Հա

Ազգային

03/01/2019 - 12:30

Երեք յիշարժան Ամանոր, երեքն էլ` Արցախում

ՀՅԴ ԳՄ անդամ Արթուր Եղիազարեանը երեք յիշարժան Ամանոր է ունեցել, եւ ուշագրաւն այն է, որ երեքն էլ կապւած են Արցախի հետ: «yerkir.am»-ի հետ զրոյցում նա ասաց. «Կեանքիս մէջ երեք յիշարժան Ամանոր կայ` 1992 թւական, 1993 եւ 2012»:

«alikonline.ir» - ՀՅԴ ԳՄ անդամ Արթուր Եղիազարեանը երեք յիշարժան Ամանոր է ունեցել, եւ ուշագրաւն այն է, որ երեքն էլ կապւած են Արցախի հետ: «yerkir.am»-ի հետ զրոյցում նա ասաց. «Կեանքիս մէջ երեք յիշարժան Ամանոր կայ` 1992 թւական, 1993 եւ 2012»:

1992 թւականի Ամանորը 19-ամեայ Եղիազարեանի համար յիշարժան էր նրանով, որ պատերազմի թէժ պահին Շուշիում վարժարան հիմնելուց յետոյ հերթը հասել էր նրան, թէ ինչպես ուրախ Ամանոր կազմակերպեն վարժարանի 30 աշակերտների համար:

Նախքան ամանորեայ այդ միջոցառման պատմութեանն անցնելը, Եղիազարեանից խնդրեցինք պատմել, թէ ինչպէս են յաջողեցրել եւ´ պատերազմել, եւ´ վարժարան հիմնել` մտածել երեխաներին կրթելու մասին:

«Շուշիի ազատագրումից յետոյ ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալեան» ուսանողական միութեան մի քանի ընկերներով միտք յղացանք, որ Շուշիում հիմնենք վարժարան: Մենք այն գիտակցութիւնն ունէինք, որ Շուշին ոչ թէ ադրբեջանական կրակակէտ է, այլ եղել է Արեւելեան Հայաստանի պատմական մշակութային մայրաքաղաքը: Այդ գիտակրթական մշակութային կեանքն է, որ փորձում էինք վերականգնել»,- պատմեց նա:

Այսինքն` մի կողմից պատերազմ էր, միւս կողմից վարժարան էր հիմնւում: «Շատ հետաքրքիր էր. այդ ամէն ինչը անում էինք Շուշիի առանձնակի վաշտի /այդ ժամանակ դեռ գումարտակ չէր/ հետ: Դա Դաշնակցութեան գաղափարախօսութիւնից էր գալիս: Մտածում էինք, որ Շուշին պէտք է վերածնւի որպէս հայկական մշակութային քաղաք: Հաւատում ու համոզւած էինք, որ դրան հասնելու ենք եւ հասանք»,- ասաց Եղիազարեանը` յաւելելով, որ մայիսին` Շուշիի ազատագրումից յետոյ, որոշեցին ու յունիսին արդէն շէնքն ընտրել էին:

Վարժարանի համար ընտրւած շէնքը մտաւոր թերզարգացածների համար նախատեսւած ադրբեջանական դպրոցի հսկայական շէնքն էր: «Հիմնականում մտածում էինք այն մասին, որ ապրելու համար մի քանի պայմաններ պէտք է ստեղծել մարդկանց համար` աշխատատեղ եւ երեխաների համար կրթօջախ, որովհետեւ հայը չի ապրի այնտեղ, որտեղ չի կարող երեխային ուսման տալ: Սա ամենագլխաւոր պայմանն էր, եւ այս մտայղացմամբ սկսեցինք վարժարան հիմնել: Վարժարանի աշխատանքներին սկզբնական շրջանում աջակցում էր հէնց Շուշիի առանձնակի գումարտակը /արդէն գումարտակ էր/: Հոկտեմբերից վարժարանն իր դռները բացեց: Դա պատերազմի ամենաթունդ շրջաններից մէկն էր, բայց այդ ժամանակ մենք գնացինք այդ քայլին»,- ոգեւորութեամբ յիշեց Եղիազարեանը:

Վարժարանը տարբերւում էր բոլոր կրթական հաստատութիւններից` ամէն առումով:«Պատերազմի ժամանակ, երբ սկսւում էին մասսայական ռմբակոծութիւնները, Արցախի կրթութեան նախարարութիւնը հրաման էր իջեցնում դպրոցները փակելու մասին: Մեր հիմնած վարժարանն իր դռները նոյնիսկ այդ պայմաններում չէր փակում: Առավոտները մեզ վրա պատասխանատվություն վերցնելով` գնում էինք, երեխաներին տներից վերցնում, տանում վարժարան, դասերից յետոյ` տուն: Ռիսկ էր, բայց ամէն դէպքում մտածում էինք` երեխաների ուսման գործընթացը չպէտք է կանգնի»,- պատմեց մեր զրուցակիցը:

Դասաւանդողները սկզբնական շրջանում ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալեան» ուսանողական միութիւնիցէին, նաեւ` Դաշնակցութեան դրսի կառոյցներից հրաւիրւածները: «Աւստրալահայ մեր ընկերոջը հրաւիրեցինք` Արտեմիս Գրիգորեանին: Յետոյ էլ ամուսնացաւ իրանահայ մեր ընկերոջ` Արմոնդի հետ ու հաստատւեց Արցախում: Մինչեւ հիմա բնակւում են Արցախում: Դասաւանդում էին նաեւ ՀՅԴ ԳՄ ներկայացուցիչ Արսէն Համբարձումեանը, ՆԱՈՒՄ-ական Արտաշէս Տոռոզեանը, ես եւ Շուշիում հաստատւած մանկավարժներ, որոնք Արցախի տարբեր վայրերից էին եկել: Սկզբնական միջուկն այդպէս ձեւաւորւեց: Հետագայում Հայաստանից էլ էին գալիս մասնագէտներ: Ծնունդով լիբանանահայ Զաքար Քեշիշեանը, որ կոնսերւատորիայի ուսանող էր եւ ՆԱՈՒՄ-ից, վարժարանի սաների հետ պարապեց ու հիմնեց «Վարանդա» երգչախումբը, որն այն որակի հասաւ, որ այսօր Արցախի պետական երգչախումբ է դարձել»,- հպարտութեամբ նշեց Արթուր Եղիազարեանը:

Վարժարանը նաեւ այլ գործեր էր անում: «Մենք նաեւ տարբեր խմբակներ էինք հիմնում: Օրինակ` Գորիսից հրաւիրեցինք տիկնիկագործների եւ վարժարանում հիմնեցինք «Երւանդ Մանարեան» տիկնիկային խումբը: Այն ղեկավարում էին հրաւիրւած մասնագէտներ, բայց տիկնիկային դերասանների գործն անում էին աշակերտները: Մենք հասանք նրան, որ «Երւանդ Մանարեան» տիկնիկային խումբը յետոյ դարձաւ Արցախի «Պըլը Պուղի» տիկնիկային թատրոնը»,- տեղեկացրեց Եղիազարեանը:

Վարժարանի բոլոր աշխատանքներին աջակցել է Շուշիի առանձնակի գումարտակը: «Ռազմագիտութեան ուսուցչի գործը գումարտակը վերցրել էր իր վրայ: Ռազմագիտութեան ուսուցիչ չունեինք, բայց ամէն դասի գումարտակի տղաներից մէկը պարապում էր: Հակառակ դէպքն էլ կար. երբ կռւի ժամանակ մարդուժի պակաս էր, կամ խնդիր էր լինում, վարժարանի տղամարդկանց մեծ մասը գումարտակի կազմում մասնակցում էր ռազմական գործողութիւններին: Կարեւորն այն էր, որ գաղափարական դաշտում էինք գործում: Կարող եմ օրինակ բերել. 92-ին, երբ որոշեցինք վարժարան հիմնել, ես էլ էի գումարտակում: Այդ ժամանակ Արցախում սկսւեցին ռազմական լուրջ գործողութիւններ հակառակորդի կողմից, Շահումեանի շրջանը, Մարտակերտի շրջանի մեծ մասն ընկան, եւ, բնականաբար, աւելի կարեւորւում էին ռազմական գործողութիւնները: Վարժարանի հիմնական աշխատանքները կիսատ թողեցինք: Բայց նոյն աշնանը սկսւեց հայկական ուժերի հակագրոհը, ճիշտ է, թէժ ռազմական գործողութիւններ էին, բայց արդէն` ազատագրական բնոյթի, ամռանը կորցրածը յետ բերելու գործընթաց էր գնում, եւ երջանկայիշատակ Պետոն` /Պետրոս Ղեւոնդեանը/ մեր գումարտակի փոխհրամանատարը, ինձ կանչեց եւ ասաց` գնայ, շարունակէք վարժարանի կառուցումը: Ասաց` շատերը կը կռւեն, բայց ամէն մէկը չէ, որ սերունդ կը դաստիարակի, կը կրթի: Դա էլ է կարեւոր, որովհետեւ վաղը կռիւը կանցնի, իսկ այս սերունդը չպէտք է անկիրթ մնայ: Մենք պէտք է պետութիւնը զարգացնենք, շենացնենք: Այսինքն` Դաշնակցութեան համար ռազմական գործն ու կրթութիւնը նոյն հարթութեան վրայ են` ՀՅԴ զինանշանի խորհուրդը»,- ասաց մեր զրուցակիցը:

Անցնելով ամանորեայ թեմային` Եղիազարեանը նշեց, որ իրենց համար կարեւոր էր` հէնց առաջին տարւանից վարժարանում նշել բոլոր աւանդական տօները: «Ամանորն էր մօտենում, որոշեցինք երեխաների համար գեղեցիկ տօն կազմակերպել: Այդ ժամանակ ուսուցիչները Ձմեռ պապի, ձիւնանուշի դերերը խաղացին»,- ժպիտով պատմեց նա` յաւելելով, որ Ձմեռ պապը հէնց ինքն էր:

Այդ ժամանակ Արցախում նւէր գտնելը խնդիր էր: «Կարեւոր էր, որ երեխաները նաեւ նւէր ստանային Ձմեռ պապիկից: Վարժարանի կողքին էր տեղակայւել Շուշիի առանձնակի գումարտակը: «Բանակցութիւններ» վարեցինք գումարտակի հրամանատարութեան հետ, օգնելու պատրաստակամութիւնը հէնց սկզբից էլ եղաւ` ինչով կարողանան` կօգնեն: Դէ, զինւորական պահեստում ի՞նչ պէտք է լինի, հիմնականում` սնունդ: Մեր գումարտակին աշխարհի տարբեր երկրներից դաշնակցական կառոյցները փորձում էին օգնել, եւ սննդի հետաքրքրիր տեսակներ էին յայտնւում` տուփերով թխւածքաբլիթներ, չամիչ՝ գեղեցիկ փաթեթաւորումներով եւ այլն: Չամիչի ամբողջ խմբաքանակը վերցրեցինք: Մտածում էինք` զինւորներն առանց չամիչի կարող են, իսկ երեխաներին նւէր է պէտք»,- պատմեց Եղիազարեանը:

Այսպիսին էր նրա առաջին հիշարժան Ամանորը, իսկ երկրորդը, ինչպէս նշել ենք, 1993 թւականինն էր. 19-ամեայ Եղիազարեանը 92 թւականին հասցրել էր ամուսնանալ, իսկ 93-ին ծնւել էին նրա երկւորեակ որդիները` Արան ու Արամը: Ի դէպ, նրանք անկախ Արցախի առաջին երկւորեակներն էին: «93-ին արդէն իմ սեփական ընտանիքով Ամանորը նշեցի Շուշիում»,- հպարտութեամբ ասաց նա:

Հէնց 1993 թւականն էր, երբ փողերը փոխւեցին: «Հետաքրքիր բան կայ 93 թւականի հետ կապւած: Փողերը փոխւեցին. խորհրդային ռուբլին վերացաւ, եւ հայկական դրամը մտաւ շրջանառութեան մէջ: Տուն գնելու համար գումար էի հաւաքել: Մի քանի րոպէում ամբողջ հաւաքածս գումարն արժեզրկւեց: Երեխաներս զոյգ էին, ուստի նրանց կերակրելու խնդիր առաջացաւ: Մանկական սնունդ հայթայթելու հարց էր առաջացել: Մի երկու օրով արագ վերադարձայ Երեւան /«Ուրալ»-ով, ճանապարհ չկար/: Տուն գնելու համար հաւաքած ամբողջ գումարով գնեցի 10 մանկական կեր եւ 2 ռետինէ խաղալիք` փիսիկ եւ արջուկ: Ինչեւէ: Յիշարժան էր, որ այդ Նոր տարւայ գիշերը նշեցինք սեփական ընտանիքով, երբ այդ ժամանակ իմ 20 տարեկանը մի քանի օր առաջ էր լրացել ընդամենը»,- նշում է նա:

Երրորդ յիշարժան Ամանորը դարձեալ կապւած է Արցախի հետ: «2012 թւականն էր, արդէն երրորդ որդիս` Արգամն էլ էր զօրակոչւել բանակ: Երեք որդիներս էլ Արցախում ծառայեցին: Այդ տարի ես եւ կինս` Նոնան, չուզեցինք այստեղ միայնակ անցկացնել Ամանորը: Այնպէս չէ, որ Արցախում ամանորեայ գիշերը որդիներիս հետ նշեցինք, բայց այնտեղ է մեր ընտանիքի մեծ մասը: Այդ օրերին, իհարկէ, տեսակցութիւն ունեցանք: Յիշարժան էր. երեք զինւորի հետ Ամանոր նշելը ներքին մի այլ զգացում է, հպարտութիւն: Բառերով դա չեմ կարող բնորոշել»,- ասաց Եղիազարեանը:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։