Հա

Ազգային

10/08/2019 - 11:10

Երբ Արցախը կրկին դառնում է Ղարաբաղ

Հայաստանում տեղի ունեցած յեղափոխութիւնը, աւելի շուտ՝ իշխանափոխութիւնը (իշխանափոխութիւն, քանի դեռ չեն նշմարւում յետյեղափոխական փուլին բնորոշ օրինաչափութիւններ) իր հետ քաղաքական բնոյթի խնդիրներ բերեց Հայաստան-Արցախ յարաբերութիւններում։ Քաղաքական այդ խնդիրները, որոնք կարելի է նաեւ որպէս անհամաձայնութիւններ որակել, բարեբախտաբար, չուղղորդւեցին Հայաստանի ու Արցախի հայրենակիցների միջեւ միմեանցից օտարման նախկին` արհեստականօրէն հրամցւած խմորումներով։

Գ. Մ.

 

Հայաստանում տեղի ունեցած յեղափոխութիւնը, աւելի շուտ՝ իշխանափոխութիւնը (իշխանափոխութիւն, քանի դեռ չեն նշմարւում յետյեղափոխական փուլին բնորոշ օրինաչափութիւններ) իր հետ քաղաքական բնոյթի խնդիրներ բերեց Հայաստան-Արցախ յարաբերութիւններում։ Քաղաքական այդ խնդիրները, որոնք կարելի է նաեւ որպէս անհամաձայնութիւններ որակել, բարեբախտաբար, չուղղորդւեցին Հայաստանի ու Արցախի հայրենակիցների միջեւ միմեանցից օտարման նախկին` արհեստականօրէն հրամցւած խմորումներով։ Ըստ երեւոյթին, հայութիւնը դասեր քաղել է եւ, բարեբախտաբար, գիտակցում է նման դրսեւորումների անդառնալի հետեւանքները թէ՛ Հայաստանի ու Արցախի անվտանգութեան, թէ՛ հայութեան գոյապահպանման տեսանկիւնից։

Արցախեան ուղղութեամբ Փաշինեանի առաջին յայտարարութիւնները վերաբերում էին բանակցային գործընթացում արցախեան կողմի վերականգնման անհրաժեշտութեան հարցին։ Առաջին հայեացքից ՀՀ վարչապետի յայտարարութիւնն իրօք արժանի է դրական գնահատականի։ Եւ իսկապէս, քանի դեռ արցախեան կողմը չի մասնակցում իր ապագայի որոշման շուրջ ընթացող բանակցութիւններին, հակամարտութեան լուծումը հեռու է լիարժէք հանգուցալուծումից։ Բայց, երբ այդ ձեւակերպումը պարուրւեց Փաշինեանի յաջորդ յայտարարութիւնով, թէ ՀՀ վարչապետը ընտրւել է միայն Հայաստանի Հանրապետութեան բնակչութեան կողմից, ուստի, իրաւասու չէ (իր իսկ խօսքերով) ներկայանալ Արցախի ժողովրդի անունից, վտանգներ նշմարւեցին արցախահայութեան եւ Արցախի Հանրապետութեան պետականութեան  անվտանգութեան համար։  

Վերջին տարիներին թէեւ բանակցութիւններին ֆիզիկապէս ներկայ չէր արցախեան կողմը, բայց եւ այնպէս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդութեամբ Բաքւի հետ բանակցութիւններում հայաստանեան ձեւաչափի շրջանակում Արցախի քաղաքական մասնակցութիւնն ակնյայտ է։ Եւ ինչ է ստացւում. եթէ ՀՀ վարչապետն այսուհետ իրեն իրաւունք չի վերապահում հանդէս գալու Արցախի անունից, հետեւապէս՝ բանակցութիւններում չի ներկայացնում Արցախի Հանրապետութիւնը, ապա այդ դէպքում անհասկանալի է դառնում` առհասարակ ինչի՞ շուրջ է հայկական կողմը բանակցում։

Ենթադրենք` Փաշինեանի այդ յայտարարութիւնը քաղաքական բնոյթի էր ու միտւած էր բանակցային գործընթացին  նոր շունչ հաղորդելուն՝ հակամարտութեան կարգաւորման համատեքստում Արցախի դերը բարձրացնելու, բանակցային գործընթաց նրա վերադարձն ապահովագրելու պարզ մարդկային, իւրաքանչիւր հային հարիր ցանկութեամբ։ Միեւնոյն է, չեն երեւում դրա քաղաքական, ռազմական նախադրեալները։ Եւ անգամ շարքային քաղաքացիների համար պարզ մի ճշմարտութիւն էր, որ այն որեւէ կերպ չի ընկալւելու Բաքւում։

Միգուցէ սա ներքին լսարանին ուղղւած եւ հանրային աջակցութեան մակարդակը բարձր պահելուն միտւած քա՞յլ էր. այդ դէպքում յաջորդ անպատասխան հարցադրումներն են առաջ մղւում՝ ինչո՞ւ է դա հնչում ՀՀ առաջին դէմքի կողմից, ի վերջոյ, կարելի էր դա մշակել եւ ստուգել, հասկանալ դրա նպատակայարմարութիւնը նոյն ներքին խողովակներով, եւ ինչո՞ւ է դա շեշտադրւում քանիցս, որպէսզի ընդունի պաշտօնական ընկալո՞ւմ կամ տե՞սք։

Ինչեւէ, մի բան ակնյայտ է, որ Փաշինեանի յայտարարութիւնները բացասական ընկալւեցին Արցախում։ Ընկալւեցին Արցախը Հայաստանից օտարման հնարաւոր ռիսկայնութեան պրիզմայով։  

Եթէ սխալւում ենք, ապա ինչպէս բնորոշենք Արցախի իշխանութիւնների եւ անձամբ նախագահի նկատմամբ քաղաքական ճնշումները, որ գլորւել էին ՀՀ իշխանութիւնների կողմից։ Արդեօ՞ք այդ ճնշումների հետեւանքով չէին Արցախի Հանրապետութեան ուժային վերադասաւորումները, որով Արցախի նախագահը փորձեց խուսափել Արցախում հայաստանեան յեղափոխական ալիքի պրոյեկտման հնարաւոր ռիսկերից։ Իսկ ռիսկեր կային, ռիսկեր կան նաեւ հիմա։ ՀՀ իշխանութիւնների նկատմամբ անվստահութեան արտայայտման պէս մի բան էր Արցախի նախագահի անթաքոյց աջակցութիւնը ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռ. Քոչարեանին։  

Իսկ այս ամէնում առնւազն տարօրինակ է Ալիեւի զսպւածութիւնը եւ ամենակարեւոր հարցը՝ ինչո՞վ  կարող է այդ զսպւածութիւնը պայմանաւորւած լինել։ Հակասութիւններ կան նաեւ սահմանային լարւածութեան ու միջադէպերի նւազեցման միտումների մասով։ Իհարկէ, ընդունենք, որ դա ձեռքբերում է, թէկուզ` իրավիճակային, բայց՝ ձեռքբերում, բայց այդ ձեռքբերումը կարո՞ղ էր, արդեօք, որեւէ առնչութիւն ունենալ Փաշինեանի յայտարարութիւնների հետ, թէ՞ ոչ։

Կա՞յ որոշակի տրամաբանութիւն, որ Արցախի Հանրապետութիւն եզրը գնալով էլ աւելի հազւադէպ է հնչում Հայաստանի իշխանական տարբեր թեւերի յայտարարութիւններում, փոխարէնը կրկին շրջանառութեան մէջ է դրւում Ղարաբաղ եզրը. միգուցէ դա զուտ պատահականութիւն կամ անլուրջ մօտեցման հետեւանք է, եւ այդ պարագայում լաւատեսութիւնը չարեաց փոքրագոյն լուծո՞ւմն է։   

Այս ամէնում խորացաւ հակասականութիւնը Արցախում մեկնարկած համահայկական խաղերի բացմանը ՀՀ վարչապետի ելոյթով, որը մեկնարկեց «Միացում» կոչերով։ Անխօս, մեծապէս կարեւորում ու ողջունում ենք «Միացում» կոչերը` անկախ նրանից` դրանք կը հնչեն իշխանութիւնների, ընդդիմութեան, թէ` հանրութեան` տարբեր շահեր ներկայացնող շերտերի կողմից։ Սակայն այստեղ խնդիրն այլ հարթութիւնում է. եթէ ՀՀ վարչապետը յայտարարում է, որ ինքը չի կարող խօսել Արցախի անունից, ինքը կարող է խօսել ՀՀ բնակչութեան անունից, եթէ յայտարարում է, որ Արցախի անունից կարող է խօսել Արցախի Հանրապետութեան իշխանութիւնը, ապա «Միացում» կոչերը հարցի բարոյական, ինչու չէ, նաեւ՝ քաղաքական տեսանկիւնից դառնում են հակարդիւնաւէտ, անվստահելի։ Կոպիտ ասած` եթէ դու Արցախի ուղղութեամբ պատասխանատւութիւնը քեզանից հեռացնում ես, հետևապէս` կորչում է «Միացում»  կոչերի արժէքը, այն դառնում է սոսկ քարոզչական հնարք։ Եթէ քեզ չի ընտրել արցախցին, եւ իրաւական տեսանկիւնից դա իսկապէս հիմնաւոր փաստարկ է, ապա նւազագոյնը, հարցի բարոյական տեսանկիւնից, հիմնաւոր չէ Արցախի սրտից խօսել միացումից:  

Միգուցէ այդ կոչը նոյնպէս փորձենք դասել ներքին լսարանի ականջին հաճոյանալու շարքը։ Միգուցէ արցախեան ուղղութեամբ ՀՀ իշխանութիւնների հնչեցրած յայտարարութիւններն ամբողջապէս անհրաժեշտ է ընկալել ներքին լսարանի քիմքին բաւարարելու տրամաբանութեամբ։ Այդ դէպքում ինչպիսի՞ հարթութիւնում է իրեն դիրքաւորում ՀՀ իշխանութիւնը, ո՞րն է ՀՀ իշխանութեան պաշտօնական դիրքորոշումը Արցախի հարցում` միացո՞ւմ, թէ՞ անկախացում...։

Սրանք հարցեր են, որ էլ աւելի են խճճւել Հայաստանում տեղի ունեցած իշխանափոխութիւնից յետոյ. եթէ նոյնիսկ դա որակենք յեղափոխութիւն, իրերի անունները դրանից չեն փոխւում, անգամ` եթէ համեմւած են ելոյթի զգացմունքայնութեամբ։

ՀՀ վարչապետի ելոյթում խօսւեց Արցախի, նաեւ՝ Սփիւռքի ուղղութեամբ յեղափոխոթեան ազդեցութեան տարածման իրողութիւններից, անհրաժեշտութիւնից, որը, համենայն դէպս, միայն Արցախի դէպքում մինչ այժմ բերել է միայն քաղաքական անհամաձայնութիւններ, աղոտ է ազդեցութեան հետագայ դրսեւորումների հարցը։

Յեղափոխութեան ազդեցութիւնը չի կարող լինել դրական, քանի դեռ Հայաստանում իսկ անհասկանալի են շարունակում մնալ այդ յեղափոխութեան գերակայութիւնները, ինստիտուցիոնալիզացման գործընթացները։

Ռիսկային էր նաեւ յեղափոխութեանը համահայկականութիւն վերագրելը, դժւար է պատկերացնել դրա հետեւանքները։ Արդիւնքում` համահարթեցւեցին համահայկականութեան հոգեւոր գաղափարաբանութիւնն ու յեղափոխութեան համահայկականութիւն ասւածը։ Այն դէպքում, երբ յեղափոխութիւնն ընդամենը քաղաքական հերթական անցումային փուլն է, որը կարող է եւ պէտք է իր աւանդն ունենայ հայութեան անվտանգութեան ու զարգացման գործում, ինչպէս եւ նախորդ քաղաքական փոփոխութիւնները։ Ի դէպ, այն թերեւս անհամեմատ պարտաւորեցնող է ներկայիս իշխանութիւնների համար, քան դա կարելի էր ակնկալել նախորդներից։ Համահայկականութեան մասով չենք կարող չյիշատակել ՀՅԴ-ի նախաձեռնած «Հայաստան-Արցախ ռազմավարական դաշինք» ֆորում-նախաձեռնութիւնը, որը սկսել է համահայկական աջակցուիւն ապահովման գործընթաց։ Ինչո՞ւ չօգտւել այդ հնարաւորութիւնից եւ փորձել նաեւ այս նախաձեռնութեան շուրջ միաւորել համահայկականութիւնը։

ՀՀ վարչապետի ողջ ելոյթը կառուցւած էր Հայաստանում տեղի ունեցած յեղափոխութեան շուրջ եւ, ըստ ելոյթի տրամաբանութեան՝ այդ յեղափոխութիւնից էր բխում հայութեան, Հայաստանի ու Արցախի անվտանգութիւնն ու բարեկեցութիւնը։ Անթոյլատրելի է քաղաքական իրադարձութիւնները համադրել կամ վերադասել հայութեան հոգեւոր-գաղափարական, ռազմավարական ու անվտանգային նշանակութեան հարցերին։ Յանուն արդարութեան` նկատենք` չէ՞ որ համահայկականութեան գաղափարին դէմ էր բանակցութիւններում միայն Հայաստանի Հանրապետութիւնը ներկայացնելու մասին Փաշինեանի յայտարարութիւնը, մի՞թէ դա հաւաքականութեանը հակասող, օտարմանը նպաստող կոչ չէ։

Կամ` ինչպէ՞ս հասկանալ այն, որ յեղափոխութիւնը պայմանաւորել է Սփիւռքի հայրենակիցների որոշ հատւածների հայ լինելը, հայկական ինքնութիւնը կամ վերադարձը արմատներին։ Արդարութիւնը՝ այո՛, միգուցէ, սոցիալականը՝ այո՛, միգուցէ, բայց ոչ երբե՛ք` հայ լինելը։ Սա ոչ այլ ինչ է, եթէ ոչ իրականութեան պարզ խեղաթիւրում կամ կտրւել այդ նոյն իրականութիւնից, ինչի վտանգները զգացինք դեռ նախորդ իշխանութիւնների կառավարման տարիներին, երբ իշխանութիւնը օտարւել էր սեփական ժողովրդից, երբ իշխանութիւնն աղերս անգամ չունէր իրականութեան հետ։ Դժբախտաբար, արդիւնքում ունեցանք ապրիլեան քառօրեայ, ՊՊԾ գնդի գրաւում, սակայն դա լրիւ այլ, ոչ պակաս ցաւօտ թեմա է։

Արցախում ՀՀ վարչապետի ելոյթը համընկաւ «BBC» ռուսական ծառայութեան՝ մարտիմէկեան գործողութիւնները լուսաբանող անդրադարձի հետ, որում խօսւում է գործում Օգանովսկու ներգրաււածութեան, այդ օրերին արցախցիներից կազմւած ջոկատով քաղաքացիների գնդակահարութիւնների մասին: Սա կա'մ թիկունքից հարւած է Փաշինեանին՝ Արցախում միասնութեան կոչերի ֆոնին, կա'մ սկուտեղի վրայ մատուցւած արտաքին ծառայութիւն, խայծ՝ Հայաստան-Արցախ յարաբերութիւնները միմեանից օտարելու հեռահար նպատակներով.... Եւ պարզ տրամաբանական հարց է առաջանում` արդեօ՞ք նպատակայարմար չի գտնւել հետաքննութիւն սկսել այդ տեղեկատւութեան հնարաւոր տարածման աղբիւրները, ուղիները պարզելու նպատակով։ Չէ՞ որ գաղտնալսումների, հետաքննութիւնների դէպքերի պակաս, կարծես, չի զգացւում։ Իսկ ինչո՞ւ նման միտում չկայ այս պարագայում։ Իսկ գուցէ այդ տեղեկատւութիւնն անսպասելի չէ՞ր իշխանութիւնների համար։   

Յարգելի' պարոն վարչապետ, այս տրամաբանութեամբ 2050 թւականը մշուշոտ է... եթէ Արցախի Հանրապետութիւնը կրկին դառնում է Ղարաբաղ, ուրեմն նախ յաւուր պատշաճի պատրաստէք Հայաստանը պատերազմի...  

 

Yerkir.am

Յարակից լուրեր

  • Անհրաժեշտ են յաւելեալ ուժեր, որպէսզի կարողանանք մեր հարցերն առաջ տանել եւ լուրջ ձեռքբերուներ ունենալ
    Անհրաժեշտ են յաւելեալ ուժեր, որպէսզի կարողանանք մեր հարցերն առաջ տանել եւ լուրջ ձեռքբերուներ ունենալ

    Հարցազրոյց Ամերիկայի Հայ Դատի Արեւմտեան շրջանի գործադիր տնօրէն Արմէն Սահակեանի հետ:

  • Ակնարկ. Պատերազմի դիմաց տարածք գործողութիւնը եւ անոր քաղաքական բաժինը
    Ակնարկ. Պատերազմի դիմաց տարածք գործողութիւնը եւ անոր քաղաքական բաժինը

    Տաւուշի մարզի հիւսիսային հատուածին մէջ հայկական զինեալ ուժերուն իրականացուցած գործողութեան շնորհիւ 140 հեկտար տարածք ազատագրուած է եւ անցած հայկական ուժերու վերահսկողութեան տակ: Գործողութիւնը եղած է հակադարձութիւն, երբ Ազրպէյճանի սահմանապահ ծառայութեան ստորաբաժանումները փորձած են միջդիրքային տարածքին մէջ յառաջանալ եւ նոր բնագիծ զբաղեցնել «Բաբաքեար» կոչուող լերան շրջակայքին մէջ:

  • Մեր հիմնական առաջնահերթութիւներից է, որ Արցախը զերծ մնայ որեւէ ցնցումներից
    Մեր հիմնական առաջնահերթութիւներից է, որ Արցախը զերծ մնայ որեւէ ցնցումներից

    Վերջերս «Երկիր Մեդիա» հեռուստատեսութեանը տւած հարցազրոյցում ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Յակոբ Տէր-Խաչատուրեանն անդրադարձել է նաեւ Արցախում կայանալիք նախագահական եւ ԱԺ ընտրութիւններին:

    Ստորեւ ներկայացնում ենք այդ հարցազրոյցից մի հատւած.

  • Ո՞վ է կորցրել Համահայկական օրակարգը
    Ո՞վ է կորցրել Համահայկական օրակարգը

    Դաշնակցական մտաւորական, հրապարակագիր եւ հրապարակախօս Սեդօ Պոյաճեանն իր ֆէյսբուքեան էջում գրում է. «Ձախէն եւ աջէն խօսում են Համահայկական օրակարգի մասին։ Ըստ հայկական սովորութեան, այս հարցը եւս վերածուել է լոզունգի։ Այսօր մենք չունենք այն ղեկավար սերունդը, որ ատակ է պատկերացնել, տեսլականացնել, ծրագրել եւ պահանջուած աշխատանքի միջոցներն ու ճանապարհը ներկայացնել ժողովրդին։

  • Խմբագրական. Համահայկական օրակարգի փոխլրացուցիչ ենթակէտերը
    Խմբագրական. Համահայկական օրակարգի փոխլրացուցիչ ենթակէտերը

    Համահայկական օրակարգի ձեւաւորման հրամայականին շուրջ ակնկալելի է, որ ծաւալին հրապարակային քննարկումներ: Օրակարգի կէտերը բնականաբար կ՛ըլլան գերակայ ուղղութիւններ եւ օրինաչափօրէն հետզհետէ Հայաստանի եւ Արցախի հանրապետութեանց կարեւորագոյն խնդիրներուն կը միացնեն համասփիւռքեան-համահայկական հիմնահարցեր: Թէ՛ օրակարգի ձեւաւորման եւ թէ՛ օրակարգի կէտերու կատարողականութեան գործիքակազմերու կամ կառուցակարգային խնդիրներու մասին վստահաբար թափ կը հաւաքեն կազմակերպելի խորհրդակցութիւնները:

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։