Հա

Ազգային

11/01/2018

Կիրօ Մանոյեան. «Այլեւս ոչ մէկ չի կարող Հայաստանին մեղադրել, որ Հայաստանը չփորձեց կարգաւորել Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնները»

Հայաստանին 99.9 տոկոսով ոչինչ չի կարող ստիպել առոչինչ չյայտարարել հայ-թուրքական արձանագրութիւնները: «tert.am»-ի հետ զրոյցում ասաց ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերի գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանը: Ըստ նրա՝ այլեւս ոչ մէկ չի կարող Հայաստանին մեղադրել, որ Հայաստանը չփորձեց կարգաւորել Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնները: 

«alikonline.ir» - Հայաստանին 99.9 տոկոսով ոչինչ չի կարող ստիպել առոչինչ չյայտարարել հայ-թուրքական արձանագրութիւնները: «tert.am»-ի հետ զրոյցում ասաց ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերի գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանը: Ըստ նրա՝ այլեւս ոչ մէկ չի կարող Հայաստանին մեղադրել, որ Հայաստանը չփորձեց կարգաւորել Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնները: Նա նշեց, որ նախագահը արձանագրութիւնները առոչինչ է համարելու գարնանը, երբ աւարտւում են նախագահի իր լիազօրութիւնները: Եւ դա պատահական չէ: Կիրօ Մանոյեանը նշեց, որ Սերժ Սարգսեանը հնարաւորութիւն է թողնում միջնորդներին՝ անելիքներն անել, որ չասեն, թէ ժամանակ չկար կարգաւորելու իրավիճակը:

 

- ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանը նախորդ տարի, խօսելով հայ-թուրքական արձանագրութիւնների մասին, ասաց, որ 2018 թւականի գարուն մենք մուտք կը գործենք առանց այս արձանագրութիւնների: Ձեր կարծիքով՝ այս յայտարարութիւնը մնո՞ւմ է ուժի մէջ, մենք առոչի՞նչ ենք յայտարարելու այս արձանագրութիւնները հաշւած ամիսներ անց:

- Շատ անհամբեր եմ, թէ երբ է գալու գարնան առաջին օրը՝ մարտի 1-ը, եւ վերջապէս, ձերբազատւած լինենք այս արձանագրութիւններից: Այդ արձանագրութիւնները իրականում կեանքի չկոչւեցին, բայց իրաւականօրէն դրանք կան, գոյութիւն ունեն եւ իրենց վնասը կարող են հասցնել: Դրա համար պէտք է դրանցից ձերբազատւել: Ինչպէս նախագահն ասաց, Թուրքիան ցոյց տւեց, որ ե՛ւ բանակցութիւնների ընթացքում, ե՛ւ դրանց ստորագրումից յետոյ իրենք անկեղծ չէին, տրամադրւած չէին Հայաստանի հետ առանց նախապայմանների կարգաւորել յարաբերութիւնները: Չեմ կարծում, որ առաջիկայ 7-8 շաբաթների ընթացքում ինչ-որ բան կը փոխւի եւ Հայաստանի նախագահը Թուրքիայի քայլերից բաւարարւած կը զգայ ու յետ կը կանգնի իր յայտարարութիւնից: Նախագահը շատ յստակ ասաց իր ասելիքը, բայց եթէ յիշում էք, դրանից առաջ էլ «գրողի ծոցն էր» ուղարկել այդ արձանագրութիւնները:

Հարցը միայն Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւնները կարգաւորելը չի եղել, թէեւ գլխաւոր նպատակը դա էր, հարցը նաեւ այս գործընթացում ներգրաււած միջնորդներին՝ Արեւմուտքին, Հայաստանը, որպէս վստահելի գործընկեր ներկայացնելն էր: Նախագահը հիմա էլ ձգում է, որպէսզի վստահելի գործընկերոջ կերպարը պահպանւի: Բայց ժամանակն անցել է: Արեւմուտքն էլ այսօր չի ասում այն, ինչ ասում էր ստորագրման տարիներին: ԵՄ-ն, ԱՄՆ-ն կրկնում էին այն, ինչ Թուրքիան էր ասում, ասում էին, որ Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւնները կը կարգաւորւեն, երբ լուծւի ղարաբաղեան հիմնահարցը: Այդ դէպքում` սպասէիք, թող կարգաւորւէր Ղարաբաղի հարցը, ինչո՞ւ ստորագրւեցին արձանագրութիւնները:

 

- Սերժ Սարգսեանի կողմից հնչեցւած այս վերջնաժամկէտին Թուրքիայի իշխանութիւնները բաւական ուշ արձագանգեցին: Ձեր կարծիքով՝ ո՞րն է դրա պատճառը:

- Նրանք մի քիչ «շւարած» էին, չգիտէին՝ ինչ պատասխանել: Բայց երբ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը կրկնեց նախագահի յայտարարութիւնը, իրենք ճնշում զգացին: Անկարան մտածում էր, որ Ս. Սարգսեանի յայտարարութիւնն անտեսելով` հարցը կը մոռացւի, բայց այդպէս չեղաւ: Թուրքիան փորձում է մեղադրել Հայաստանին այս արձանագրութիւնների տապալման մէջ, ասում են, որ Հայաստանը համաձայնութիւնը խախտեց, որ ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշումը փոխեց արձանագրութիւնների էութիւնը եւ այլն: Այնինչ, դա այդպէս չէ: Մենք գուցէ այս արձանագրութիւնները առոչինչ յայտարարելուց յետոյ միջնորդների կողմից ճնշում զգանք, բայց իրենք էլ լաւ հասկացել են, թէ ով է իսկական պատասխանատուն, ով է մեղաւոր, որ հայ-թուրքական յարաբերութիւններ չկան:

 

-Ոչինչ չի՞ կարող Հայաստանին յետ պահել այս արձանագրութիւններն առոչինչ յայտարարելուց: Եթէ միջնորդները, օրինակ` համոզեն, կամ Թուրքիան մի խոստումնալից յայտարարություն անի, դա չի՞ կարող դառնալ պատճառ, որ ՀՀ իշխանութիւնները մտափոխւեն:

- 99.9 տոկոսով չկայ: Թուրքիան այնքան է կրկնել այն, որ մինչեւ Ղարաբաղի հարցում իր ու Ադրբեջանի պատկերացրած դրական տեղաշարժը չլինի, քայլ չի ձեռնարկի արձանագրութիւնների ուղղութեամբ, որ դժւար թէ այս 7-8 շաբաթների ընթացքում նման բան անի: Բացի դրանից` 2008-2009 թւականին, երբ սկսւեց ֆուտբոլային դիւանագիտութիւնը, Թուրքիայի համար ինչ-որ առումով Հայաստանի հետ յարաբերութիւնները կարեւոր էին, հիմա դրանք օրակարգային չեն Թուրքիայի համար: Թուրքիան չի պատկերացնում, թէ ինչպիսի յարաբերութիւններ կարող է ունենալ անկախ Հայաստանի հետ, թուրքական պետական մտածողութեան մէջ չեն պատկերացնում, թէ ինչպէս կարելի է յարաբերւել Հայաստանի հետ: Չեմ կարծում, որ մի բան փոխւի, Թուրքիան կողմնորոշւի, թէ ինչ յարաբերութիւններ կարելի է հաստատել Հայաստանի հետ:

 

- Ասացիք, որ Թուրքիայի ներկայիս օրակարգում Հայաստանի հետ յարաբերութիւնները կարգաւորելու հարց չկայ: Իսկ մեզ համա՞ր: Մենք ունենք փակ սահմաններ, խնդիրներ արտահանման հետ կապւած եւ մի շարք խնդիրների լուծումը կապւում էր հայ-թուրքական արձանագրութիւնների հետ: Արդեօք այդ խնդիրների լուծման յոյսը վերջնականապէս չի՞ վերանում:

- Արձանագրութիւնների չվաւերացւած լինելն աւելի վնասակար է, քան դրանց բացակայութիւնը: Թուրքիան այդ փաստաթուղթն օգտագործում է Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման դէմ պայքարում, Հայաստանի վրայ ճնշում գործադրելու հարցում եւ այլն:

Ինչ վերաբերում է մեր կարիքներին, ամերիկացի դիւանագէտներն այն ժամանակ համոզում էին, որ եթէ սահմանները բացւեն, լաւ կը լինի, մեծ շուկայ կը բացւի մեր առաջ, բայց մենք տնտեսական վերլուծութիւն իրականացրեցինք ու պարզ դարձաւ, որ Թուրքիան չի դառնայ մեզ համար 75 միլիոնանոց շուկայ, մինչեւ մենք մեր արտադրանքի մակարդակը չբարձրացնենք: Եթէ իսկապէս սահմանը մի օր բացւի, պատրաստ պէտք է լինենք մեր արտադրանքի մակարդակը բարձրացնել այն որակին, որը ընդունել են Թուրքիայում` որպէս չափանիշ:

Թուրքիայի հետ սահմանը բացելը Հայաստանի համար կարեւոր է հետեւեալ տեսանկիւնից. ՀՀ առաջին նախագահը, ով այդ թւում մեր կողմից, մեղադրւում էր թուրքասէր լինելու մէջ, ինքն էր, որ ասաց, որ սպառնալիք կայ Թուրքիայի կողմից եւ դրա համար բանակցեց ռուսական ռազմաբազաները Հայաստանում ներկայացնելու շուրջ: Հայաստանում Թուրքիան տեսնում են որպէս ազգային անվտանգութեան գլխաւոր սպառնալիք: Եթէ Թուրքիան ուզում է, որ մենք փոխենք մեր զգացումը, պէտք է նորմալ յարաբերութիւններ ունենանք: Դա չի նշանակում սերտ յարաբերութիւններ: Դիւանագիտական նորմալ յարաբերութիւններ են պէտք, սահմանը փակ պահելը թշնամական վերաբերմունք է: Ուստի Թուրքիան պէտք է փոխի իր կեցւածքը, Հայաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատի:

Բայց սա չի նշանակում, որ Հայաստան եւ Թուրքիա յարաբերութիւնները պէտք է այսպիսին մնան, ոչ, դրանք պէտք է նորմալանան:

Ըստ իս՝ նախագահի մտքում կար Արեւմուտքի հետ յարաբերութիւններ կարգաւորելու հեռանկարը: Հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթացի յետեւում իրականում եղել է ԱՄՆ-ն, նրանք էին ուզում, որ կողմերի միջեւ յարաբերութիւնները հաստատւեն եւ մինչեւ հիմա, որ ինքը ձգում է, առոչինչ չի համարում դրանք հէնց այսօր, հէնց այս նպատակն ունեն՝ Արեւմուտքի հետ չվատացնել յարաբերութիւնները:

Այլեւս ոչ մէկ չի կարող Հայաստանին մեղադրել, որ Հայաստանը չփորձեց կարգաւորել Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնները: Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի ժամանակ բազում փորձեր եղան, Ռոբերտ Քոչարեանը եւս բազում տարբերակներ փորձեց, Սերժ Սարգսեանն էլ տեսնում էք՝ փորձում է: Ինչ ասել են՝ փորձել ենք, այլեւս ոչ մէկ մեզ չի կարող մեղադրել, որ չենք փորձել:

 

- Պարո՛ն Մանոյեան, երբ ՀՅԴ-ն տարիներ առաջ դուրս եկաւ իշխանական կոալիցիայից, ՀՀԿ հետ տարակարծութիւններից մէկը հէնց հայ-թուրքական արձանագրութիւններին էր վերաբերում: Գրեթէ 1 տարի առաջ ՀՅԴ-ն վերադարձաւ իշխանութիւն՝ որպէս կոալիցիոն գործընկեր, ինչից յետոյ ամիսներ անց Սերժ Սարգսեանը յայտարարեց հայ-թուրքական արձանագրութիւնները առոչինչ յայտարարելու մասին: ՀՅԴ-ն դեր ունեցե՞լ է այս որոշման կայացման մէջ:

- 2009 թւականին մենք յայտարարեցինք, որ դուրս ենք գալիս կոալիցիայից, ոչ թէ նրա համար, որ չգիտէինք, որ այս հարցում բանակցութիւններ են վարւում, այլ որովհետեւ չգիտէինք, որ ապրիլի 24-ի նախօրէին պետք է ներկայացւէր ճանապարհային քարտէզը: Մենք ունէինք տարակարծութիւն կառավարութեան հետ տնտեսական, սոցիալական որոշ հարցերում, բայց կար նաեւ այս խնդիրը, Արցախի խնդիրը, իսկ երբ տեսանք, որ այս հարցում առանց մեզ տեղեկացնելու որոշում կայացւեց, ճիշտ էր դուրս գալը: Կարծում եմ, որ նախագահի համար սա անցանկալի չէր, որովհետեւ բանակցութիւններում նախագահը, դա էլ է օգտագործել, թէ շատ մի ճնշէք, ես կորցրել եմ…

Արձանագրութիւնները ստորագրելուց 1 տարի անց ՀՀԿ համագումարում նախագահը յայտարարեց, որ հիմա այլ մօտեցում ունենք, քան՝ մեկ տարի առաջ: Այն ակնկալիքը, որ կար Թուրքիայից, մէկ տարի յետոյ յօդս էր ցնդել՝ շնորհիւ Թուրքիայի: Վստահ եմ, որ մեր մօտեցումներն այս հարցում ազդել են նախագահի մտածողութեան վրայ, բայց ասել, որ միայն մենք ենք եղել այս որոշման պատճառն՝ այդպէս չէ: Նախագահը մինչեւ արձանագրութիւնների ստորագրումն էլ, երբ որոշեց այցելել սփիւռքեան կենտրոններ, ինչից յետոյ ստորագրման օրը հանդէս եկաւ ելոյթով, արդէն արտայայտել էր որոշակի փոփոխութիւն:

Նախագահը բաւական ինքնավստահ կերպով մինչեւ իր պաշտօնավարման համարեայ վերջին օրը պահում է ստորագրութիւնը յետ վերցնելու գործընթացը: Նա մէկ առիթով ասաց, որ ես սկսել եմ գործընթացը, ճիշտ կը լինի, որ ես էլ այն աւարտեմ: Ամէն դէպքում հնարաւորութիւն թողնում է միջնորդներին՝ անելիքները անել, որ չասեն, թէ ժամանակ չկար իրավիճակը կարգաւորելու, չմեղադրեն աճապարելու մէջ: Ուստի իր պաշտօնավարման մինչեւ վերջին օրը, մինչեւ լիազօրութիւնների աւարտի վերջին օրը, պահում է ստորագրութիւնն այս արձանագրութիւնների տակ:

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։