Հա

Ազգային

22/04/2019 - 10:40

ՀՀ-Սփիւռք յարաբերութիւններում ներդրւելիք նոր համակարգի մասին

ՀՀ խորհրդարանում քննարկւեց եւ ընդունւեց «Կառավարութեան կառուցւածքի եւ գործունէութեան մասին» օրէնքում փոփոխութիւններ եւ լրացումներ կատարելու մասին նոր օրէնքը: Նշեալ եւ յարակից օրէնքների նախագծերի փաթեթի վերաբերեալ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան օրէնսդրական նախաձեռնութեանը ՀՀ կառավարութիւնը հաւանութիւն էր տւել 2019 թւականի մարտի 7-ի որոշմամբ:

ՀՀ խորհրդարանում քննարկւեց եւ ընդունւեց «Կառավարութեան կառուցւածքի եւ գործունէութեան մասին» օրէնքում փոփոխութիւններ եւ լրացումներ կատարելու մասին նոր օրէնքը: Նշեալ եւ յարակից օրէնքների նախագծերի փաթեթի վերաբերեալ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան օրէնսդրական նախաձեռնութեանը ՀՀ կառավարութիւնը հաւանութիւն էր տւել 2019 թւականի մարտի 7-ի որոշմամբ:

Ընդունւած նոր օրէնքի համաձայն` Սփիւռքի նախարարութիւնը լուծարւում է, իսկ դրա փոխարէն վարչապետի աշխատակազմում ստեղծւում է Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակ:

Չնայած դեռեւս չի հաստատւել Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակի կանոնադրութիւնը, այդուհանդերձ, օրէնքի 14-րդ յօդւածի 5-րդ կէտով որոշակի գաղափար ենք կազմում գլխաւոր յանձնակատարի եւ նրա գրասենեակի նպատակների, խնդիրների եւ գործառոյթների մասին: Ըստ այդմ` գրասենեակի նպատակներն ու խնդիրներն են Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի լիազօրութիւնների իրականացմանը մասնագիտական օժանդակութիւնը եւ անհրաժեշտ աջակցութիւնը, վարչապետի կողմից սփիւռքի հետ քաղաքականութեան ապահովման եւ սփիւռքի հետ տարւող աշխատանքների միասնականութեան ապահովման գործառոյթների եւ դրա շրջանակներում գլխաւոր յանձնակատարի կողմից իրականացւող աշխատանքների կատարմանն աջակցութիւնը: Իր հերթին` Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարին վերապահւում է վարչապետի՝ սփիւռքի հետ կապւած քաղաքականութեան ապահովման եւ սփիւռքի հետ տարւող աշխատանքների միասնականութեան ապահովման կազմակերպումը (այդ թւում՝ Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակի միջոցով), որի շրջանակներում իրականացւող գործառոյթները սահմանում է վարչապետը:

Օրէնքի «Հիմնաւորումներ» բաժնում շարադրւած է, որ նախարարութեան փոխարէն առաջարկւում է ստեղծել եռաստիճան օպտիմալ համակարգ, որի առաջին մակարդակում կը մասնակցի վարչապետը՝ սփիւռքի հետ կապւած քաղաքականութեան ապահովման եւ սփիւռքի հետ տարւող աշխատանքների միասնականութեան ապահովման լիազօրութիւններով: Երկրորդ մակարդակում դերակատարութիւն կունենայ վարչապետի կողմից նշանակւող Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարը, որը կը լինի հայեցողական պաշտօնեայ վարչապետի աշխատակազմում, եւ որի հիմնական դերակատարությունը կը լինի վարչապետի՝ սփիւռքի հետ կապւած քաղաքականութեան ապահովման եւ սփիւռքի հետ տարւող աշխատանքների միասնականութեան ապահովման լիազօրութիւնների իրականացման կազմակերպումը: Ստորին մակարդակում կը լինի Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակը, որի նպատակներն ու խնդիրներն են լինելու Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի լիազօրութիւնների իրականացմանը մասնագիտական օժանդակութիւնը եւ անհրաժեշտ աջակցութիւնը, վարչապետի կողմից սփիւռքի հետ կապւած քաղաքականութեան ապահովման եւ սփիւռքի հետ տարւող աշխատանքների միասնականութեան ապահովման գործառոյթների եւ դրա շրջանակներում Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի կողմից իրականացւող աշխատանքների կատարմանն աջակցութիւնը:

Աւելացնենք նաեւ, որ օրէնքի հիմնաւորման 2-րդ կէտով («Առաջարկւող կարգաւորման բնոյթը») սահմանւում է նորաստեղծ Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակի հաստիքների թիւը, եւ յետագայ մի քանի ամսւայ ընթացքում ակնկալւում է այդ հաստիքների քանակը կրճատել` թողնելով ընդամենը 20-25 հաստիք (ներկայումս ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան աշխատակիցների թիւը 8 տասնեակի սահմաններում է):

Յանձնախումբը արձանագրում է.

      - ՀՅԴ-ն ակտիւօրէն պաշտպանել է ՀՀ-ում սփիւռքի նախարարութիւն ունենալու գաղափարը, ակտիւ միջամտութիւն ունեցել 2008 թ. ստեղծւած նախարարութեան կայացման աշխատանքներում: Այդուհանդերձ, ՀՅԴ-ն ոչ միայն չի բացարձակացրել նախարարութեան գոյութիւնն ու գործունէութիւնը, այլեւ վերջինիս 10-ամեայ գործունէութեան ընթացքում կուսակցութիւնը քննադատօրէն է մօտեցել նախարարութեան աշխատանքներին` պարբերաբար հանդէս գալով հայեցակարգային առաջարկներով:

      - Ն. Փաշինեանի կողմից նախարարութեան լուծարման կապակցութեամբ ՀՅԴ-ն կրկին կարեւորել է նախարարութեան գոյութեան անհրաժեշտութիւնը եւ յայտարարել վերջինիս լուծարման անթոյլատրելիութեան մասին: ՀՅԴ-ն ողջունել է նաեւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Առաջինի` սփիւռքի նախարարութիւն ունենալու անհրաժեշտութիւնը հիմնաւորող յայտնի հարցազրոյցը: 

      - Սփիւռք հայրենիք յարաբերութիւններում ներդրւելիք նոր համակարգը ունի բազմաթիւ խութեր եւ մտահոգիչ կողմեր, որոնցից առանձնանալի են հետեւեալները.

Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարը կամ իր գրասենեակը չեն ունենալու ծրագրեր իրականացնելու գործառոյթներ, այդ մասին մարտի 21-ին տւած իր հարցազրոյցում հաստատել է նաեւ ՀՀ սփիւռքի նախարարի պարտականութիւնները կատարող Բ. Տէր-Գրիգորեանը։ Նրանց, բնականաբար, այդ մասով չի յատկացւելու նաեւ բիւջէ։ Վերջիններս, փաստօրէն, կատարելու են 12 նախարարութիւնների` սփիւռքի ուղղութեամբ այս կամ այն կերպ իրականացւող աշխատանքները համադրելու (սփիւռքի հետ տարւող աշխատանքների միասնականութեան ապահովում) խնդիրը։ Օրէնքից երեւում է, որ սփիւռքի հետ կապւած քաղաքականութեան եւ սփիւռքի հետ տարւող աշխատանքների միասնականութեան ապահովման լիազօրութիւնները իրականացնում է վարչապետը, իսկ գլխաւոր յանձնակատարին վերապահւած է այդ աշխատանքների կազմակերպումը։

Եթէ վերոնշեալ ձեւակերպումներն աւելի պարզ լեզւով ներկայացնենք, ապա կը ստացւի, որ այս դէպքում սփիւռքի «նախարարը» վարչապետն է, գլխաւոր յանձնակատարը նրա՝ այդ գծով աշխատանքների կազմակերպիչը կամ, այլ կերպ ասած, գլխաւոր օգնականը, իսկ յանձնակատարի գրասենեակի երկու տասնեակ աշխատակիցները լինելու են վարչապետի՝ սփիւռքի գծով գլխաւոր օգնականի օգնականները։

Սփիւռքի յանձնակատարը կամ վերջինիս գրասենեակը չեն ունենալու նաեւ նախարարներին կամ նախարարութիւնների համապատասխան ստորաբաժանումներին յանձնարարութիւններ տալու, հետեւաբար նաեւ՝ հաշւէտւութիւններ պահանջելու իրաւասութիւններ։ Կարճ ասած՝ յանձնակատարն, իր փոքրիկ անձնակազմով, գործելու է վարչապետի անունից եւ հանդիսանալու է վարչապետի աշխատակազմից եկող հրամաններն ու կարգադրութիւնները «mulberry» համակարգով ցրող։

Միգուցէ յանձնակատարի գրասենեակը տարբեր առիթներով (հարցազրոյցներ, ելոյթներ կամ գործուղումներ) կարեւորի այն 4 ուղղութիւնները, որոնց մասին յայտարարել է Բ. Տէր-Գրիգորեանն իր հարցազրոյցում, այն է՝ հայրենադարձութիւն եւ ինտեգրում, հայապահպանութիւն եւ համայնքներին աջակցութիւն, համահայկական օրակարգի ձեւաւորում եւ սփիւռքի ներուժի ներգրաւում երկրի զարգացման գործընթացներում: Ինչպէս նշեցինք, այդ գործառոյթներն ամբողջովին վերապահւած են վարչապետին, եւ յանձնակատարն իր գրասենեակի միջոցով այդ ոլորտի հարցերը ընդամենը բաշխելու է համապատասխան նախարարութիւնների միջեւ։ Եզրակացութիւնն այս մասով հետեւեալն է՝ յանձնակատարի գրասենեակի «ազդեցութիւնը» եօթ միլիոնանոց հայկական սփիւռքի վրայ բովանդակային առումով գրեթէ զրոյական է։

Հայկական սփիւռքին առնչւող գործերը վարչապետի կողմից իրականում կազմակերպւելու են ըստ ոլորտների, յանձնակատարի գրասենեակի խողովակներով՝ իւրաքանչիւր ոլորտին համապատասխան նախարարութիւնների միջոցով։ Ինչպէս պատկերաւոր նշել է Բ. Տէր-Գրիգորեանը՝ սփիւռքի մէկ նախարարութեան փոխարէն հիմա իրենք ունենալու են 12 նախարարութիւն, որոնք զբաղւելու են սփիւռքի հարցերով։ Նախարարի պարտականութիւնները կատարող պաշտօնեան ի նկատի ունի գործառոյթների բաշխումն ըստ ոլորտների, որտեղ իւրաքանչիւր նախարարութիւն արծարծելու է իր ոլորտին առնչւող խնդիրները։ Ներդրւող համակարգին սեւեռուն հայացք նետելով պարզ է դառնում, որ օրէնքի նախագծում սահմանւած եռաստիճան համակարգի բոլոր երեք աստիճանները, այն է՝ վարչապետ, գլխաւոր յանձնակատար եւ յանձնակատարի գրասենեակ, իրականում յանձնարարականներ իջեցնողներ են, ոչ թէ կատարողներ։

Կատարողներն իրականում նախարարութիւնների այս կամ այն ստորաբաժանումներն են։ Իսկ թէ ինչպէ՞ս, ի՞նչ մեխանիզմներ են գործելու, ունե՞ն արդեօք նախարարութիւնները նման ստորաբաժանումներ, տւեալների համահաւաք բազա, ինչպէ՞ս են տիրապետելու սփիւռքի բազմաշերտ ու նրբին խնդիրներին՝ դեռ ոչինչ պարզ չէ։ Ակնյայտ է, որ եթէ գործելու է «Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարը ծանօթանալու է խնդիրներին, ներկայացնելու է վարչապետին, վարչապետն էլ իր հերթին գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակի միջոցով յանձնարարականներ է իջեցնելու այս կամ այն նախարարութեանը» մեխանիզմը, ապա այն ի սկզբանէ դատապարտւած է ձախողման։ Կասկածից վեր է, որ ինչ-որ նախարարութեան միջին օղակի վարչութեան ինչ-որ բաժին կամ այդ ստորաբաժանման ինչ-որ աշխատակից հազիւ թէ կարողանայ իրականացնել այնպիսի ծրագրեր, որպէսզի լուծելի դառնան իր ոլորտին (օրինակ՝ տնտեսական, կրթական եւն) առնչւող հսկայածաւալ խնդիրները։

Միւս կողմից` եթէ բոլոր նախարարութիւններում ստեղծւելու են սփիւռքի հետ աշխատանքների եւ ծրագրերի համակարգման առանձին ստորաբաժանումներ, աւելանալու են հաստիքներ ու ծախսեր, ապա ակնյայտ է, որ համակարգը ինչ-որ իմաստով վերադառնալու է դէպի անցեալ: Կարճ ասւած` եթէ սփիւռքի նախարարութիւնը «ցրվելու է» 12 նախարարութիւնների միջեւ, ապա ո՞րն էր սփիւռքի նախարարութեան կրճատման իմաստը:  

Բ. Տէր-Գրիգորեանը նաեւ յայտարարել է, որ ծրագրային ուղղութեամբ բիւջէի չտրամադրման պայմաններում աւելանալու են գործուղումներին յատկացւող ծախսերը, որի շնորհիւ գլխաւոր յանձնակատարը աւելի շատ է լինելու համայնքներում՝ խնդիրներին աւելի մօտիկից ծանօթանալու համար։ Այստեղ էլ պէտք է փաստել, որ հարիւրաւոր երկրներում առկայ հայկական համայնքեր պարբերաբար այցելելը զուտ տեխնիկական առումով հնարաւոր չէ, եթէ անգամ այդ այցերը տեւեն ընդամենը մի քանի օր։ Դա նշանակում է, որ գլխաւոր յանձնակատարը պարզապէս «ապրելու է» դրսում։

Այստեղ նաեւ Բ. Տէր-Գրիգորեանի կողմից անտեսւում կամ նսեմացւում է Սփիւռքի նախարարութեան 10-ամեայ աշխատանքը, որի ընթացքում ամբարւել են հսկայական տեղեկութիւններ, ՀՀ եւ սփիւռքի գիտահետազօտական հիմնարկների տպագրւել հարիւրաւոր ձեռնարկներ, եւ գլխաւոր յանձնակատարը պարտաւոր է ոչ թէ շրջանցել այդ իրողութիւնը, այլ յենւելով այդ շտեմարանին` շարժւել առաջ:  

Ներդրւելիք համակարգի վերլուծութիւնը թոյլ է տալիս ենթադրելու, որ, օրինաչափօրէն, որպէս սփիւռքի հետ անմիջականօրէն ծրագրեր իրականացնող գերատեսչութիւններ, հայկական համայնքներ պէտք է այցելեն նախարարութիւնները ներկայացնող պաշտօնեաները, եւ դա է միակ արդիւնաւէտ ուղին։ Այստեղ էլ պէտք է փաստել, որ ամէն երկիր չէ, որտեղ կարող են հեշտութեամբ եւ առանց դժւարութիւնների այցելել ՀՀ պաշտօնեաները։ Շատ են դէպքերը, երբ անհրաժեշտ են յատուկ այցէ հրաւէրներ, եւ ինքնակամ (առանց տւեալ երկրի իշխանութիւններին տեղեակ պահելու) այցելութիւնները տեղիք են տալիս տհաճ միջադէպերի։ Այդպիսի երեւոյթի վառ օրինակ էր ս/թ փետրւարին ՀՀ ԿԳ նախարար Ա. Յարութիւնեանի այցը Վրաստան, որտեղ վրացական իշխանութիւնների կողմից չարժանանալով ընդունելութեան կամ պատշաճ վերաբերմունքի՝ նախարարն ստիպւած էր այցի կէսից վերադառնալ Երեւան եւ չմասնակցել Ջաւախքում հիմնւած «Արմաթ» կենտրոնի բացման արարողութեանը։ Վրացական կողմն իր նման նոտայով հասկացրեց, որ այսուհետ, առանց յատուկ հրաւէրի, որեւէ պաշտօնեայ չպէտք է այցելի երկիր։

Այդպիսով՝ եթէ նախկինում ՀՀ սփիւռքի նախարարութիւնը լիազօրւած էրեւ իրականացնում էր որոշակի ծրագրեր, ապա ներկայումս Վրաստանի ուղղութեամբ, մեր յստակ համոզմամբ, որեւէ նախարարութիւն չի կարողանալու իրագործել որեւէ ծրագիր՝ այն պարզ պատճառով, որ այլ երկրի տարածքում մէկ այլ երկրի պետական գերատեսչութիւն (արտաքին գործերի, կրթութեան, մշակոյթի, սպորտի եւն) ինչ-որ միջոցառում կամ ծրագիր իրագործելու համար պէտք է ունենայ այդ երկրի իշխանութիւնների համաձայնութիւնը։ (Յիշեցնենք՝ Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակը չունի սփիւռքում ծրագրեր իրականացնելու լիազօրութիւններ, հետեւաբար, այդ իմաստով նաեւ անելիքներ)։ Նման փակուղային իրադրութիւն առաջանալու է բազմիցս, եւ Վրաստանը, բնականաբար, միակը չէ այդ երկրների շարքում։ Նոր համակարգի ներդրմամբ, փաստօրէն, այս հողի վրայ եւս հսկայական դժւարութիւններ են առաջանալու։

Յանձնախումբը փաստում է, որ ՀՀ-սփիւռք յարաբերութիւններում հապճեպօրէն եւ առանց լայն քննարկումների կամ, կարելի է ասել, միանձնեայ որոշմամբ ներդրւելիք նոր համակարգով ստեղծւում է անորոշ իրավիճակ։ Նշեալ յարաբերութիւնների մէջ ներքաշւած են եւ՛ բոլորը եւ՛ ոչ մէկը, արդիւնքում որեւէ մի օղակ ամբողջական պատասխանատւութիւն չի կրելու եւ հաշւէտու չի լինելու սփիւռքի առջեւ:

Համակարգի ներդրումը նաեւ վառ կերպով արտացոլում է Ն. Փաշինեանի` սուպերվարչապետական համակարգի ստեղծման իրողութիւնը։

ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմնին կից

Արտաքին քաղաքականութեան, սփիւռքի եւ հայրենադարձութեան յանձնախումբ

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։