Հա

Քաղաքական

11/10/2018 - 10:20

Դաւիթ Շահնազարեան. «Դեկտեմբերին ընտրութիւնները կը լինեն պարզապէս ահաւոր. մենք կը դառնանք Ադրբեջան՝ առանց նաւթի»

«168.am»-ի զրուցակիցն է 1994-95 թթ. ՀՀ ազգային անվտանգութեան ծառայութեան ղեկավար, 1992-95 թթ. ՀՀ նախագահի յատուկ յանձնարարութիւններով դեսպան, 1991-95, 1995-99 թթ. ՀՀ ԱԺ պատգամաւոր Դաւիթ Շահնազարեանը:

«alikonline.ir» - «168.am»-ի զրուցակիցն է 1994-95 թթ. ՀՀ ազգային անվտանգութեան ծառայութեան ղեկավար, 1992-95 թթ. ՀՀ նախագահի յատուկ յանձնարարութիւններով դեսպան, 1991-95, 1995-99 թթ. ՀՀ ԱԺ պատգամաւոր Դաւիթ Շահնազարեանը:

 

- Պարոն Շահնազարեան, ԱԺ կանոնակարգ օրէնքում փոփոխութիւնների հաստատումից յետոյ կտրուկ լարւեց իրավիճակը ներքաղաքական կեանքում, վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը հաւաք հրաւիրեց ՀՀ ԱԺ շէնքի մոտ, ապա տեղի ունեցաւ խօսակցութիւն խմբակցութիւնների հետ, որի արդիւնքներով վարչապետը յայտարարեց իր հրաժարականի միջոցով արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւնների գնալու մասին, իսկ ընդդիմութիւնը, ի դէմս ՀՀԿ-ի, յայտարարեց, որ բանակցութիւն, ըստ էութեան, տեղի չի ունեցել։ Ընդհանուր առմամբ այս պահին իրավիճակն ինչպէ՞ս էք գնահատում եւ՛ ընդդիմութեան, եւ իշխանութեան դիրքորոշումները։

- Նախ՝ ուղղակի մի ուղղում մտցնեմ Ձեր հարցի մէջ. վարչապետն իր համակիրների հետ ներխուժեց ԱԺ տարածք, դա աւելի ճիշտ ձեւակերպում է, որովհետեւ դա փաստ է։ Նախ՝ այն մասին, թէ ինչ փոփոխութիւն մտցրեց ԱԺ-ն կանոնակարգում, որովհետեւ հանրութեան մեծ մասը բացարձակապէս տեղեակ չէ դրանից։ Կառավարութեան ներկայացուցիչները դա ներկայացնում են՝ որպէս վարչապետի դէմ արւած քայլ, սակայն իրականութիւնը հետեւեալն է. Եթէ ԱԺ պատգամաւորները, իրենցից չկախւած պատճառներից ելնելով, չեն կարողանում նիստը շարունակել կամ գումարել, ապա դա համարւում է ընդհատւած նիստ: Սա յատկապէս այս իրավիճակի համար չափազանց բնական օրէնք էր, որովհետեւ եթէ այն, ինչ ասում էք, հերթական անգամ տեղի ունենայ, եւ նիստը խափանւի, ինչով Կառավարութիւնը բազմիցս սպառնացել է ՀՀ ԱԺ-ին, ապա եւ ենթադրենք՝ ԱԺ-ն որոշ ժամանակ չկարողանայ այդ պատճառով ԱԺ նիստեր գումարել, ապա չի համարւի, որ ԱԺ-ն չի աշխատում, անգործունակ է եւ, օրէնքի համաձայն՝ կարող է ցրւել։

Ակնյայտ է, որ սա Կառավարութեան ծրագրերի մէջ էր մտնում, եւ այս օրէնքով ԱԺ-ն չէզոքացրեց այդ ծրագիրը, ինչը շատ բնական է։ Գործարարներից մէկն ինձ նման համեմատութիւն ներկայացրեց. «Օրինակ` եթէ ես գործարանի դռները փակեմ, աշխատողներիս մէկ շաբաթ չթողնեմ ներս գան, եւ յետոյ, երբ նրանք ներկայանան աշխատանքի, ասեմ՝ ես Ձեզ հեռացնում եմ աշխատանքից, որովհետեւ երեք օր անյարգելի բացակայել էք»։ Սա նոյն բանն է։ Կառավարութիւնը եւ յատկապէս վարչապետն անընդհատ հրահրում են անկայունութիւն ՀՀ ներքաղաքական կեանքում։ Այսինքն՝ անկայունութեան աղբիւրը, որը շատ բնական է, դարձել է ներկայիս Կառավարութիւնը։

 

- Ինչպէ՞ս է հրահրում։ Նշում է, որ պայքարում է կոռուպցիայի դէմ…

- Եկէք հերթով գնանք։ Առաջին օրակարգային հարցը, որը վարչապետն առաջ քաշեց, ներդրումներն էր, ապա՝ կոռուպցիայի դէմ պայքարը, Մարտի 1-ի բացայայտումը, յետոյ՝ հակայեղափոխութեան դէմ պայքարը, եւ ներկայումս` ԱԺ լուծարումը։ Ներդրումային ծրագիրն ամբողջապէս տապալւած է։ Որեւէ ներդրողի մտքով անգամ չի անցնի ներդնել մի երկրում, որտեղ վարչապետը յայտարարում է, որ ոչ թէ օրէնքը, ոչ թէ անկախ դատարանները, այլ ինքն է անձամբ ներդրումների երաշխաւորը, որ ամէն մի ներդրողի կը կցւի անվտանգութեան մի սպա: Այնուհետեւ` «փռել ասֆալտին», «ծեփել պատին» սպառնալիքների դէպքում՝ որեւէ ներդրողի մտքով չի անցնի այդպիսի երկրում ներդրում անել։ Ուստի ներդրումների իսպառ բացակայութեան պատճառն ինքը՝ Կառավարութիւնն է։

 

- Յեղափոխական շրջանակները պնդում են, որ մինչեւ արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւններն այս երկրում ներդրումներ եւ տնտեսական ակտիւութիւն հնարաւոր չէ։

- Կառավարութիւնն ասում է՝ երկրում ոչ մի լաւ բան չի լինի, ներդրումներ չեն լինի, բարեփոխումներ չեն լինի, արեւը չի ծագի… (ծիծաղում է.- Ա.Մ.) Դրանք բացարձակապէս անհիմն պնդումներ են։ Փաշինեանի կառավարութեան երկրորդ առաջնահերթութիւնը, այսպէս կոչւած, կոռուպցիայի դէմ պայքարն էր: Ամենայն պատասխանատւութեամբ յայտարարում եմ, որ այդ ուղղութեամբ որեւէ քայլ չի արւել։ Մենք ականատես եղանք շոուի մեծ տարրեր պարունակող ձերբակալութիւնների, կալանաւորումների, բայց եկէք արձանագրենք մէկ պարզ փաստ, որ այսօր այդ բոլոր ձերբակալւածներից, չեմ ուզում թւարկել, ազատազրկւած է միայն Մանուէլ Գրիգորեանը, մնացածն ազատ են արձակւել ինչ-ինչ պատճառներով։

Իմիջիայլոց, քանի դեռ Մանուէլ Գրիգորեանի գործի վերաբերեալ դատարանի որոշում չկայ, որեւէ մէկն իրաւունք չունի նւաստացնել, ստորացնել Մանուէլ Գրիգորեանին: Բոլորս էլ լաւ գիտենք Մանուէլին, շատ լաւ գիտենք, անկախ նրանից, թէ նա ինչ է արել, թէ նա ինչում է մեղադրւում, Մանուէլ Գրիգորեանը մեր հայրենիքի առաջ մատուցել է այնքան ծառայութիւններ, որ այսօր գործող Կառավարութիւնը՝ բոլորը միասին վերցրած, դրա կէսն էլ չեն արել: Եւ Մանուէլ Գրիգորեանը վաստակել է, որ նոյնիսկ մեր այս ոչ իրաւական երկրում իր նկատմամբ լինի արդար քննութիւն, արդար դատավարութիւն, եւ որեւէ մէկը չհամարձակւի, քանի դեռ դատարանի վճիռ չկայ, նրան նւաստացնել եւ ստորացնել։ Վերադառնալով կոռուպցիայի դէմ պայքարին՝ ես կասեմ, որ որեւէ քայլ չի արւել։

 

- Բայց վարչապետը պնդում է, որ Հայաստանում այլեւս կոռուպցիա չկայ։

- Գիտէք, դա այնքան է համապատասխանում իրականութեանը, որքան այն, երբ 80-ական թւականներին յայտարարում էին, որ Խորհրդային Միութիւնում սեքս չկայ։ Ներկայիս Կառավարութիւնը չի էլ հասկանում ընդհանրապէս, ցաւօք սրտի, թէ ինչ է իրենից ներկայացնում կոռուպցիա երեւոյթը։ Կոռուպցիան ունի շատ ու շատ բաղադրիչներ, բայց դրա կարեւորագոյն բաղադրիչներից մէկը սոցիալական բաղադրիչն է։ Չի կարելի ոստիկանութեան սպային վճարել, ենթադրենք, 300-350 դոլարին համարժէք աշխատավարձ եւ պահանջել, որ նա ազնիւ լինի, որովհետեւ այդ աշխատավարձով նա պարզապէս արժանապատիւ ապրել չի կարող։ Չի կարելի բանտի հսկիչին վճարել 80 կամ 100 հազար դրամ աշխատավարձ եւ պահանջել, որ նա ազնիւ լինի։ Բնական է, չէ՞, որ կոռուպցիան բարգաւաճում եւ ծաղկում է աղքատ երկրներում. որքան երկրի կենսամակարդակը բարձր է, այնքան կոռուպցիայի մակարդակը ցածր է։

Առանց այս բաղադրիչը լուծելու՝ կոռուպցիայի դէմ կարելի է ժամանակաւորապէս պայքարել վախի մթնոլորտի ներքոյ։ Մինչեւ այս բաղադրիչն իր լուծումը չգտնի՝ կոռուպցիայի դէմ որեւէ պայքար լինել չի կարող։ Կոռուպցիայի դէմ պայքարը, առաջին հերթին, բարեփոխումներն են, ինչից այս Կառավարութիւնը սարսափում է, որովհետեւ ոչ մի ծրագիր չունի։ Իմիջիայլոց, ասեմ` տեսէք, թէ ԱԺ-ում ինչ իրավիճակ է ստեղծւել. օրակարգ չկայ, քանի որ Կառավարութիւնն օրինագծեր չի ներկայացնում։ ՀՀ-ում երբեք նման բան չէր եղել. ընդհանրապէս օրինագծերը միշտ եղել են բաւականին շատ, որեւէ երկիր չեմ տեսել նման իրավիճակում։ Պէտք է արժանապատիւ աշխատավարձ տալ առաջին հերթին այն ոլորտների աշխատակիցներին, որոնք կոռուպցիոն տեսակէտից վտանգաւոր են։ Դրա համար պէտք են բարեփոխումներ։

Օրինակ` Հայաստանում շատ մեծ է մէկ շնչին ընկնող ոստիկանների թիւը։ Շատ կոպիտ օրինակ եմ բերում. կարելի է, չէ՞, 50 տոկոսով կրճատել եւ գոնէ բարձրացնել միւսների աշխատավարձերը, բայց այս Կառավարութիւնը երբեք նման քայլի չի գնայ, քանի որ ներկայիս Կառավարութեան միակ շարժիչ ուժն ամբոխահաճութիւնն է, այսպէս կոչւած՝ պոպուլիզմը։ Կոռուպցիան բազմաշերտ ու բարդ բնագաւառ է, որն արմատախիլ անելու համար լուրջ ծրագիր է անհրաժեշտ: Աւելին, կոռուպցիա կայ, կոռուպցիան գնալով աւելի մեծանալու է, դրանում որեւէ կասկած չունեմ: Ուստի արւածը բացարձակ անպատասխանատու յայտարարութիւն էր։ Անցնենք Մարտի 1-ի քննութեանը։

 

- Մարտի 1-ը բացայայտւա՞ծ է։

- Վարչապետը յայտարարում է, որ բացայայտւած է, այնինչ դա նոյնպէս իրականութեանը չի համապատասխանում, որովհետեւ, ըստ էութեան, բացի այն երեք անձերից, որոնց մեղադրանք է առաջադրւել, մենք ոչինչ չգիտենք։ Եղել են տասը սպանութիւններ, շատ ու շատ դէպքեր են տեղի ունեցել։ Աւելին, ես կարող եմ ամենայն պատասխանատւութեամբ յայտարարել, որ յատուկ քննչական ծառայութիւնը (ՅՔԾ) տապալել է Մարտի 1-ի բացայայտումը ու այդ գործն ուղղակիօրէն տապալել է: Քննութիւնն ընթանում է շատ վտանգաւոր ուղիով, առայժմ չեմ ցանկանում այդ մասին խօսել։ ՅՔԾ-ի պետը, դիւանագիտական լեզւով ասած, ինձ հիասթափեցրեց՝ որպէս իրաւաբան։

Ընդհանրապէս կուզէի ասել, որ այս 5 ամսւայ ընթացքում մեր պետականութիւնը չափազանց թուլացել է։ Նոյն ՅՔԾ պետի վերաբերեալ, իրաւաբանը չի կարող իրեն թոյլ տալ նման ձեւակերպումներ: Օրինակ՝ եթէ յիշում էք, երբ Վերաքննիչ դատարանի վճռով Ռոբերտ Քոչարեանը ազատ արձակւեց, ՅՔԾ պետը յայտարարեց, որ դա ապօրինի վճիռ է։ Դատարանի վճիռն օրէնք է, այսինքն` ՅՔԾ պետը յայտարարեց, որ օրէնքն ապօրինի է։ Սա իրեն թոյլ չէր տա նոյնիսկ իրաւաբանական ֆակուլտետի առաջին կամ երկրորդ կուրսի ուսանողը։ Երկրորդ, եթէ ապօրինի է, այդ դէպքում վերոյիշեալ անձի ուղղակի պարտականութիւնն է՝ քրէական հետապնդում սկսել այդ դատաւորի նկատմամբ։

Ի՞նչ մեղադրանք է հարուցւել այդ երեք անձերին՝ ես նկատի ունեմ ՀՀ երկրորդ նախագահին, ՀՀ Պաշտպանութեան նախկին նախարարին եւ նախկինում ՊՆ տեղակալ Իւրի Խաչատուրովին. մեղադրանքը յիշո՞ւմ էք` սահմանադրական կարգի տապալում, ոչ թէ՝ տապալման փորձ, այլ՝ տապալում: Պէտք չէ իրաւաբան լինել՝ հասկանալու համար, թէ դրանից ինչ հետեւանքներ են բխում։ Նշանակում է, որ 2008 թւականի մարտի մէկին տապալւել է ՀՀ-ում սահմանադրական կարգը, եւ դրանից յետոյ 10 տարի ինչ տեղի է ունեցել ՀՀ-ում` ընտրութիւններ, ԱԺ որոշումներ, միջազգային պայմանագրեր, դրանք բոլորը սահմանադրական կարգից դուրս են։

Եւ կարելի էր աւելի առարկայական մեղադրել: Այո, ես մեղադրում եմ ՅՔԾ պետին, որ նա տապալել է Մարտի 1-ի քննութիւնը։ Աւելին, ես առաջարկել էի, որպէսզի միջազգային փորձագէտներ, քննիչներ ներգրաււեն, որպէսզի հնարաւորին չափ չքաղաքականացւի բացայայտման այդ գործընթացը։ Ինչպէ՞ս մենք կարող ենք Մարտի 1-ի էջը փակել: Հասարակութիւնը պէտք է վստահ լինի քննութեան արդիւնքներին։ Դա կը լինէր միայն այն դէպքում, եթէ միջազգային ներկայութիւն լինէր քննութեանը, այլապէս իւրաքանչիւր յաջորդ իշխանութիւն կը բացի այս գործը՝ ըստ իր քաղաքական նպատակայարմարութեան: Իշխանութիւնները դա բացարձակ չցանկացան անել։ Ուղղակի տապալել են քննութիւնը, եւ այդ պատասխանատւութիւնը կրում է ՅՔԾ պետն անձամբ, եւ նա պատասխան է տալու դրա համար։

 

- Հանրային ընկալումներում այս 3 գործիչներն են Մարտի 1-ի պատասխանատուները։ Ձեր խնդիրը մեղադրանքի հիմնաւորւածութի՞ւնն է։

- Մեղադրանքը, որ ներկայացւել էր այդ երեք անձերին, երկու փաստաթղթի հիման վրայ է։ Կրկնում եմ, եթէ Մարտի 1-ը բացայայտւած է, ուրեմն պէտք է բացայայտւած լինէին այդ 10 սպանութիւնները, անկարգութիւնները, ամէն ինչ` հանրային եւ մասնաւոր գոյքի ոչնչացում… Տրամաբանական է, որ քննութիւնը պէտք է ներքեւից գնար վերեւ։ Այս ամէնի մասին մենք որեւէ տեղեկութիւն չունենք, դա դարձւել է գաղտնիք, չգիտենք` ինչ է կատարւում, ինչ ուղղութեամբ է գնում։ Դա հիմք է տալիս ամենայն պատասխանատւութեամբ յայտարարել, որ Մարտի 1-ի գործը տապալւած է։

Միւսը, հակայեղափոխութիւնն է. այսօր իշխանութիւններն անընդհատ ասում են, որ ընդդիմութիւն չկայ։ Բայց ինչպէ՞ս կարող է լինել, եթէ յեղափոխութիւնն ընդդիմութիւն չի ունենում, յեղափոխութիւնն ունենում է հակայեղափոխութիւն, որին պէտք է ֆիզիկապէս ոչնչացնել. բոլշեւիզմ, ուրիշ ոչինչ։ Փառք Աստծոյ, որ մեզ մօտ դեռ յեղափոխութիւն չի եղել, եւ ես յոյս ունեմ, որ մենք կը փորձենք արգելակել, չնայած հասարակութեան այսօրւայ վիճակին։ Եթէ չեմ սխալւում, Նիկոլ Փաշինեանը բառացիօրէն հայտարարել է, որ հակայեղափոխութիւն ասելով՝ նկատի ունի Ռոբերտ Քոչարեանին եւ Սերժ Սարգսեանին, նրանց շրջապատը։ Նա յայտարարել է, որ նրանք քաղաքական դիակներ են։ Բայց օրինակ` Երեւան քաղաքի ընտրութիւնների ողջ նախընտրական քարոզարշաւն ուղղւած էր վերոյիշեալ գործիչների դէմ։ Այդ դէպքում, տղայ ջան, ինչո՞ւ ես դիակների դէմ պայքարում, սա ի՞նչ դիակապտութիւն է։ Անտրամաբանութիւնն ու հակասուիւնները շատ են այսօրւայ Կառավարութեան դիրքորոշումներում։

Իրականութիւն է, չէ՞, որ հասարակութեան մեծ մասը, չասենք` որքան մեծ, այնուամենայնիւ, ամբողջովին սատարում է, դա փաստ է։ Շատ պարզ` ատելութիւնը մթագնել է գիտակցութիւնը։ Այո, դուք ասացիք, որ հոկտեմբերի 2-ին մեծ բազմութիւն էր հաւաքւած Ազգային ժողովի բակում, ներխուժել էին, բայց արդեօ՞ք այնտեղ ՀՀ քաղաքացիներ շատ կային։ Ո՛չ, քաղաքացիներ չկային, կար բազմութիւն։ Եկէք յստակ հասկանանք, որ ատելութեան վրայ դա կարելի էր անել։ Ես չեմ ասում, որ այդ ատելութիւնն անհիմն էր, բայց դա բազմապատկւեց,եւ ներկայումս այդ ատելութեան քարոզի վրայ փորձ է արւում ինչ-որ բան առաջ տանել։ Եթէ նախորդ իշխանութիւնները մեղաւոր էին Կեսարի սպանութեան, Աբրահամ Լինքոլնի, Ստոլիպինի, Քենեդու սպանութեան մէջ, հասկացանք, բայց այն, որ դու այդ իշխանութեանը հեռացրել ես՝ դա դեռ չի նշանակում, որ դու աւելի լաւն ես, որովհետեւ առ այսօր բացարձակապէս ոչինչ չի արել այս իշխանութիւնը։ Տնտեսական վիճակը վատացել է, արտաքին քաղաքական վիճակը շատ տխուր է…

Եւ այս իրավիճակում հիմա դեկտեմբերին ԱԺ արտահերթ ընտրութիւններ են պահանջում: Այն, որ մենք քաղաքական համակարգ չունենք, կոլապսի մէջ ենք՝ դրա մասին ես մի քանի ամիս առաջ եմ ասել։ Քաղաքական համակարգը դա միայն կուսակցութիւնները չեն, դա քաղաքացիական սեկտորն է, այսպէս ասած, ոչ կառավարական կազմակերպութիւնները, իրաւապաշտպանները, փորձագիտական հանրութիւնը։ Ես ամենայն պատասխանատւութեամբ յայտարարում եմ, որ մեր քաղաքացիական հասարակութիւնը նոյնպէս նոյն վիճակում է, չնչին բացառութիւններով` այսօր բոլորը յեղափոխական են, իրաւապաշտպաններ գոյութիւն չունեն: Կարող եմ տասնեակ օրինակներ բերել. երբ վարչապետը, օրինակ, յայտարարում է՝ «պառկեցնել ասֆալտին», «ծեփել պատին», մենք տեսա՞նք, որ քաղաքացիական հասարակութեան կամ իրաւապաշտպանի ինչ-որ լուրջ արձագանգ լինի: Բացարձակապէս չեղաւ: Այս օրինակները ես կարող եմ անվերջ շարունակել: Նման օրինակները շատ-շատ են:

Զօրախումբ է ուղարկւում Սիրիա: Որտե՞ղ են դրա իրաւական հիմքերը, գոյութիւն չունե՛ն: Դա չափազանց լուրջ վտանգ է Հայաստանի Հանրապետութեան համար: Թողենք այն հանգամանքը, որ շատ հնարաւոր է՝ դրա պատճառով արեւմտեան պատժամիջոցների տակ յայտնւենք: Թողնենք այն հանգամանքը, որ Հայաստանն այն երկիրը չէ, որ ներքաշւի Սիրիայի այս բարդագոյն թնջուկում: Կայ շատ աւելի մեծ վտանգ, քան արեւմտեան պատժամիջոցները` Հայաստանը եւ Սփիւռքի հայկական համայնքները՝ բոլորը միասին, դառնում են ահաբեկչական տարբեր կազմակերպութիւնների թիրախ: Մտածե՞լ է արդեօք կառավարութիւնն այդ մասին:

 

- Ըստ Ձեզ` ինչո՞ւ այս հումանիտար նախագիծը նախաձեռնւեց Սիրիայում:

- Հումանիտար նախաձեռնութիւն չկայ, հումանիտար նախաձեռնութեան դէպքում զինւորականները չեն գնում, ՊՆ-ն չի գնում:

 

- Պաշտպանութեան նախարարը պնդում է, որ զինւորականներ չեն, բժիշկներ, սակրաւորներ են եւ այլն: Այսինքն` զօրախումբ չէ:

- Ես դա լուրջ չեմ համարում: Ուսադիրներով գնում է ՊՆ-ն: Եթէ այլ է, մենք ունենք ԱԻՆ-ի ուժեր, նրանց ուղարկէք: Եթէ գնում են զինւորականները, ապա դա օրէնքի կոպիտ խախտում է, որովհետեւ ըստ օրէնքի՝ դա պէտք է լինի միջազգային պայմանագրով, որը պէտք է հաստատւի ԱԺ-ի կողմից: Ես չեմ ուզում վարչապետի լեքսիկոնն օգտագործել, դա յարիր չէ ինձ, բայց այս ի՞նչ կրուտիտներ են: Ասում եմ, որ իրենք լաւ հասկանան: Եւ սա չափազանց լուրջ սպառնալիք է:

Վերադառնալով ներքաղաքական վիճակին: Լրատւամիջոց է խուզարկւում բոլորովին անհիմն… լռութիւն, չի կարելի այդ մասին խօսել: Երեւանի ընտրութիւններից մէկ օր առաջ մասնակից կուսակցութիւններից մէկի գրասենեակն է խուզարկւում (ԲՀԿ-ի.- Ա.Մ.)… լռութիւն է բացարձակ, որովհետեւ բոլորը, այսպէս կոչւած, յեղափոխականներ են, եւ այս իրավիճակում արտահերթ ընտրութիւնների անցկացման արդիւնքում մենք կունենանք լրիւ յեղափոխական խորհրդարան:

Կարծում եմ, որ վարչապետի կուսակցութիւնից բացի, եւս մէկ կուսակցութիւն, ծայրայեղ դէպքում՝ երկու կուսակցութիւն, կը կարողանան յաղթահարել անցողիկ շեմը։ Վարչապետը, յանձինս ընդդիմութեան, կունենայ, ենթադրենք, իր «Լոյս» դաշինքը` նոյնպէս յեղափոխական, եւ կունենանք բացարձակ միահեծան իշխանութիւն: Որքան էլ քննադատենք ներկայիս խորհրդարանը, որը շատ հեռու է այն խորհրդարանից, որը ես կը ցանկանայի, որ ունենար իմ պետութիւնը, այն միակ պատնեշն է մեր եւ անխուսափելի դիկտատուրայի միջեւ, որովհետեւ վարչապետն առանց այն էլ անընդհատ բռնապետական հակումներ է ցուցադրում ու չի թաքցնում: Սա է իրականութիւնը, եւ սա պէտք է հասկանանք:

Անդրադառնալով հասարակութեան ներկայիս վիճակին, եկէք բացարձակապէս չմեղադրենք հասարակութեանը: Մեր ժողովուրդն է, մեր հասարակութիւնը, ես ասացի, որ բազմութիւնը մեծ էր, քաղաքացիները` քիչ, քանի որ քաղաքացիներն այս հարցերը կը դնէին Կառավարութեան առջեւ անընդհատ:

Ահաբեկչութեան նոր ձեւ է գտնւել՝ դա սոցիալական ցանցերում խուժանի հայհոյանքներն են, բայց դա էլ արդէն չի աշխատում, ուղղակի հայհոյանքներ են: Հէնց նոյն այն դէպքերը, որից Դուք սկսեցիք հարցազրոյցը, ցոյց տւեցին, որ այնուամենայնիւ ժողովրդի ճնշումը խորհրդարանի նկատմամբ արդէն հասել է իր սահմանագծին, եւ դա նոյնպէս չի աշխատում, սոցիալական ցանցերի խուժանութիւնը, կը ներէք, որ այդ ոչ գրական բառն եմ օգտագործում, նոյնպէս սկսում է իրեն սպառել, եւ վարչապետը պէտք է դեռ շատ խորը մտածի իր խոստացած հրաժարականը տալու շուրջ:

Դեկտեմբերին ընտրութիւնները կը լինեն պարզապէս ահաւոր, մենք կը դառնանք Ադրբեջան՝ առանց նաւթի: Դրանում արդէն որեւէ կասկած չունեմ եւ շատ լաւ գիտեմ, որ հասարակութեան մի մասը բացարձակապէս չի ընկալելու իմ ասածը: Բայց այս փուլերը, որ մենք, մեր հասարակութիւնը, ժողովուրդը ներկայումս անցնում ենք, շատ երկրներ են անցել:

Գերմանական ժողովուրդն է այս փուլով անցել, իտալացիներն են անցել, վրացիներն են անցել, ադրբեջանցիներն են անցել այս փուլերով: Համենայն դէպս, պէտք է մենք անենք ամէն ինչ, որպէսզի չհասնենք այն արդիւնքներին, ինչ արդիւնքներ ստացւեցին վերոնշեալ երկրներում։ Պէտք է յստակ հասկանանք, որ մեր հասարակութիւնում կայ առողջ մաս, որը յստակ հասկանում է այս վտանգները, յստակ հասկանում է, որ գնում ենք բռնապետութեան ճանապարհով, միակուսակցական համակարգի ճանապարհով:

Գիտէ՞ք, ժողովրդի անունը չի կարելի շատ շահարկել բառիս բուն իմաստով: Կան քաղաքացիներ, կայ ժողովուրդ: Մարդկութեան պատմութեան մէջ բոլոր մեծագոյն ոճրագործութիւններն արւել են յանուն ժողովրդի, ժողովրդի անունից եւ ժողովրդի աջակցութեամբ: Քրիստոսի խաչելութիւնից՝ մինչև ստալինեան Սովետական Միութիւն, հիտլերեան Գերմանիա, կարող ենք շարունակել… Պէտք չէ շահարկել: Ժողովրդին համոզում են, որ դա դու ես ուզում:

Ժողովուրդ, ա՛յ, դու ներդրումներ էիր ուզում, դու կոռուպցիայի դէմ պայքար էիր ուզում, յետոյ Մարտի 1-ի բացայայտում էիր ուզում, յետոյ հակայեղափոխութեան դէմ պայքար էիր ուզում, իսկ հիմա դու ուզում ես արտահերթ խորհրդարանական ընտրութիւններ, խորհրդարանի լուծարում… Եթէ մեր վարչապետին Մատրոս Ժելեզնեակի դափնիները հանգիստ չեն տալիս, ապա դա իր խնդիրն է:

Մեր պետութիւնը երբեք այսքան ծանր վտանգների առաջ չի եղել: Տեսէք, թէ ինչեր են կատարւում`սկսւում է յարձակում «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի նկատմամբ, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի նկատմամբ, կարող եմ այս շարքը շարունակել` հակայեղափոխութիւն, նախկինների ամէն ինչի վրայ, բանակի վրայ, պաշտպանութեան բանակի վրայ: Անընդհատ փորձեր են արւում իշխանութեան կողմից, այսպէս կոչւած, յեղափոխութիւնն արտահանել Արցախ, փառք Աստծոյ, չի ստացւում, հիմա փորձում են ահաբեկչութիւն արտահանել Արցախ:

Գիտէք, որ Փաշինեանի հետ Միացեալ Նահանգներում որեւէ հանդիպում չեղաւ: Բազմաթիւ այլ պատճառներից բացի, որ ընդհանրապէս ծրագիր չկայ, անելիք չկայ, ոչինչ չունենք, ի՞նչ եք կարծում` կարո՞ղ էր հանդիպում լինել մի երկրի ղեկավարութեան հետ, որտեղ ահաբեկիչները (նկատի ունի «Սասնայ ծռեր» զինւած խմբաւորմանը.- Ա.Մ.) ոչ միայն ազատ են արձակւել, այլեւ կուսակցութիւն են ստեղծում, եւ ներկայումս էլ իշխանութիւնը փորձում է ահաբեկչութիւնն արտահանել Արցախ: Կասկած չունեմ, որ չի յաջողւելու: Պարզապէս այդ ընթացքում ես լուրջ մտավախութիւն ունեմ, որ մենք անշրջելի կորուստներ կունենանք առաջին հերթին՝ Արցախի հարցում: Այդ մտավախութիւնը շատ մեծ է, բայց այդ մտավախութեան մասին՝ մէկ ուրիշ անգամ:

 

- Ներկայումս կայ բաւականին լարւած ներքաղաքական իրավիճակ: Լուծումը, որպէսզի հնարաւորինս անցնցում տեղի ունենան զարգացումները, Դուք ինչպէ՞ս էք տեսնում, որովհետեւ պարզ է, ակնյայտ է, որ վարչապետը երեւի թէ կը դիմի հրաժարականի:

- Ես այնքան էլ վստահ չեմ, որ հրաժարական կը տայ, թէեւ կարող է դիմել: Նման իրավիճակներում երկխօսութիւն պէտք է տեղի ունենայ: Պէտք է խօսեն. ոչ թէ բազմութիւնը հաւաքած գնան խորհրդարան՝ վախեցնելու համար, ոչ թէ ուժի ցուցադրում լինի, որը չաշխատեց, եւ վերջնագրեր ներկայացնել… Այլ պէտք է խօսել: Առայժմ որեւէ երկխօսութիւն չի արւել խորհրդարանի հետ:

Իմիջիայլոց, այս խորհրդարանական ընտրութիւններն էլ, իմ գնահատականով, ժամանակին շատ վատ էին անցել, բայց խորհրդարանում ներկայացւած բոլոր ուժերը, ընտրութիւններին մասնակցած բոլոր ուժերն ընդունել էին այս խորհրդարանի լեգիտիմութիւնը: Որքան յիշում եմ, գոհ էին իրենց ստացած ձայներից: Այս ԱԺ ընտրութիւնների ոչ մի մասնակից կուսակցութիւն չի յայտարարել, որ իրենից մէկ ձայն գողացել են: Դուք ընդունել էք սա: Կարող է՝ մենք իրար հետ չենք ընդունել, բայց իրենք ընդունել են: Վերջիվերջոյ, ասում են՝ մեծ լեգիտիմութիւն ունի, կայ մէկ լեգիտիմութիւն, որն աշխարհը ճանաչում է, դա այն լեգիտիմութիւնն է, որը ներկայիս Կառավարութիւնը ստացել է գործող ԱԺ-ից:

Մի բան էլ աւելացնեմ, մենք խորհրդարանական պետութիւն ենք, չէ՞: Դա նշանակում է, որ խորհրդարանն է ամէն ինչ որոշողը, ամբողջ իշխանութիւնը խորհրդարանն է: Եթէ դեկտեմբերին հանկարծ ընտրութիւններ եղան, կարծում եմ, որ չեն լինի, պառլամենտ ֆրանսերէն նշանակում է՝ խօսելու տեղ, խորհրդարանը կը դառնայ զուտ քւէարկելու տեղ: Խորհրդարանական պետութիւններում որոշում ընդունողը ոչ թէ վարչապետն է, այլ խորհրդարանը՝ որպէս կոլեգիալ մարմին: Վարչապետի որոշումները շատ փոքր որոշումներ են` ինչ-որ վարսաւիր նշանակել պաշտօնի, սա անել, նա անել, բայց դա Կառավարութեան պատասխանատւութիւնն է:

Այնպէս որ, Կառավարութեան բոլոր անդամները թող հասկանան, որ իրենք պատասխանատւութիւն են կրում: Մենք տեսնում ենք, որ հեռարձակւում են Կառավարութեան նիստերը, դրանք նիստեր չեն, դա քաղաքական մարմնի նիստ չէ: Այո, Կառավարութիւնը պէտք է կոլեգիալ մարմին լինի, ոչ թէ միանձնեայ միահեծան կառավարում։ Այնուամենայնիւ, ես յոյս ունեմ, որ մենք կը խուսափենք դեկտեմբերեան ընտրութիւններից, յոյս ունեմ, որ Կառավարութիւնը եւ վարչապետը, վերջիվերջոյ, պէտք է հասկանան, որ պէտք է երկխօսել, եւ քաղաքականութեան արւեստը հէնց երկխօսելն է, լուծումներ գտնելը, մանաւանդ, երբ չի եղել մի օրինագիծ, որ տանեն խորհրդարան, եւ խորհրդարանը դէմ լինի:

Չկան այդ օրինագծերը, ծրագրերը։ Ծրագիրն է՝ իշխանութիւնը դարձնել ամբողջական, նոյնիսկ ամենափոքր հատւածներում: Պատերազմի ժամանակ վարչապետը լինելու է Գերագոյն գլխաւոր հրամանարատարը ԶՈՒ-ի, մենք տեսանք, որ ոչ ստանդարտ իրավիճակներում ինչպէս են որոշումներ կայացւում` կտրել- ջարդել, այս նախարարին փոխել, այս մարզպետներին հանել, որի լիազօրութիւնը նա արդէն չունի, Կառավարութիւնը պէտք է մարզպետների վերաբերեալ որոշում ընդունի… Սա էլ է չափազանց մտահոգիչ, երբ պատերազմի հաւանականութիւնն աւելի քան բարձր է, իսկ վարչապետը «քլունգն առած խրամատներ է փորում», հասարակութիւնը բեւեռացնում, կիսում, բաժանում է սեւերի ու սպիտակների:

Վերջում մի բան աւելացնեմ. ինչպէս արդէն ասացի, սովորաբար անկայունութիւնը փորձում է ստեղծել ընդդիմութիւնը, հասարակութիւնը կիսել փորձում է ընդդիմութիւնը: Ներկայումս մեզ մօտ բոլորովին հակառակն է, իշխանութիւնն է կիսում, բեւեռացնում հասարակութիւնը: Այսքան անհանդուրժող իշխանութիւն Հայաստանի պատմութեաան մէջ դեռ չէր եղել:

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։