Հա

Ազգային

02/01/2019 - 11:50

2018: Հայաստանի անհանգիստ 12 ամիսները

2018 թւականը աննախադէպ էր իրադարձութիւնների եւ ալեկոծումների ալիքով: Ապրիլ-մայիս ամիսներին Հայաստանում տեղի ունացած ժողովրդային հուժկու շարժումն ու նրան հետեւած իշխանափոխութիւնը ստեղծեցին ներքաղաքական նոր իրավիճակ, որն ամրագրւեց դեկտեմբերի 9-ի խորհրդարանական ընտրութիւններով: «Ժողովրդական ոչ բռնի թաւշեայ յեղափոխութիւն» անւանումը ստացած այս աննախադեպ ընդւզումը փողոց հանեց հազարաւոր մարդկանց, որոնք մերժեցին հին ռեժիմն ու նրա ստեղծած համակարգը: 

ԱՐՏԱԿ ՍԱՐԳՍԵԱՆ

 

2018 թւականը աննախադէպ էր իրադարձութիւնների եւ ալեկոծումների ալիքով: Ապրիլ-մայիս ամիսներին Հայաստանում տեղի ունացած ժողովրդային հուժկու շարժումն ու նրան հետեւած իշխանափոխութիւնը ստեղծեցին ներքաղաքական նոր իրավիճակ, որն ամրագրւեց դեկտեմբերի 9-ի խորհրդարանական ընտրութիւններով: «Ժողովրդական ոչ բռնի թաւշեայ յեղափոխութիւն» անւանումը ստացած այս աննախադեպ ընդւզումը փողոց հանեց հազարաւոր մարդկանց, որոնք մերժեցին հին ռեժիմն ու նրա ստեղծած համակարգը: Թւում էր, թէ աղքատութեան, արտագաղթի եւ յուսահատութեան մէջ գտնւող Հայաստանի հասարակութիւնն այլեւս ի վիճակի չէ պայքարելու թւացեալ ուժեղ իշխանութեան դէմ, սակայն աւելի լաւ ապագայի յոյսն արթուն էր հայ հանրութեան մէջ եւ ընդւզումն աննախադէպ էր: Այս շարժման նախադրեալներն ու պատճառները, թերեւս, հիմնականում սոցիալական էին, որը, իր հերթին, հետեւանք էր Հայաստանում հաստատւած օլիգարխիկ համակարգի, տնտեսութեան մենաշնորհային բնոյթի, համակարգային կոռուպցիայի, պետական կառավարման համակարգի լճացման: Այս ամէնը կիսաշրջափակման եւ չաւարտւած պատերազմի մէջ գտնւող Հայաստանի համար ստեղծել էին խիստ անբարենպաստ միջավայր, որը խոչընդոտում էր երկրի զարգացմանն ու բնակչութեան բարեկեցութեան բարելաւմանը: Հանրութեան շուրջ 30 տոկոսը յայտնւել էր աղքատութեան մէջ, արտագաղթը միայն վերջին 10 տարիներին հատել էր 300 հազար մարդու սահմանը: Իշխանական լծակների եւ փողի միջոցով շարունակաբար կայացած ընտրութիւնները դժգոհութեան եւ անվստահութեան մթնոլորտ էին ստեղծել պետական իշխանութեան հանդէպ: Այս ամէնը հանրութեանն օտարել էր սեփական պետութիւնից, եւ հասարակութիւնը գտնւում էր պայքարի նոր առանցքի փնտրտուքում: Սահմանադրական փոփոխութիւնները, իրենց հերթին, նպաստաւոր պայմաններ ստեղծեցին ժողովրդային շարժման համար: Փաստացի այն ծաւալւեց նոր Սահմանադրութեամբ նախատեսւած կիսանախագահական համակարգից խորհրդարանական համակարգի անցման վերջնափուլում, իսկ առիթը՝ Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսեանի առաջադրումն էր վարչապետի պաշտօնում:

2018 թ. քաղաքական իրադարձութիւնները կարելի է բաժանել 4 հիմնական փուլերի՝ 

Խորհրդարանական համակարգին անցման փուլը (յունւար-ապրիլ)

Ժողովրդային շարժման փուլը (ապրիլ-մայիս), 

Ազգային համաձայնութեան կառավարութեան գործունէութեան անցումային փուլը (մայիս-հոկտեմբեր), 

Քաղաքական նոր վերադասաւորումների եւ ՀՀ ԱԺ արտահերթ ընտրութիւնների անցկացման փուլը (նոյեմբեր-դեկտեմբեր):

Քաղաքական գործընթացների թոհուբոհում, Հայաստանն ու ողջ հայութիւնը նշեց եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծման 100-ամեակը, տեղի ունեցան նաեւ մի քանի այլ կարեւոր միջոցառումներ (Երեւանի հիմնադրման 2800-ամեակ, Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողով), որոնք, սակայն, ինչ-որ տեղ ստւերւեցին քաղաքական փոփոխութիւնների ֆոնին. Հայաստանի հասարակութիւնն ու հայութիւնը ապրում էր վերափոխման մի ժամանակաշրջան, որը պայմանաւորեց 2018 թ. հիմնական բովանդակութիւնն ու ընթացքը: Նոյնիսկ Մարտի 1-ին, երբ ՀՀ գործող նախագահ Սերժ Սարգսեանը չեղեալ յայտարարեց հայ-թուրքական Ցիւրիխեան արձանագրութիւնները, հայ հանրութիւնն ու քաղաքական ուժերը, բացի Դաշնակցութիւնից, որ սկզբից մինչեւ վերջ պայքարեց այդ արձանագրութիւնների դէմ, գրեթէ չարձագանգեցին այդ կարեւոր իրադարձութեանը:

Մարտի 2-ին Հայաստանի խորհրդարանը Մեծ Բրիտանիայում ՀՀ դեսպան Արմէն Սարգսեանին ընտրեց Հայաստանի նոր նախագահ: Վերջինի լիազօրութիւններն ուժի մէջ մտան ապրիլի 9-ին, նոյն օրը վերջացաւ ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսեանի պաշտօնավարման ժամկէտը: Ապրիլի 17-ը նշանակւեց ՀՀ նոր վարչապետի ընտրութեան օր: Ահա այս մէկ շաբաթեայ ժամակակահատւածը, երբ իրական իշխանական լծակը չունէր փաստացի պատասխանատու, լաւագոյն ձեւով օգտագործւեց խորհրդարանական «Ելք» ընդդիմադիր դաշինքին մաս կազմող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան կողմից: Դեռեւս ամիսներ առաջ այդ կուսակցութեան ղեկավար Նիկոլ Փաշինեանը յայտարարել էր, որ այդ անցումային մէկ շաբաթւայ ընթացքում Հայաստանի իշխանութիւնը գտնւելու է փողոցում: Ի պատասխան՝ իշխող Հանրապետական կուսակցութեան գործիչները նշում էին, որ Հայաստանում իշխանութեան խնդիրը դեռ երկար ժամանակ լուծւելու է Մելիք Ադամեան փողոցի վրայ գտնւող ՀՀԿ գրասենեակում: Մարտի 31-ին Փաշինեանը յայտարարեց փողոցային պայքարի սկզբի մասին, որը մեկնարկեց «Իմ քայլը» նախաձեռնութեամբ: Փաշինեանը, քայլարշաւ սկսելով Գիւմրի քաղաքից, նպատակ ունէր խոչընդոտել Սերժ Սարգսեանի առաջադրմանը ՀՀ նոր վարչապետի պաշտօնում, որը դիտւում էր, որպես պաշտօնավարման փաստացի երրորդ շրջան: Ապրիլի 13-ին քայլերթի մասնակիցները հասան Երեւան եւ սկսւեց փողոցային աննախադէպ պայքարի հուժկու ալիք: Փաշինեանը յայտարարում էր, որ կախւած թէ ինչքան մարդ կը միանայ իրեն, համապատասխանաբար կը բխեն յաջորդ քայլերը: Շարժմանը միացան դեռեւս մարտին ձեւաւորւած «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնութեան ակտիւիստներն ու ուսանողութիւնը: Ապրիլի 17-ին Սերժ Սարգսեանը խորհրդարանի կողմից ընտրւեց ՀՀ նոր վարչապետ: Չկարողանալով խոչընդոտել ընտրութեան գործընթացը, Փաշինեանը յայտարարեց Հայաստանում «Ժողովրդական ոչ բռնի թաւշեայ յեղափոխութիւն» սկսելու մասին: Ակտիւիստները, յաջորդող օրերին, ձեռնարկեցին երթեր, փողոցների փակման ակցիաներ, պետական հաստատութիւնների շրջափակման գործողութիւններ: Նմանատիպ ակցիաներ սկսւեցին նաեւ հանրապետութեան այլ խոշոր քաղաքներում: Սփիւռքը եւս անմասն չմնած բողոքի գործողութիւններից:

Հանրահաւաքները տեղափոխւեցին Հանրապետութեան հրապարակ, որտեղ հաւաքւեցին բազմահազար քաղաքացիներ՝ պահանջելով Սերժ Սարգսեանի հրաժարականը: Երկրում ստեղծւած առճակատման լարւած մթնոլորտում, ապրիլի 19-ին, ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմինը հանդէս եկաւ յայտարարութեամբ: Բախումից խուսափելու, ժողովրդային շարժումն արդիւնաւորելու, առկայ խնդիրները համախոհութեամբ լուծելու եւ ստեղծւած իրավիճակը հանգուցալուծելու նպատակով, Դաշնակցութիւնը կոչ էր անում խորհրդարանում ներկայացւած քաղաքական ուժերին, ՀՀ նորընտիր նախագահի հովանու ներքոյ՝ որպէս պետութեան գլխի եւ սահմանադրութեան երաշխաւորի, ստեղծել քաղաքական խորհրդակցութիւնների հարթակ:

Ապրիլի 21-ին Սերժ Սարգսեանը կոչով դիմեց Փաշինեանին՝ առաջարկելով անյապաղ նստել երկխօսութեան սեղանի շուրջ, որը համահունչ էր Դանակցութեան առաջադրած ճանապարհին: Սակայն, ապրիլի 22-ին, Երեւանի «Մարիոթ» հիւրանոցում, Սարգսեան-Փաշինեան հրապարակային հանդիպումը տապալւեց՝ կողմերի անզիջողական կեցվածքի պատճառով: Նոյն օրը ձերբակալւեցին շարժման առաջնորդներ, ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամաւորներ Նիկոլ Փաշինեանը, Արարատ Միրզոյեանը ու Սասուն Միքայէլեանը:

Ապրիլի 22-ին Դաշնակցութիւնը դիմեց հանրութեանն ու քաղաքական ուժերին, կոչ անելով սթափ գնահատել իրավիճակը, զերծ մնալ ծայրայեղութիւններից եւ իրատեսական լուծումներ փնտրել: Իր սկզբունքային դիրքորոշումներին հաւատարիմ՝ ՀՅԴ-ն յայտարարեց երկխօսութեանն ուղղւած իր ջանքերը շարունակելու մասին:

Ապրիլի 23-ին նախապատրաստւում էր ՀՀ ԱԺ արտահերթ նիստ, որտեղ պէտք է քննարկւէր ձերբակալւած պատգամաւորներին անձեռնմխելիութիւնից զրկելու հարցը, արդիւնքում՝ նրանց կալանաւորման ժամկէտը հնարաւոր կը լինէր երկարաձգել:

ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Հրանտ Մարգարեանը, հանդիպելով վարչապետ Սերժ Սարգսեանին, կրկին յայտնեց փոխզիջումների անհրաժեշտութեան եւ ՀՅԴ-ի՝ միջնորդական պատրաստակամութեան մասին, նշելով, որ եթէ ԱԺ-ում օրակարգ բերւի ձերբակալւած պատգամաւորներին անձեռնմխելիութիւնից զրկելու հարցը, ապա ՀՅԴ-ն, չի մասնակցի քւէարկութեանը, եւ կը պահպանի իր միջնորդական դերակատարութիւնը:

Նոյն օրը Հրանտ Մարգարեանը մեկուսարանում հանդիպեց Փաշինեանին, որից յետոյ հանդէս եկաւ արտակարգ հարցազրոյցով, մէկ անգամ եւս շեշտելով, որ Դաշնակցութիւնն ամէն ինչ անում է բախումը կանխելու, երկխօսութիւնը յաջողելու եւ լուծում գտնելու հարցում: «Մենք, իբրեւ Դաշնակցութիւն, համաձայն չենք ձերբակալութիւններին, նաեւ դէմ ենք, երբ վերջնագրերով են խօսում: Մենք հաւատում ենք, որ անհրաժեշտ է երկխօսութիւն՝ յանուն երկրի ու ժողովրդի:

Պէտք է կարողանանք սթափւել, առիթ տանք, որ այդ երկխօսութիւնը տեղի ունենայ, լուծումը գտնւի ու երկիրը ցնցումների չտանենք:

Կարեւոր է այսօր եւ այս պահին, որ ժողովրդային շարժումը շատ աւելի զգոյշ լինի, սադրանքների չենթարկւի, խաղաղ բնոյթը պահպանի, որպէսզի լուծման հնարաւորութիւն ստեղծւի: Մենք ամէն ինչ անում ենք եւ այսպիսի ճիգ ու ջանքի մէջ ոչ անհատական ու ոչ էլ կուսակցական շահն է, որ խնդիր է: Երկիրն ու մեր ժողովուրդն է, որ հիմնական արժէք են, մենք դրան ենք հաւատում եւ դա է, որ պէտք է համոզում դարձնենք բոլորին, որ յանուն երկրի եւ ժողովրդի բոլորը պէտք է զիջեն ինչ-որ բան, որպէսզի ելք գտնւի»,- նշում էր ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչը:

Ապրիլի 23-ի ձերբակալւած պատգամաւորներն ազատ արձակւեցին: Իսկ ՀՀ վարչապետ Սերժ Սարգսեանը հրաժարական ներկայացրեց, նշելով, որ կատարում է ժողովրդի պահանջը եւ վայր է դնում լիազօրութիւնները:

Սերժ Սարգսեանի հրաժարականից յետոյ, Փաշինեանը կրկին առաջադրեց դեռեւս ապրիլի 20-ին ներկայացւած պահանջները՝ 1. Ժողովրդի թեկնածուին ընտրել ՀՀ վարչապետի ժամանակաւոր պաշտօնակատար, 2. ձեւաւորել ժամանակաւոր կառավարութիւն, 3. անցկացնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւններ:

Դաշնակցութիւնն արձանագրեց, որ կատարւած իրադարձութիւնները Հայաստանի զարգացման նոր փուլ սկզբնաւորելու նախադրեալներ են ստեղծել, եւ անհրաժեշտ է երկխօսութեամբ, համախոհութեամբ ձեւաւորել այնպիսի քաղաքական օրակարգ, որը կընդգրկի երկրում անհրաժեշտ արագ բարեփոխումների ժամանակացոյցն ու ճանապարհային քարտէզը։ «Պէտք է շարունակել ժողովրդային շարժման բացառապէս խաղաղ բնոյթը, զուգահեռաբար հաշւի առնելով երկրում բնականոն կեանքի հաստատման անհրաժեշտութիւնը։ Ժողովրդային շարժումը պէտք է շարունակի թոյլ չտալ որեւէ արտաքին միջամտութիւն մեր ներքին կեանքին եւ պայմաններ ապահովի առկայ խնդիրները քաղաքական դաշտում լուծելու համար։ Հայոց Ցեղասպանութեան նահատակների յիշատակի օրւայ նախօրէին համաժողովրդային այս ձեռքբերումը անհրաժեշտ է վերածել համազգային համախոհութեան, մեր Հայրենիքի թռիչքային զարգացման նոր ու հուժկու ազդակի»,-ասւած էր յայտարարութեան մէջ:

Ապրիլի 24-ին, քաղաքական տարբեր գործիչներ, Ծիծեռնակաբերդի համալիրում խօսեցին նաեւ ծաւալւած իրադարձութիւնների մասին: Հրանտ Մարգարեանն, իր հարցազրոյցներում, կրկին նշեց, որ ժամանակն է առիթն օգտագործել ժողովրդի դժգոհութեան իրական պատճառները վերացնելու, ճիշտ ծրագիր մշակելու, համախոհութեան մթնոլորտ ձեւաւորելու եւ երկիրը արագ առաջ տանելու համար:

Միջազգային լրատւամիջոցների համար Փաշինեանի կազմակերպած մամուլի ասուլիսը լայն արձագանգ ունեցաւ: Փաշինեանը կրկին հաստատեց խաղաղ յեղափոխութիւնը շարունակելու եւ իր տրամաբանական աւարտին հասցնելու անհրաժեշտութիւնը: Անդրադարձ կատարւեց նաեւ Ռուսաստանի հետ եղած որոշ խնդիրներին: Հիմնական ուղերձն այն էր, որ բոլոր երկրների հետ կը շարունակւեն բարիդրացիական յարաբերութիւնները:

Ստեղծւած նոր իրավիճակում ակնյայտ էր, որ իշխանական Հանրապետական կուսակցութիւնը ցանկանում էր Հայաստանի նոր վարչապետ առաջադրել փոխվարչապետ Կարէն Կարապետեանին: Վերջինս յայտարարեց Փաշինեանի հետ բանակցութիւններից հրաժարւելու մասին, նշելով, որ երկխօսութիւնը չի կարող կայանալ միակողմանի պարտադրւող օրակարգով, լրագրողների մասնակցութեամբ եւ Փաշինեանի կողմից մատնանշւած անձանց հետ:

Ապրիլի 25-ին ՀՅԴ-ն յայտարարեց քաղաքական կոալիցիայից դուրս գալու մասին, նաեւ առաջրկելով իրավիճակը հանգուցալուծելու իր ծրագիրը. «Ազգային ժողովը պէտք է ընտրի ժողովրդի վստահութիւնը վայելող վարչապետ, որի ձեւաւորած կառավարութեան մշակած պետութեան ներքին եւ արտաքին քաղաքականութիւնը ներառող ծրագիրը պէտք է նպատակ հետապնդի.

ա) լիցքաթափել ներքաղաքական լարւածութիւնը,

բ) յաղթահարել քաղաքական ճգնաժամը,

գ) յստակ առաջնահերթութիւններ նախանշելով երաշխաւորել կուտակւած խնդիրների լուծումը,

դ) լիարժէք ժողովրդավարական պայմանների ապահովմամբ նախապատրաստել եւ անցկացնել արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւններ»,- նշւում էր Դաշնակցութեան յայտարարութեան մէջ:

Հաջորդ օրը ՀՅԴ 3 նախարարներն ու երկու մարզպետները ներկայացրեցին իրենց հրաժարականի դիմումները:

Վարչապետի ընտրութեան խորհրդարանի յատուկ նիստը նշանակւեց մայիսի 1-ին:

Դաշնակցութեան ներկայացուցիչների եւ Փաշինեանի միջեւ կայացած հանդիպումից եւ կողմերի դիրքորոշումները յստակեցնելուց յետոյ, ապրիլի 27-ին Դաշնակցութիւնը հանդէս եկաւ նոր նախաձեռնութեամբ. «Մայիսի 1-ին կայանալիք ԱԺ նիստին ընդառաջ խորհրդարանական բոլոր խմբակցութիւնների մասնակցութեամբ, համախոհաբար ձեւաւորել միասնական քաղաքական օրակարգ, համաձայնւել ժողովրդի վստահութիւնը վայելող միասնական թեկնածուի շուրջ, ով պէտք է համախոհութեան հիման վրայ ներկայացնի կառավարութեան համապատասխան կազմ եւ գործունէութեան ծրագիր»,- ասւած էր յայտարարութեան մէջ:

Ապրիլի 29-ին, Դաշնակցութիւնը յայտարարեց, որ մայիսի 1-ին կայանալիք վարչապետի ընտրութիւններին կը պաշտպանի Փաշինեանի թեկնածութիւնը, քանզի վարչապետի միասնական թեկնածուի եւ քաղաքական օրակարգի շուրջ համախոհութիւնը կարող է իրականութիւն դառնալ։

Ապրիլի 30-ին ԱԺ ՀՅԴ խմբակցութեան հետ հանդիպումից յետոյ ՀՅԴ Բիւրոյի քաղաքական ներկայացուցիչ Արմէն Ռուստամեանը եւ Նիկոլ Փաշինեանը յայտարարեցին, որ իրենց մօտեցումների միջեւ լուրջ տարակարծութիւններ չկան:

Մայիս 1-ին, խորհրդարանում, Փաշինեանը չհաւաքեց անհրաժեշտ ձայներ՝ ՀՀ վարչապետ ընտրւելու համար, չնայած, որ նրան սատարեցին նաեւ «Ծառուկեան» դաշինքն ու ՀՅԴ-ն:

Մայիսի 3-ին Նիկոլ Փաշինեանը ԱԺ «Ելք», «Ծառուկեան» եւ ՀՅԴ խմբակցութիւնների կողմից կրկին առաջադրւեց վարչապետի թեկնածու եւ մայիսի 8-ին, խորհրդարանի կողմից, ընտրւեց ՀՀ նոր վարչապետ:

Մայիսի կէսերին «Ելք» եւ «Ծառուկեան» դաշինքների ու ՀՅԴ-ի մասնակցութեամբ ձեւաւորւեց Ազգային համաձայնութեան կառավարութիւն: Չնայած ՀՅԴ-ի պահանջներին, Փաշինեանի նոր կառավարութեան ձեւաւորման ժամանակ չստորագրւեց որեւէ փաստաթուղթ, եւ կառավարութիւն կազմած ուժերը, ըստ էութեան, համաձայնութեան եկան միայն յունիսին ընդունւած նոր կառավարութեան ծրագրի շուրջ:

Պէտք է փաստել, որ Դաշնակցութիւնը խնդիր չէր դրել՝ մտնելու կառավարութեան մէջ եւ Փաշինեանին յայտնել էր այդ մասին, նշելով, որ պատրաստ է շարունակել աջակցութիւնը ՀՀ նոր իշխանութիւններին՝ առանց մաս կազմելու կառավարութեանը: Սակայն, Փաշինեանի կողմից երկրորդ անգամ հրաւէր ստանալուց յետոյ, Դաշնակցութիւնը մաս կազմեց կառավարութեանը՝ նպաստելով անցումային այդ շրջանում երկրի եւ կառավարութեան կայունութեանն ու բնականոն գործունէութեանը: Դաշնակցութեանը վստահւեցին ՀՀ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների ու ՀՀ գիւղատնտեսութեան նախարարութիւնները, նաեւ՝ Արագածոտնի եւ Գեղարքունիքի մարզպետների պաշտօնները:

Նոր կառավարութեան ծրագրի առանցքային կէտերից էր արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւնների անցկացումը, որը պէտք է կայանար առաւելագոյնը մէկ տարւայ ընթացքում՝ անհրաժեշտ նախապատրաստութիւններից եւ Ընտրական օրէնսգրքի փոփոխութիւններից յետոյ: Մասնաւորապէս, նախատեսւում էր վերացնել ռէյտինգային ընտրակարգն ու անցնել լիարժէք համամասնական համակարգի: Նոր իշխանութիւնը յայտարարեց նաեւ, որ Հայաստանը շարունակելու է իր արտաքին քաղաքական ուղեգիծը եւ այս առումով որեւէ փոփոխութիւն չի նախատեսում:

Փոփոխութիւնների այս ընթացքին զուգահեռ, Հայաստանի առջեւ ծառացել էին նաեւ մեծ ռիսկեր՝ թէ՛ արտաքին եւ թէ՛ ներիքին առումներով: Նախ, ժողովրդային շարժման իրական բնոյթը, ի սկզբանէ անկանխատեսելի էր: Շարժումը ասպարէզ եկաւ մէկ հիմնական կարգախօսով՝ «Մերժիր Սերժին», որը չէր ցուցանում երկրի զարգացման ապագայի ճանապարհը: Եւ հէնց շարժման սկզբնափուլում ահազանգներ հնչեցին՝ Հայաստանում գունաւոր յեղափոխութեան հաւանական ծաւալման մասին, ինչը ենթադրում էր արտաքին քաղաքական կուրսի հնարաւոր եւ վտանգաւոր փոփոխութիւններ: Ակնյայտ էր, որ շարժումը ծաւալւում էր արեւմտեան տեխնոլոգիաներով, այն ղեկավարում էին արեւմտամէտ ուժերն ու գործիչները, որոնք նախկինում դէմ էին արտայայտւել Հայաստանի անդամակցութեանը ՀԱՊԿ-ին եւ ԵԱՏՄ-ին: Աչքի առաջ ունենալով Վարաստանի եւ Ուկրայինայի սցենարները իրական վտանգ կար, որ Հայաստանը եւս կարող է ներքաշւել Արեւմուտք-Ռուսաստան, նաեւ Արեւմուտք-Իրան հակամարտութեան մէջ: Արդիւնքում Հայաստանը կը ներքաշւէր իրեն ոչ նպաստաւոր հակամարտութիւնների մէջ, որի համար վճարւած գինը կարող էր լինել Արցախը, ինչպէս Վրաստանը վճարեց Աբխազիայով եւ Հարաւային Օսեթիայով, իսկ Ուկրայինան՝ Ղրիմով:

Ակնյայտ էր, նաեւ, մէկ այլ բան. Հայաստանում արտաքին ուժերի միջամտութիւնները ակնառու էին, ինչը հիմնականում դրսեւորւում էր տարբեր ՀԿ-ների եւ շարժումների, այդ թւում աղանդաւորական, հակաեկեղեցական, ԼԳԲՏ համայնքի ներկայացուցիչների ակտիւացմամբ: Որ շարժումը կարող էր վերածւել հակառուսական պայքարի, շառ ռէալ էր եւ ռուսական կողմը եւս չէր թաքցնում իր մտահոգութիւնները: Դա էր պատճառը, որ կարճ ժամանակում տեղի ունեցան Փաշինեան-Պուտին մի քանի հանդիպումներ: Հասկանալի էր, որ Հայաստանի նոր իշխանութիւնները եւս գիտակցում էին, որ եթէ արտաքին քաղաքականութեան մէջ տեղի ունենան փոփոխութիւններ, ապա հակազդեցութիւնը կը լինի մեծ եւ վտանգաւոր ելքով:

Երկրորդ կարեւոր վտանգը Արցախեան ճակատում էր: Ժողովրդային շարժման օրերին, Արցախի ուղղութեամբ, Ադրբեջանն ակտիւ զօրաշարժեր էր իրականացնում, իսկ Նախիջեւանի սահմանագծում ադրբեջանական ուժերը, չէզոք գօտում, առաջ էին շարժել իրենց ստորաբաժանումները՝ սպառնալից դիրքեր գրաւելով Երեւանը Հայաստանի հարաւին եւ Արցախին կապող մայրուղու նկատմամբ: Ոչ հայանպաստ յայտարարութիւններով հանդէս եկան նաեւ Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանն ու ԱՄՆ նախագահի խորհրդականը:

Անորոշ էին Փաշինեանի մօտեցումները Արցախեան հարցի շուրջ, չնայած որ Դաշնակցութեան հետ տարբեր հանդիպումների ժամանակ ստացւել էին հաւաստիացումներ՝ Արցախի եւ հայ-թուրքական յարաբերութիւնների հարցում ոչ հայանպաստ զիջումների չգնալու վերաբերեալ:

Երրորդ ռիսկը պայմանաւորւած էր ազգային կազմակերպութիւնների եւ աւանդույթների դէմ որոշակի ոտնձգութիւններով: Յատկապէս ակտիւ պայքար սկսւեց Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի դէմ. հանդէս եկաւ «Նոր Հայաստան՝ նոր Հայրապետ» նախաձեռնութիւնը, որը արժեզրկում էր Հայ Առաքելական Եկեղեցին ու հոգեւոր դասին:

Չորրորդ խնդիրը, որ ծառացաւ, բանակի բարձրաստիճան որոշ նախկին սպաների եւ ղեկավարների դէմ մեղադրանքների առաջադրումն էր, յատկապէս ՀՀ պաշտպանութեան նախկին նախարար Միքայէլ Յարութիւնեանին ու ՀԱՊԿ գործող գլխաւոր քարտուղար Իւրի Խաչատուրովին առաջադրւած մեղադրանքները՝ Մարտի 1-ի գործով: Մեղադրանքներ առաջադրւեցին նաեւ այլ գեներալների, որոնք մեղադրւում էին տարաբնոյթ չարաշահումների մէջ:
Մարտի 1-ի գործով, Հայաստանում սահմանադրական կարգը տապալելու մեղադրանքով, կալանաւորւեց նաեւ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարեանը:

Այս գործողութիւնները որոշակիօրէն ընտրովի արդարադատութեան տպաւորութիւն էին ստեղծում, քանզի Հայաստանում արատաւոր համակարգը ձեւաւորւել էր դեռեւս Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի ժամանակ, իսկ Մարտի 1-ի արիւնալի դէպքերի համար մեղաւոր էին երկու կողմերը, հետեւաբար մեղադրանքները չէին կարող միակողմանի լինել:

Հինգերորդ խնդիրը դրսեւորւեց, յատկապէս օգոստոս-սեպտեմբերին՝ Երեւանի աւագանու նախընտրական քարոզարշաւի եւ նրան յաջորդող ժամանակահատւածում: Քարոզարշաւը ստացաւ աննախադէպ անհանդուրժողական բնոյթ, «Իմ քայլը» դաշինքի քաղաքապետի թեկնածուն, նաեւ վարչապետ Փաշինեանն ու նրա կողմնակիցները, անհանդուրժողական յայտարարութիւններով եւ սպառնալիքներով, հասարակութեանը բաժանեցին «սեւերի ու սպիտակների», եւ ողջ քարոզարշաւն անցաւ ոչ թէ ծրագրային դրոյթների շուրջ, այլ «սեւի ու սպիտակի» եւ անցեալի մերժման տրամաբանութեամբ: Ընտրութեանը մասնակցող Դաշնակցութիւնը եւ քաղաքական ուժերի մեծ մասը, բազմիցս յայտարարեցին, որ նման ձեւով ընտրութիւնների անցկացումն անընդունելի է եւ երկրում համերաշխութիւն ստեղծելու փոխարէն կառուցւում են նոր բարիկադներ՝ գծւում նոր բաժանարարներ:

Երեւանում, ստանալով ընտրութիւնների մասնակիցների 83 տոկոսի քւէն, Փաշինեանը յայտարարեց, որ ժողովուրդը ցանկանում է՝ ՀՀ ԱԺ արտահերթ ընտրութիւններն անցկացւեն 2018 թ. դեկտեմբերին եւ որեւէ պատճառ չկայ այն յետաձգելու համար:

Ակնյայտ էր, որ ժողովրդային ալիքի վերելքի պարագայում, Փաշինեանը ձգտում էր ընտրութիւններով ամրագրել իր դիրքերը՝ խորհրդարանում ստանալով հնարաւոր առաւելագոյն աթոռներ:

Ուրւագծւում էր նաեւ այն, որ Փաշինեանը ցանկանում է միայն իր ղեկավարած ուժի միջոցով ձեւաւորել ապագայ կառավարութիւնը, ձգտելով ձերբազատւել այլ պարտաւորութիւններից:

Նման առիթ հանդիսացաւ հոկտեմբերի 2-ին խորհրդարանում տեղի ունացած ՀՀ ԱԺ կանոնակարգ օրէնքում փոփոխութիւններ կատարելու մասին օրինագծի քւէարկութիւնը: ՀՀԿ, «Ծառուկեան» եւ ՀՅԴ խմբակցութիւնները, ելնելով Հայաստանում ընթացքող փոփոխութիւնները Սահմանադրական ուղեծրում պահելու եւ Խորհրդարանի աշխատանքները խոչնդոտող ռիսկերը նւազեցնելու անհրաժեշտութիւնից, անցկացրեցին մի օրինագիծ, որով նախատեսւում էր յետաձգել Խորհրդարանի նիստի անցկացումը այն պարագայում, եթէ նրա աշխատանքները խոչընդոտւեն:

Առիթն օգտագործելով Փաշինեանը կողմնակիցներին կոչ արեց հաւաքւել Խորհրդարանի շէնքի մօտ, նշւած օրինագիծը յայտարարելով «հակայեղափոխական»: Նման պարագայում Դաշնակցութիւնը կառավարութիւնից յետ կանչեց պաշտօնեաներին, իսկ Փաշինեանը ժողովրդի առջեւ ցուցադրաբար ստորագրեց ՀՅԴ եւ ԲՀԿ բարձրագոյն պաշտօնեաներին ազատելու փաստաթղթերը, ինչի իրաւունքը չունէր՝ կարող էր միայն նման առաջարկութիւն ներկայացնել նախագահին: Ըստ էութեան, նշւած օրինագիծը, բխում էր պետութեան եւ հէնց Փաշինեանի շահերից, քանզի փակում էր անօրինական ճանապարհով խորհրդարանի արձակման հնարաւորութիւնը: ՀՅԴ Բիւրոյի քաղաքական ներկայացուցիչ Արմէն Ռուստամեանը յայտարարեց, որ նշւած օրինագիծը նրա համար է, որ երկրում քաղաքական գործընթացներն ու փոփոխութիւնները տեղի ունենան իրաւունքի ուժով եւ ոչ թէ ուժի իրաւունքով:

Վեցերորդ ռիսկը՝ արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւնները դեկտեմբերին անցկացնելու գաղափարն էր: Փաշինեանը յայտարարեց, որ այդ ընտրութիւնները պէտք է տեղի ունենան դեկտեմբերի 9-ին, քանզի երկրում տեղի են ունենում հակայեղափոխական գործընթացներ, որոնք կարող են վտանգել յեղափոխութեան ձեռքբերումները:
Դաշնակցութիւնը հանդէս եկաւ ԱԺ արտահերթ ընտրութիւնների շուտափոյթ անցկացման դէմ, նշելով, որ ընտրութիւններից առաջ, կարճ ժամանակում, հնարաւոր չէ իրականացնել Ընտրական օրէնսգրքի եւ դրանից բխող իրաւակարգի փոփոխութիւններ: Նման պրակտիկան կը լինի հակաժողովրդավարական: Ակնյայտ էր, որ քաղաքական ուժերը դեռեւս պատրաստ չէին այդ ընտրութիւններին եւ նրանց համար ստեղծւում էր անհաւասար պայքարի դաշտ: Ըստ էութեան չէին իրականացւում ժողովրդային շարժման եւ ՀՀ կառավարութեան ծրագրի պահանջները, ըստ որոնց արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւնները պէտք է անցկացւէին՝ յատկապէս Ընտրական օրէնսգրքի փոփոխութիւններից, մասնաւորապէս՝ ռէյտինգային ընտրակարգը վերացնելուց յետոյ: Օրէնսգրքի փոփոխութիւնների նախագիծը մշակւել էր դեռեւս օգոստոս ամսին, եւ ակնկալւում էր, որ սեպտեմբերին այն կը բերւի խորհրդարան: Սակայն կառավարութիւնը յապաղեց, եւ օրէնսգիրքը, մասնակի փոփոխութիւններով, խորհրդարան բերւեց միայն հոկտեմբերին, որը սակայն չընդունւեց խորհրդարանի կողմից:

Նախընտրական քարոզչութեան համար մասնակից 11 ուժերն ունէին ընդամենը 12 օր եւ ընտրութիւնները ակնյայտօրէն, տեղի էին ունենում անհաւասար պայմաններում՝ ժողովրդային շարժման ալիքի, հասարակութեան զգացմունքայնութեան, ինչպէս նաեւ Փաշինեանի եւ նրա թիմի կողմից անհանդուրժողականութեան եւ սպառնալիքների ֆոնի վրայ: Արդիւնքում, Փաշինեանի «Իմ քայլը» դաշինքը ստացաւ ընտրողների շուրջ 70% քւէն, իսկ նրա կողքին, խորհրդարան անցան «Լուսաւոր Հայաստան» եւ «Բարգաւաճ Հայաստան» կուսակցութիւնները: Ըստ էութեան, խորհրդարանը զրկւեց ազգային ընդդիմադիր ուժերի ներկայութիւնից եւ ընդհանրապէս իրական ընդդիմութիւնից: Առաջիկայ պայքարը կը ծաւալւի արտախորհրդարանական ընդդիմութեան առանցքի շուրջ: Երկրում ձեւաւորւեց մենիշխանութեան իրական վտանգ, որը նահանջ է ժողովրդավարութիւնից եւ կարող է յանգեցնել նոր ներքաղաքական բեւեռացման: Իսկ վերը նշւած բոլոր ռիսկերը մնում են առկայ եւ կը պայմանաւորեն 2019 թւականի քաղաքական կեանքի բովանդակութիւնը: Հայաստանում բացառւեց հին արատաւոր երեւոյթների վերադարձը, սակայն հանրութեան կենսամակարդակի բարձրացումը, սոցիալական արդարութեան հաստատումն ու արտաքին քաղաքական մարտահրաւէրները մնում են չլուծւած: Իրական յեղափոխութիւնը դեռ առջեւում է եւ նոր իշխանութիւնները կանգնած են իրենց խոստումներն իրականացնելու խնդրի առջեւ՝ իրենց ձեռքում ունենալով այն իրականացնելու իշխանական ամբողջ լծակները: Իշխանութիւնը պարտաւորութիւն է սեփական ժողովրդի առջեւ եւ ոչ թէ՝ առանձնաշնորհում: Յուսանք, որ 2019 թւականը կը լինի կառուցելու, զարգանալու եւ համերաշխութեան տարի:

Յարակից լուրեր

  • Հինգ դաս Ալէն Սիմոնեանին
    Հինգ դաս Ալէն Սիմոնեանին

    Կան մարդիկ, որոնք քաղաքական գործիչ են դառնում իրենց աշխատասիրութեան, համառութեան ու կամքի շնորհիւ: Յարգում եմ այդպիսի մարդկանց, բայց եւ չեմ կարող բաւարարել ընթերցողներիս պահանջ-հարցադրումը` ինչո՞ւ Դուք քաղաքական գործիչ չէք դառնում: Ես չեմ ուզում քաղաքական գործիչ դառնալ, որովհետեւ քաղաքական գործիչներին հետեւելն ու նրանց գործունէութիւնը գնահատելն աւելի հետաքրքիր գործ է ինձ համար:

  • Աղասի Ենոքեան. «Փորձագէտների շրջանում կասկած չկայ՝ Փաշինեանը չի կարողանում դիմագրաւել ԼՂ հարցով ճնշումներին.
    Աղասի Ենոքեան. «Փորձագէտների շրջանում կասկած չկայ՝ Փաշինեանը չի կարողանում դիմագրաւել ԼՂ հարցով ճնշումներին.

    2019 թւականը Հայաստանում դառնալու է մամուլի նկատմամբ ճնշումների տարի: Այս մասին «Ֆէյսբուք»-ի իր էջում գրել է «Մեդիա պաշտպան» ծրագրի ղեկավար, քաղաքական վերլուծաբան Աղասի Ենոքեանը: 

  • Մեխանիկօրէն միաւորե՞լ նախարարութիւնները, կամ 1917-ի յեղափոխութիւնն էլ էր բարեփոխում
    Մեխանիկօրէն միաւորե՞լ նախարարութիւնները, կամ 1917-ի յեղափոխութիւնն էլ էր բարեփոխում

    Նախօրէին նախագահ Արմէն Սարգսեանը հրամանագիր է ստորագրել 12 նախարար նշանակելու մասին։ Այսպիսով, Հայաստանի կառավարութիւնը ձեւաւորւած է, բայց առայժմ պարզ չէ՝ մասամբ, թէ ամբողջութեամբ։ Կառավարութեան կառուցւածքը փոխելու մասին պաշտօնական օրինագիծ առայժմ չկայ, թէեւ արդէն ասւել է, որ 12 նախարարութիւն է մնալու։

  • Արթուր Թովմասեան. «Մադրիդեա՞ն սկզբունքներն են սեղանին դրւած, թէ՞ կազանեան»
    Արթուր Թովմասեան. «Մադրիդեա՞ն սկզբունքներն են սեղանին դրւած, թէ՞ կազանեան»

    Բանակցութիւնների այլընտրանքը պատերազմն է. այս ճշմարտութիւնից ելնելով Արցախի խորհրդարանի իշխող «Հայրենիք» խմբակցութեան ղեկավար Արթուր Թովմասեանը ողջունում է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական գերատեսչութիւնների ղեկավարների վերջին երկարատեւ հանդիպումները եւ բանակցային գործընթացը վերսկսելուն ուղղւած ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների ջանքերը:

  • Ինչպէ՞ս փչացնել հարեւան-բարեկամի հետ յարաբերութիւնները
    Ինչպէ՞ս փչացնել հարեւան-բարեկամի հետ յարաբերութիւնները

    Հայաստանում աղմուկ է բարձրացնում Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան զինւած ուժերի գլխաւոր շտաբի ղեկավար, գեներալ-լէյտենանտ Մոհամադ Բաղերի՝ Բաքւում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի հետ հանդիպմանն արած յայտարարութիւնը, թէ՝ Իրանը սատարում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութեանը․ ուժով ձեռք բերւող սահմանների փոփոխութիւնն անթոյլատրելի է, եւ Իրանն այդ հարցով միշտ Ադրբեջանի կողքին է։

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։