Հա

Քաղաքական

06/02/2019 - 12:10

Ապրիլի 24-ը պէտք է վերաբանաձեւել՝ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերի եւ ինքնապաշտպանական մարտերի հերոսների յիշատակի օր

«Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտ» հիմնադրամն աշխատանքներ է իրականացնում վերապրածների տեսավկայութիւնների համացանցային բազայի ստեղծման ուղղութեամբ,  նաեւ հայաստանեան հենքով արխիւ ունենալու փորձ է արւում, քանի որ այսօր արխիւային շատ փաստաթղթեր «Շոա» հիմնադրամին են յանձնւած, մասնաւորապէս՝ Ռիչարդ Յովհաննիսեանի կողմից: Այս մասին «Yerkir.am»-ի հետ զրոյցում յայտնեց Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտի տնօրէն, ազգագրագէտ Յարութիւն Մարութեանը:

«alikonline.ir» - «Հայոց Գեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտ» հիմնադրամն աշխատանքներ է իրականացնում վերապրածների տեսավկայութիւնների համացանցային բազայի ստեղծման ուղղութեամբ,  նաեւ հայաստանեան հենքով արխիւ ունենալու փորձ է արւում, քանի որ այսօր արխիւային շատ փաստաթղթեր «Շոա» հիմնադրամին են յանձնւած, մասնաւորապէս՝ Ռիչարդ Յովհաննիսեանի կողմից: Այս մասին «Yerkir.am»-ի հետ զրոյցում յայտնեց Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտի տնօրէն, ազգագրագէտ Յարութիւն Մարութեանը:

- Սկսելու ենք երկու ծրագիր՝ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերի եւ վերապրածների շտեմարանի ստեղծում, ինչը ենթադրում է համացանցային հենքով համապատասխան ծրագրաշարի առկայութիւն, որի միջոցով տւեալներ մուտքագրելու  գործին կարող են մասնակցել նաեւ կամաւորները: Ծրագիրը կիրականացւի Ազգային արխիւի եւ շահագրգիռ այլ կազմակերպութիւնների հետ: Այս մարդկանց մեծագոյն մասը չունեցաւ  գերեզման, նրանց մասին ինֆորմացիան պէտք է որեւէ ծրագրաշարում դնենք, ներբեռնենք տւեալներ՝ հիմնական, երկրորդային, լուսանկարներ, արխիւային փաստաթղթեր, որով, ըստ էութեան, ստեղծւում է մեծ բազա՝ ե՛ւ տեղեկատւական, ե՛ւ վերլուծական, ե՛ւ գիտական, ե՛ւ կրթական:

Երկրորդ՝ ուզում ենք նաեւ վերապրածների տեսավկայութիւնների բազա ստեղծել: Ժամանակին Սփիւռքն ու Վերժինէ Սւազլեանն էին դա անում. հաւաքել են բազմաթիւ տեսավկայութիւններ, որոնք նրանց արխիւներում պահւում են, եւ այսօր խնդիր կայ դրանք համացանցում դնելու: Սա, բացի գիտականից, ունի նաեւ կրթական նշանակութիւն: Ցաւօք, Մայքէլ Յակոբեանի արխիւը տրւեց «Շոա» հիմնադրամին, Ռիչարդ Յովհաննիսեանը եւս բաւականին մեծ քանակութեամբ փաստաթղթեր տւեց: Հիմա մենք ուզում ենք մեր հայաստանեան հենքով արխիւ ստեղծել, քանի որ հազար ու մի պատճառ կայ: Կարող ենք տալ, եւ «Շոա» հիմնադրամը դա մշակի, բայց եթէ համացանցում գրենք՝ Ցեղասպանութիւն վերապրածներ, կը բերի «Շոա», ես դա չեմ ուզում:

Երրորդ՝ մեր կառոյցը կոչւում է Ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտ, բայց թանգարանը եւ ինստիտուտն իրար հետ կապ չունեն: Մենք ունենք 50 ցուցատախտակ, եւ իւրաքանչիւր հետազօտող պէտք է պատասխանատու լինի մէկ կամ մի քանի ցուցատախտակի համար: Կան սխալներ, բացթողումներ, վրիպակներ, այս ամէնը պէտք է յստակեցւի, ցուցակագրւի, աւելին` տեքստերը միշտ չէ, որ շատ խորքային են, դրանք էլ պէտք է վերանայւեն: Այս ամէնը պահանջում է գիտակազմակերպական աշխատանք: Անցած օրը ժողովին պարզւեց, որ նշւած 50 ցուցատախտակից գոնէ 10-ի համար չկայ համապատասխան մասնագէտ: Այսինքն՝ մենք նոր աշխատողների խնդիր էլ ունենք. ֆինանսականը հարցի միւս կողմն է: Պետութիւնը տալիս է որոշակի գումար, որի մեծ մասը գնում է աշխատավարձերին, 20 միլիոնի չափով` կոմունալ ծախսերին. մենք ունենք 100 հա, ուստի հսկայական գումար է ծախսւում էլեկտրաէներգիայի, գազի եւ ջրի վրայ: Անցած տարւայ վերջի կտրւածքով` 9.7 միլիոն դրամի պարտք ունենք, եւ այստեղ ոչ թէ անհատի խնդիր է, ոչ թէ Հայկ Դեմոյեանի խնդիրն է, այլ տարիների ընթացքում  տարածքի, վարչական շէնքի մակերեսը մեծացել է, ուստի ծախսերը շատացել են, բայց բիւջէն նոյնն է մնացել: Ժամանակին պարտքը 22 միլիոնի էր հասել, յետոյ նախկին նախագահը 10 միլիոնի չափով նւազեցրեց, հիմա դիմել ենք կառավարութիւն եւ խնդրելու ենք, որ այս 9.7 միլիոնի պարտքը փակեն: Ֆինանսական բաղադրիչը շատ կարեւոր է, եւ վերեւում նշւած ծրագրերի իրականացման համար լրացուցիչ ֆինանսական միջոցներ ու աշխատողներ են անհրաժեշտ: Մենք թեթեւակի հաշւարկ ենք կատարել եւ եկել այն եզրահանգման, որ մէկ գիտական աշխատողի վրայ կը ծախսւի 5800 դոլար՝ մէկ տարւայ կտրւածքով, եթէ ուզում ենք 10 գիտաշխատող,  58-60 հազար դոլար է հարկաւոր:

Մենք նման օժանդակութիւն ենք ակնկալում, գումարներ տւողների հերթ չկայ, ծրագրերով պէտք է ամէն ինչ անել: Բաժինների ղեկավարների առջեւ խնդիր է դրւած կազմել ծրագրեր՝ ֆինանսական բաղադրիչի նշումով, եւ տեղադրել համացանցում՝ ակնկալելով նւիրատւութիւններ: Ծրագիր լինելու դէպքում կարող ենք մարդ ընդունել աշխատանքի, բայց նման ծրագրերը քիչ են: Նախորդ տարիներին բարերարների գումարներով ձեռք են բերւել իրեր՝ լուսանկարներ, թերթեր, որոնք պէտք է անձնագրաւորւեն: Սա հետազօտական գործ է ենթադրում, որի դէպքում  նոյնպէս մի փոքր ծրագրաշար է պէտք, այսինքն՝ թանգարանային  մասը թարմացման կարիք ունի:

Չորրորդ՝  պէտք է կազմակերպենք  ցեղասպանագիտութեան արդիական խնդիրներին նւիրւած սեմինար-քննարկումների շարք՝ մասնակցութեամբ տեղի եւ  արտասահմանցի հրաւիրեալ մասնագէտների: Հոկտեմբերի վերջին կազմեցինք մի ծրագիր՝ «Հայերի փրկութեան գործը Մերձաւոր Արեւելքում 1913-23 թթ.»՝ ենթադրելով միջազգային գիտաժողովների հրաւիրում, ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ, կատալոգների եւ ժողովածուների հրատարակութեան նախապատրաստում: Երկու կազմակերպութիւն, որոնց անունները չեմ ուզում տալ, խոստացաւ, բայց մէկն ասաց, թէ մէկ երրորդը կը ֆինանսաւորի, միւսը՝ համահայկական կազմակերպութիւններից մէկը, դեռ մտածում է: Չես հասկանում՝ ինչ ուղղութեամբ եւ որքան սպասես:

Յաւելեմ, որ մենք սկսեցինք վերահրատարակել ցեղասպանագիտական հանդէս-պարբերականը, որից 2018-ին ոչ մի համար չէր եղել մինչև նոյեմբեր, երբ փոխւեց գիտական գծով տնօրէնը, ուստի դեկտեմբերին մէկ համար եղաւ, միւսն էլ փետրւարի մէջ կը լինի: Նաեւ 2019-ի համարները կը հրատարակւեն: Ֆինանսական միջոցներ չկան, իսկ մենք 4 գիրք ունենք տպագրելու, այդ թւում՝ Միհրան Մինասեանի 1200 էջանոց գիրքը՝ «Հայոց Ցեղասպանութիւնը սիրիական տարածքում՝ ըստ Արամ Անտոնեանի հաւաքած վկայութիւնների», չնայած այս գրքի  համար, իհարկէ, Վեհափառը խոստում տւել է:

- Այլ երկրներում ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ նախատեսւա՞ծ են, մի պահ այս ուղղութեամբ ակտիւութիւն կար:

- Կանադայի հետ ենք փորձելու համագործակցել, եւս մի երկրի հետ, որի մասին դեռ չեմ ուզում ասել, թող լինի, յետոյ կասեմ: Բացի այս` առնւազն 4 ժամանակաւոր ցուցադրութիւն կը լինի ՀՀ-ում 2019-ին՝ Կոմիտասին նւիրւած, Ժանսեմի կտաւների վերացուցադրում, Տիգրան Քասունու հաւաքածուն՝ «Հայոց Ցեղասպանութեան թեման ցուցապաստառներում», «Առաջին աշխարհամարտի տարիներին հայ գերիները Աւստրիայում. համեմատական դիտարկում», վերջինի պահով հայագէտ Ժասմին Դում-Թրագութը բաւականին նիւթ է հաւաքել: Հայ գերիներին չափագրում էին՝ գլուխ, մարմին, եւ կայ մի քանիսի երգն ու բանաստեղծութիւնը, 100 տարի անց մենք դա հնարաւորութիւն ունենք լսելու: Սա որոշել ենք անել սեպտեմբեր-հոկտեմբերին: Կարեւորում եմ նաեւ վերեւում յիշատակւած «Հայերի փրկութեան գործը Մերձաւոր Արեւելքում 1913-23 թթ.» գործը, քանի որ 2019-ին լրանում է «Մէկ  հայ, մէկ ոսկի» գործի 100-ամեակը եւ Ռուբէն Հերեանի 150-ամեակը. Հերեանն այդ գործում ներգրաււած մարդկանցից էր:

Ցանկութիւն կայ յուշահամալիրի տարածքում բացատրագրեր պատրաստել յուշապատի գրութիւնների մասին,  այնտեղ թաղւած հինգ տղաների,  խաչքարերի, քանի որ այսօրւայ երիտասարդութիւնը ոչինչ  չգիտի: Ուզում ենք նաեւ մարտի կէսերից թանգարան-ինստիտուտի ցուցադրութիւնը բացել առաւօտեան ժամը 10-ից. սովորաբար, թանգարանները 11-ից են բացւում: Մեր թանգարանը միակն է, որն անվճար է, դրա համար էլ չենք կարողանում արտաբիւջէ ստեղծել: Ուզում էինք գոնէ էքսկուրսիաները եւ աւտոկայանատեղին դարձնել վճարովի, բայց մեզ հոգաբարձուների խորհուրդը կանգնեցրեց: Ի դէպ, վերեւում չասացի` մենք սկսում ենք կրթական ծրագրեր, որոնց շրջանակում նախատեսում ենք դպրոցական խմբերին, որոնք կը գան թանգարան, առաջարկել դահլիճում մասնակցել հարցուպատասխանի, եւ մենք նաեւ որոշակի տեղեկութիւններ կը տրամադրենք:

Իմ տեսլականի մէջ ամենակարեւորը սա է՝ թանգարանի ցուցադրութիւնը ոչ միայն եղածը պէտք է ցուցադրի, այլեւ առաջարկներ անի, որ ինչ-ինչ շեշտադրումներ վերանայւեն: Շատ կարեւոր է Ցեղասպանութիւնը ներկայացնելիս իմանալ՝ ինչը պէտք է յիշել եւ ինչպէս, երբ դա մանրացնում ենք, շատ հարցեր են առաջանում: Եթէ յիշում ենք միայն զոհերին, դա բերում է զոհի հոգեբանութեան, կարծրատիպի  ամրապնդման: Ղարաբաղեան շարժման տարիներին մենք սա յաղթահարեցինք, բայց յետոյ կրկին եկաւ եւ այս անգամ` մի քիչ ուրիշ ձեւերով: Պէտք է շեշտադրել ինքնապաշտպանական մարտերը, ես քանի տարի է առաջարկում եմ, որ  պէտք է  վերաբանաձեւել  ապրիլի 24-ը՝  Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերի եւ ինքնապաշտպանական մարտերի հերոսների յիշատակի օր: Պէտք է ամէն օր ինստիտուցիոնալ մակարդակում  կաթիլ առ կաթիլ սրան հասնել, որովհետեւ երբեմն երիտասարդներից լսում եմ, որ ասում են՝ ապրիլի 24-ին չեմ ուզում գնալ Ծիծեռնակաբերդ, որ ինձ զոհի ժառանգ չզգամ:

- Հնարաւո՞ր է, որ  այս առաջարկութիւնը նախագծի տեսքով հասնի ԱԺ:

- Իհարկէ, հնարաւոր է:  Շարունակելով ծրագրերի հետ կապւած միտքս` ասեմ, որ ցանկութիւն կայ Ծիծեռնակաբերդի տարածքը վերածել յուշայգու,յուշահամալիրը միայն 0.45 հա-ը չէ, բայց սա հսկայական գումարներ է պահանջում, ինչը ենթադրում է, որ տարբեր անկիւններում պէտք է յուշային բնոյթի կոթողներ  լինեն՝ ինչ-որ մէկին կամ տեղանքին նւիրւած նստարան, ցայտաղբիւր, ծառատունկ: Իսկ այսօր տարածքն ուսումնական մեքենաներին է ծառայում, վարորդական դասընթացներին:

-Հայկական  լոբբիստական  կազմակերպութիւններն իրենց առջեւ ի՞նչ  խնդիր պիտի դնեն՝ հաշւի առնելով  արագ փոխւող իրողութիւնները, աշխարհաքաղաքական զարգացումները:

-Շատ կարեւոր է, որ, տարբեր երկրներում յուշարձանների տեղադրմանը զուգահեռ, թանգարաններ հիմնւեն: Հոլոքոստի պարագայում 66 թանգարան է գործում ամբողջ աշխարհում՝ 2013-ի տւեալներով դեռ, մենք ունենք մէկ թանգարան: ԱՄՆ-ում պիտի բացէին, բայց դեռ մնում է, Մոսկւայում հայկական եկեղեցու շէնքի տակ կար, այն էլ փակւել է, Փարիզում ասացին կանեն, բայց չարեցին: Մարտակոչերը պէտք է վերանայել, Սփիւռքն իր առջեւ բարդ խնդիրներ պիտի դնի, քանի որ խաչքարը տարւայ մէջ 1-2 անգամ է «աշխատում», իսկ թանգարանը՝ 300 օր: Պէտք է աշխատել նաեւ հասարակութիւնների հետ՝ կոնգրեսականների հետ համագործակցութեանը զուգահեռ:

- Ձեր պաշտօնավարման այս կարճ ժամանակահատւածում որեւէ օտարերկրացի հետազօտող դիմե՞լ է թանգարան-ինստիտուտին:

- Այս տարի եկել է մէկ թուրք գրող՝ «Հրանտ Դինք» հիմնադրամի դրամաշնորհով: Նա յուշագրութիւններ խնդրեց: Մենք մէկն ունէինք հայատառ թուրքերէն: Նա մի քանի էջ նկարեց, ասաց, որ յետոյ կօգնեն իրեն, որ դա կարդայ: Նա ունի 2 գիրք, որոնցում նկարագրւում է, թէ ինչպէս է մարդը փոխւում, երբ իմանում է իր հայ լինելու մասին: Այս թեմայի զարգացման համար էր եկել: Եղել են քուրդ գործիչների հրաւիրելու առաջարկութիւններ, ես մերժել եմ. գործիչների հետ գործ չունեմ, նրանք մի օր էսպէս են, միւս օրը՝ էնպէս… Հետազօտողները թող գան: Այս օրերին զելանդացի մի տղայ է գալու:

- Իսկ որեւէ երկրի ազգային արխիւի հետ մեր կողմից համագործակցութիւն նախատեսւո՞ւմ է ընթացիկ տարում: Օրինակ` Գերմանիայի արխիւում կարո՞ղ են մեզ համար արժէքաւոր փաստաթղթեր լինել:

- Մօտ 15 կազմակերպութեան հետ համաձայնագրեր կային, որոնց մեծ մասի ժամկէտը լրացել է, իհարկէ, ինչ-որ գործ արւում էր, ինչ-որ գործ՝ ոչ: «Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-ինստիտուտ» հիմնադրամը եւ Կանադայի մարդու իրաւունքների թանգարանը (ԿՄԻԹ) փոխըմբռնման յուշագիր ստորագրեցին, եւ վստահաբար, փոխանակութիւն լինելու է՝ կամ ցուցահանդէսների, կամ մասնագէտների տարբերակով:

Գերմանացիների մասով եւս նախատեսւում է համագործակցութիւն, հիմա փակագծերը չեմ ուզում բացել: Ես գնալու եմ Բեռլին. Գերմանիայի Պոստդամ քաղաքում կայ Լեպսիուսհաուզ՝ Յոհաննէս Լեփսիուսի տուն-թանգարան, որտեղ մեր թանգարանի նախկին աշխատակից Հայկ Մարտիրոսեանն է աշխատում: Նրանց հետ ենք հանդիպելու եւ փորձելու ենք համագործակցութեան եզրեր գտնել:

Զրուցեց՝ Մարիամ Պետրոսեանը

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։