ փաշային
    5 դեկտեմբեր 1921. Արշաւիր Շիրակեանն ահաբեկեց Սայիտ Հալիմ փաշային

    Դեկտեմբեր 5-ի այս օրը, Իտալիոյ մայրաքաղաք Հռոմի փողոցներէն մէկուն վրայ, օր - ցերեկով, հայ ժողովուրդը արդար մահապատիժի ենթարկեց աւելի քան մէկուկէս միլիոն հայորդիներու ցեղասպանութեան թրքական ոճիրին գլխաւոր պատասխանատուներէն՝ Իթթիհատական կառավարութեան վարչապետ Սայիտ Հալիմ Փաշան։

  • 4 ­դեկ­տեմ­բեր 1882. ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Շարժ­ման կայ­ծե­րը բո­ցա­վա­ռե­ցան ­Կա­րի­նէն՝ «­Ձայ­նը հնչեց Էրզ­րու­մի հա­յոց լեռ­նե­րէն»
    4 ­դեկ­տեմ­բեր 1882. ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Շարժ­ման կայ­ծե­րը բո­ցա­վա­ռե­ցան ­Կա­րի­նէն՝ «­Ձայ­նը հնչեց Էրզ­րու­մի հա­յոց լեռ­նե­րէն»

    Եթէ պատմաքաղաքական առումով առարկայական ու հնարաւոր է որոշակի տարեթիւ մը ճշդել հայ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական շարժման կռուի դաշտ նետուելու մարտական մկրտութեան համար, ապա իրաւամբ 4 դեկտեմբեր 1882-ը կրնայ նկատուիլ Հայկական Յեղափոխութեան շուրջ մէկուկէսդարեայ անշէջ խարոյկին սկզբնական կայծերու բոցավառման ու մարտունակ շղթայազերծման թուականը։

  • Սամանտա Փաւերը միանում է «Աւրորա» մրցանակի Ընտրող յանձնաժողովին
    Սամանտա Փաւերը միանում է «Աւրորա» մրցանակի Ընտրող յանձնաժողովին

    ՄԱԿ-ում ԱՄՆ նախկին դեսպան Սամանտա Փաւերը միացել է «Աւրորա» մրցանակի Ընտրող յանձնաժողովին: Դեսպան Փաւերը Ընտրող յանձնաժողովի միւս անդամների հետ, որոնք հեղինակաւոր հումանիտար գործիչներ են, մարդու իրաւունքների պաշտպաններ եւ պետութիւնների նախկին ղեկավարներ, ընտրելու է 1 միլիոն դոլարի «Աւրորա» ամենամեայ մրցանակի դափնեկիրներին:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Ինչպէ՞ս էք վերաբերւում Երուսաղէմը որպէս Իսրայէլի մայրաքաղաք ճանաչելու Թրամփի որոշմանը:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։