Հա

Ազգային

Չորեքշաբթի, 06 Սեպտեմբերի 2017 09:30

Արամ Համբարեան. «Մեր նպատակը մէկն է՝ Հայ Դատը, Հայաստանի գոյատեւումը, անվտանգութիւնը եւ կենսունակութիւնը»

«Առաջին լրատւական»-ի զրուցակիցն է Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախմբի գործադիր տնօրէն Արամ Համբարեանը:

«alikonline.ir» - «Առաջին լրատւական»-ի զրուցակիցն է Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախմբի գործադիր տնօրէն Արամ Համբարեանը:

 

Հարցազրոյցի սկիզբը՝ այստեղ:

 

- Անցնենք Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման խնդրին: Այովան դարձաւ ԱՄՆ 47-րդ նահանգը, որը ճանաչեց Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Ի՞նչ նշանակութիւն ունի այս նահանգի կողմից բանաձեւի ընդունումը:

- Այս տարի Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանաչեցին Տեխասը եւ Այովան: Վերջին 15-20 նահանգները, որոնք ճանաչել են Ցեղասպանութիւնը, չունեն հայկական մեծ համայնքներ: Սրանք այն նահանգներն են, որտեղ շատ հայեր չկան: Սա շատ կարեւոր է, որովհետեւ մենք խօսում ենք այս նահանգների կառավարութիւնների հետ ոչ միայն որպէս ընտրողներ, այլեւ որպէս մարդիկ, ովքեր դաւանում են ընդհանուր արժէքներ: Օրինակ՝ Այովայում կան քրիստոնեական կազմակերպութիւններ, որոնք շատ օգնեցին մեզ, որովհետեւ նրանք տեսնում են Ցեղասպանութիւնից տուժած քրիստոնեաների եւ ուզում են օգնել նրանց, նրանք պայքարում են մարդու իրաւունքների խախտումների դէմ: Այս նահանգները ցոյց են տալիս, որ մեր ուժը Ամերիկայում ոչ միայն քւէներն են, այլեւ արժէքները: Յիշո՞ւմ էք այն միջադէպը Վաշինգտոնում, երբ Էրդողանի թիկնապահները յարձակւեցին խաղաղ ցուցարարների վրայ եւ ծեծի ենթարկեցին նրանց: Այդ ժամանակ մենք աշխատում էինք Տեխաս նահանգում Ցեղասպանութեան ճանաչման ուղղութեամբ: Մեզ ասում էին, թէ դժւար է լինելու հասնել ճանաչման այս նահանգում, քանի որ շատերը պաշտպանում են Թուրքիային, կարեւորում են նրա անդամակցութիւնը ՆԱՏՕ-ին եւ այլն: Մենք մտածում էինք, որ կը յաղթենք, բայց միայն 60/40 տոկոս յարաբերակցութեամբ, բայց Էրդողանի թիկնապահների յարձակումից յետոյ պատկերը փոխւեց՝ Տեխասի խորհրդարանականները 100 տոկոսով կողմ քւէարկեցին Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւին, որովհետեւ մարդիկ տեսան Թուրքիայի եւ Էրդողանի իրական դէմքը եւ ասացին՝ դա անընդունելի է Ամերիկայի համար, դա այն չէ, ինչին մենք հաւատում ենք: Նոյն պատկերը Այովայում էր: Այժմ մնացել է երեք նահանգ՝ Միսսիսիպին, Ալաբաման եւ Ինդիանան, եւ մենք կարծում ենք, որ նոյնը տեղի կունենայ նաեւ այս նահանգներում:

Մեր աշխատանքը Ամերիկայում նման է շախմատային խաղին, մենք փորձում ենք հասնել մեր նպատակին քայլ առ քայլ: Եթէ փորձես յաղթել խաղն առաջին հինգ քայլից յետոյ, կարող ես պարտւել, ուստի փորձում ես հասնել յաղթանակին աստիճանաբար: Մեր գործունէութեան ոլորտներից մէկը նահանգներում ճանաչմանը աջակցելն է, եւ հիմա արդեն 47 նահանգ ճանաչել է Հայոց Ցեղասպանութիւնը: Միւսը մամուլն է՝ «Նիւ Եորք Թայմզ», «Ասոշիեթիդ Պրէս», «Վաշինգտոն Փոստ» եւ այլն: Այս բոլոր պարբերականները օգտագործում են Հայոց Ցեղասպանութիւն բառակապակցութիւնը առանց չակերտների: Դրանից յետոյ գալիս են համալսարաններն ու պրոֆեսորները, քաղաքացիական հասարակութիւնը, էթնիկ խմբերը, կրօնական խմբերը, մարդու իրաւունքների խմբերը: Այս ամէնը շախմատի խաղ է, եւ մենք ի վերջոյ շախ եւ մատ ենք յայտարարելու թագաւորին: Դա ընդամենը ժամանակի հարց է:

 

- Այսպիսով, ո՞րն է Հայ Դատի յանձնախմբի գլխաւոր առաջնահերթութիւնը այսօր, Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման եւ դատապարտման հա՞րցը:

- Մենք մէկ առաջնահերթութիւն ունենք եւ դա Հայ Դատն է, հայ ժողովրդի Հայրենիքի ապագան, դա է մեր «հիւսիսային աստղը», եւ ամէնը, ինչ անում ենք, ուղղւած է այդ նպատակին, որը հայ ազգի գոյատեւումն է, անվտանգութիւնը եւ կենսունակութիւնը: Նկատի ունեմ հայ ժողովրդին լայն իմաստով՝ Հայրենիքը եւ Սփիւռքը: Սա է մեր նպատակը: Եթէ ուզում ենք կանխել Թուրքիայի ագրեսիան Հայաստանի նկատմամբ, մասնաւորապէս՝ Հայաստանի շրջափակումը, աջակցութիւնը Ադրբեջանին, ապա դրա լաւագոյն ձեւը Թուրքիային միջազգայնօրէն դատապարտելն է Ցեղասպանութեան հանցագործութեան համար, դրան միջազգային ձեւակերպում տալը: Սա շատ կարեւոր դաշտ է, բայց Ցեղասպանութեան հարցն անցեալի մասին չէ: Եթէ Հայոց Ցեղասպանութեան խնդիրը երէկւայ մասին լինէր, ապա կը լինէր միայն արժէքների խնդիր, որն արտայայտւում է զոհերի յիշատակը ոգեկոչելով եւ մոմ վառելով: Իրականում Ցեղասպանութեան դատապարտման խնդիրը անվտանգութեան խնդիր է Հայաստանի համար: Կարո՞ղ է Հայաստանը անվտանգ լինել այսօր, երբ իր հարեւանը ժխտում է Ցեղասպանութեան փաստը: Մենք ասում ենք՝ ոչ:

Նմանապէս մեզ համար կարեւոր է Արցախի խնդիրը: Արցախի խնդիրը միայն տարածքային վէճ չէ կամ պայքար տարածքային ամբողջականութեան եւ ինքնորոշման միջեւ, այն կարեւոր նշանակութիւն ունի Հայաստանի անվտանգութեան եւ ապագայի տեսանկիւնից: Նոյնը կարելի է ասել նաեւ մեր տնտեսական օրակարգի մասին: Երկու տարի առաջ մենք ստորագրեցինք առեւտրի համաձայնագիր Միացեալ Նահանգների եւ Հայաստանի միջեւ: Այս տարի փորձում ենք հասնել կրկնակի հարկման բացառման համաձայնագրի ստորագրմանը: Բոլոր այս հարցերը ծառայում են մէկ նպատակի՝ Հայաստանի գոյատեւմանն ու անվտանգութեանը:

 

- Ինչպէ՞ս կարելի է խորացնել Միացեալ Նահանգներ-Հայաստան յարաբերութիւնները, դրանք բարձրացնել նոր մակարդակի կամ ինչպէս ամերիկացի դիւանագէտ Ջոն Հեֆէրնն է վերջերս ասել՝ «օգնութեան տրամադրման վրայ հիմնւած մեր երկկողմ յարաբերութիւնները զարգացնել՝ հասնելով առեւտրային համագործակցութեան վրայ հիմնւած յարաբերութիւնների»:

- Մենք կառուցում ենք հայ-ամերիկեան յարաբերութիւնները 2015 թ. ստորագրւած Առեւտրի եւ ներդրումների շրջանակային համաձայնագրի (TIFA) հիման վրայ երեք քայլերով: Առաջին քայլը պէտք է լինի կրկնակի հարկման բացառման համաձայնագիրը ստորագրելը: Այն խիստ անհրաժեշտ է մեզ, որպէսզի կարողանանք հրաւիրել ամերիկացի ներդրողներին Հայաստան եւ ցոյց տալ, որ նրանք կրկնակի չեն հարկւելու: Երկրորդ խնդիրը Հայաստանի եւ Միացեալ Նահանգների միջեւ ուղիղ չւերթներ կազմակերպելն է: Խօսքը պարզապէս կոմերցիոն թռիչքների, ուղեւորների մասին չէ: Մեր նպատակն է բեռնատար ինքնաթիռների թռիչքներ, այսինքն՝ ապրանքի արտահանում կազմակերպել Երեւանի եւ Լոս Անջելէսի միջեւ: Երրորդ կարեւոր նպատակը նոր համաձայնագիրն է «Հազարամեակի մարտահրաւէրներ» կազմակերպութեան հետ: Նախորդ անգամ ծրագրի ֆինանսաւորումը վերաբերում էր հիմնականում ոռոգմանը եւ ճանապարհների կառուցմանը Հայաստանում: Բայց այս անգամ ուզում ենք, որ «Հազարամեակի մարտահրաւէրներ» ծրագրի շրջանակներում Հայաստանում իրականացւի STEM (գիտութիւն, տեխնոլոգիաներ, ինժեներական գործ եւ մաթեմատիկա) կրթական ծրագիրը: Այդ ծրագիրն արդէն իրականացւել է Վրաստանում, ուստի կուզենայինք, որ Հայաստանը եւս մասնակցեր այդ ծրագրին:

 

- Վերջին հարցը նախագահ Թրամփի վարչակազմի եւ իր քաղաքականութեան մասին է: Պէ՞տք է սպասենք ակտիւ քաղաքականութիւն Թրամփի կողմից մեր տարածաշրջանի ուղղութեամբ:

- Շատ դժւար է հասկանալ վարչակազմի քաղաքականութիւնը, քանի որ նրանք, իմ կարծիքով, դեռեւս խնդիր ունեն հասցնելու իրենց ձայնը աշխարհի այս հատւածին: Մի կողմից, Թրամփը չափից աւելի գործնական, բիզնես մօտեցում է ցուցաբերում արտաքին քաղաքականութեան ոլորտում, ինչը խիստ է տարբերւում Ամերիկայի աւանդական արտաքին քաղաքականութիւնից: Ամերիկան ընդհանրապէս աւելի գլոբալ մօտեցում է ցուցաբերում արտաքին քաղաքականութեանը՝ ձգտելով համաշխարհային առաջնորդութեան, իսկ Թրամփը գործարարի, առեւտրականի պէս է նայում այս հարցերին, ինչը կարող է լուրջ մարտահրաւէրներ առաջացնել մեզ համար, քանի որ Ադրբեջանը եւ Թուրքիան առեւտուր անելու շատ բան ունեն: Սա մօտեցումներից մէկն է:

Միւսը «Առաջինը Ամերիկան» մօտեցումն է: Կարծես, Թրամփն աւելի շատ է հակւած մերժելու արտաքին ճնշումը, քան նախորդ նախագահները: Ասենք, Բուշը, Քլինթոնը կամ Օբաման հաշւի էին առնում Թուրքիայի կարծիքը կամ տեղի էին տալիս Թուրքիայի ճնշմանը: Թրամփի պարագայում փոքր-ինչ այլ վիճակ է: Կարծում եմ՝ սա շատ լաւ հնարաւորութիւն է, որ ինչ-որ պահի Էրդողանը կարող է անցնել «կարմիր գծեր» Թրամփի վարչակազմի հետ յարաբերութիւններում, եւ Էրդողանի ագրեսիւ վարքագիծը կարող է ազդել թուրք-ամերիկեան յարաբերութիւնների վրայ:

Երրորդ հանգամանքն այն է, որ Թրամփի շատ աջակիցներ մեծ ուշադրություն են հատկացնում կրոնական հարցերին, կրօնական ազատութեանը եւ քրիստոնեաների պաշտպանութեանը աշխարհում, հետեւաբար Թրամփի վարչակազմը կարող է նայել մեզ առնչւող մի շարք խնդիրների հէնց այս տեսանկիւնից, եւ սա շատ հետաքրքիր է: Խօսքն, օրինակ, Ջուղայի խնդրի, Թուրքիայում հայկական եկեղեցիների կամ Ստամբուլում հայերի կրօնական ազատութեան խնդրի մասին է: Սրանք խնդիրներ են, որոնց Թրամփի թիմակիցները կարող են այլ կերպ նայել, քան Օբամայի կամ Բուշի թիմակիցները: Մենք փորձում ենք աշխատել բոլոր այս խնդիրների ուղղութեամբ, բայց ինքը՝ Թրամփի վարչակազմը դեռեւս յստակեցնում է իր մօտեցումը մեր խնդիրներին:

 

- Հայկական լոբբինգը բաւարար ուժ ունի՞ ազդելու վարչակազմի քաղաքականութեան վրայ:

- Սա մարտահրաւէր է: Թրամփը՝ որպէս թեկնածու եւ նախագահ, քաղաքական կուսակցական համակարգի ծնունդ չէ: Օբաման, Բուշը, Քլինթոնը, Ռէյգանը թրծւել են քաղաքական դաշտում, անցել են երկար ճանապարհ՝ բարձրանալով կուսակցական, նահանգային համակարգերի աստիճաններով, լինելով կոալիցիաների մէջ, դառնալով կուսակցական ղեկավարներ, եւ վերջում բարձրացել են այս համակարգի գագաթը: Եւ քանի որ մենք շատ լաւ ինտեգրւած ենք այս համակարգերին՝ հնարաւորութիւն ենք ունեցել գործակցելու այս գործիչների հետ նրանց վերելքի ճանապարհին, այնպէս որ, երբ Ռէյգանը դարձաւ նախագահ, նա շատ լավ գիտէր հայերին: Նոյնը կարելի է ասել Բուշի, Քլինթոնի, Օբամայի մասին: Նրանք գիտէին հայերին նահանգներից, կուսակցութիւններից, կոալիցիաներից, էթնիկ համայնքներից, եւ մենք շփման փորձ եւ կապեր ունէինք նրանց հետ: Թրամփի ընտրութիւնն աւելի շատ նման է Շւարցենեգէրի ընտրութեանը Կալիֆոռնիայում. նա համակարգ եկաւ ոչ թէ ներքեւից, այլ վերեւից՝ միանգամից զբաղեցնելով ամենաբարձր պաշտօնը, ինչը նշանակում է, որ մենք աւելի քիչ հնարաւորութիւններ ունէինք փոխազդելու եւ յարաբերութիւններ հաստատելու նրա հետ: Սա է իրողութիւնը: Բայց սա չի նշանակում, որ մենք հնարաւորութիւններ չունենք, եւ մենք պէտք է աշխատենք այդ հնարաւորութիւններն օգտագործելու ուղղութեամբ:

Հեղինակ՝ Արամ Սարգսեան

Յարակից Հրապարակումներ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։