Հա

Քաղաքական

Կիրակի, 08 Հոկտեմբերի 2017 14:50

«Խաւարումը» եւ ՌԴ-ում Ստալինի պաշտամունքի վերածնունդը. Հայկ Դեմոյեանի յօդւածը

«The Armenian Mirror Spectator»-ը հրապարակել է Հայկ Դեմոյեանի յօդւածը Հայաստանին սպառնացող ինքնութեան նոր ճգնաժամի մասին: Յօդւածում հեղինակը նաեւ կարծիք է յայտնում, որ Թումանեանի տուն-թանգարանի «Խաւարում» ցուցադրութիւնը դադարեցնելու որոշումը, ամենայն հաւանականութեամբ, ընդունւել է ամենաբարձր մակարդակում եւ կապւած է Ռուսաստանում Ստալինի պաշտամունքի վերածննդի հետ:

«The Armenian Mirror Spectator»-ը հրապարակել է Հայկ Դեմոյեանի յօդւածը Հայաստանին սպառնացող ինքնութեան նոր ճգնաժամի մասին: Յօդւածում հեղինակը նաեւ կարծիք է յայտնում, որ Թումանեանի տուն-թանգարանի «Խաւարում» ցուցադրութիւնը դադարեցնելու որոշումը, ամենայն հաւանականութեամբ, ընդունւել է ամենաբարձր մակարդակում եւ կապւած է Ռուսաստանում Ստալինի պաշտամունքի վերածննդի հետ:

«Թւում է՝ պրոստալինիզմի բոյրը դանդաղ տարածւում է Հայաստանի պաշտօնական քաղաքականութեան մէջ: Հեռուստաեթերում եւ սոցիալական ցանցերում Հայաստանի փողոցների վերանւանման մասին եւ յատկապէս Յովհաննէս Թումանեանի տուն-թանգարանի «Խաւարում» ցուցադրութիւնն արգելելուց յետոյ վերջին հանրային քննարկումները մշակութային եւ քաղաքական յիշողութեան վտանգաւոր զարգացումների ինդիկատոր են:

Ցուցադրութիւնը դադարեցնելուց կարճ ժամանակ անց մշակոյթի փոխնախարար Արեւ Սամուէլեանը պաշտօնական յայտարարութիւն տարածեց, թէ նման ցուցադրութիւնը ստալինեան զտումների մասին փոքր-ինչ քաղաքական է: Ի՞նչ է յատկապէս նշանակում փոքր-ինչ քաղաքական ձեւակերպումը թանգարանային ցուցադրութեան մասին եւ ի՞նչը պէտք է վերանայւի, որպէսզի ցուցադրութիւնը նորից բացւի: Նա չյստակեցրեց: Ոչ մի պարզ բացատրութիւն չհնչեց, թէ ինչու նախարարութիւնը յանկարծ որոշեց փակել այդ ցուցադրութիւնը բացումից երեք շաբաթ անց:

Այս օրինակները Հայաստանին սպառնացող ինքնությեան նոր ճգնաժամի պարզ իլիւստրացիան չեն: Դրանք նոյնիսկ մշակութային ֆորմալ անկախութեան պայմաններում գրաքննութեան բանալ օրինակ չեն, այլ Հայաստանի ներքին եւ արտաքին քաղաքական առաջնահերթութիւնների եւ դրանց հնարաւոր աղէտալի հետեւանքների բացայայտ ազդանշաններն են:

Վերջին երեք տարիներին նեո-ստալինեան նախաձեռնութիւնների բախւելու իմ փորձառութիւնը մասամբ յայտնի է, մասամբ՝ ոչ: Շատերը կը յիշեն Երեւանի կենտրոնում Անաստաս Միկոյեանի արձանը տեղադրելու հարցով էպիզոդը: 2013-ին, Երեւանի աւագանու անդամ լինելով, ես դէմ քւէարկեցի այդ որոշմանը, թէեւ այն ընդունւեց գրեթէ միաձայն: Հասարակութեան եւ ստալինեան բռնաճնշումների զոհերի հարազատների ճնշման հետեւանքով որոշումը չիրականացւեց եւ Միկոյեանի կիսանդրին էլ, որն արդէն պատրաստ էր Երեւանի կենտրոնական հրապարակներից մէկում տեղադրւելու համար, խորհրդաւոր կերպով անհետացաւ:

Մէկ այլ օրինակ 2016-ի դեկտեմբերին էր, երբ որպէս Հայաստանում հանրային խորհրդի անդամ, կապի եւ տրանսպորտի նախարարութեանն ու Հայփոստին առաջարկեցի 2017-ին յատուկ նամականիշ մարել՝ նւիրելով ստալինեան բռնաճնշումների զոհերի յիշատակին: Առաջակն ընդունւեց, ներառւեց փոստային վճարման միջոցների տարեկան թողարկումների ցանկում: Սակայն երբ ես հանրային խորհուրդը լքեցի Հայփոստին առնչւող կոռուպցիոն հարցերի պատճառով, պարզւեց, որ իմ առաջարկը պարզապէս հեռացւել է 2017-ի համար նախապատրաստւող նամականիշների ցանկից: 

Ենթադրում եմ, որ ստալինեան շրջանը դատապարտող ցուցադրութեան դադարեցնելու որոշումն ամենայն հաւանականութեամբ ընդունւել է ամենաբարձր մակարդակում եւ կապւած է Ռուսաստանում Ստալինի պաշտամունքի վերածննդի հետ: Վերջերս՝ յունիսին, պատասխանելով Օլիւէր Սթոնին, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն ասել էր, թէ խորհրդային դիկտատոր Ստալինին «չափազանց հրեշաւոր» ներկայացնելը «եւս մէկ յարձակում է Խորհրդային Միութեան եւ Ռուսաստանի վրայ»: Իհարկէ, Հայաստանում նման ցուցադրութիւնը որոշ առումով գնահատւել է որպէս «յարձակում Ռուսաստանի վրայ», եւ աւելի ազնիւ կը լինէր, եթէ Մշակոյթի նախարարութիւնն ընդունէր դա, եւ ոչ թե փորձէր տեսախցիկների առջեւ արդարացնել նման որոշումը:

Պատժւած լինելու վախը եւ ֆատալ կոմֆորմիզմը Հայաստանում տիրող ընդհանուր հոգեբանական եւ բարոյական ճգնաժամի միակ տեսանելի նշանը չէ: 1988-ի սերնդից յետոյ Հայաստանում հանրային կարծիքը, որպէս պետականաշինութեան գործընթացում որոշիչ գործօն, պարզապէս անհետացաւ: Այն իրավիճակում, երբ անհետանում է նաեւ իր պարտականութիւնների յստակ գիտակցութեամբ մտաւորականների աւագ սերունդը, այժմ մենք ունենք մարգինալիզացւած հասարակութիւն, որը երբեք ձայն չի բարձրացնի: Փոխարէնը կաջակցի վերը նշւած նախաձեռնութիւններին, լինեն դրանք ստալինիստների, բոլշեւիկների կամ մասոնների մասով:

Այս ամենից առաջ մէկ հարց է առաջանում՝ ո՞ւր գնալ: Եւ դրանից յետոյ մէկ այլ կարեւոր հարց՝ ո՞վ ենք մենք:

 

Յ.Գ. Թէեւ Միկոյեանի կիսանդրին անհետացել է, այն վստահաբար պահւում է ինչ-որ տեղ՝ սպասելով տեղադրման համար ճիշտ ժամանակին: Եթէ դա պատահի, կը նշանակի բոլորիս համար նոր սկիզբ, քայլ, որը մեզ կը տանի ոչ մի տեղ...»

 

Նիւթը՝«Հայկական ժամանակ» օրաթերթից

Յարակից Հրապարակումներ

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Ինչպէ՞ս էք վերաբերւում Երուսաղէմը որպէս Իսրայէլի մայրաքաղաք ճանաչելու Թրամփի որոշմանը:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։