Հա

Քաղաքական

18/05/2019 - 10:20

Բաքւի մանրակրկիտ մօտեցումը «Արեւելեան գործընկերութեանը». ի՞նչ շահեց Արցախը

Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարութեան Միջազգային հետազօտութիւնների ինստիտուտի Եւրոատլանտեան անվտանգութեան կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող Սերգէյ Մարկեդոնովը յատուկ «Sputnik» Արմենիայի համար վերլուծել է «Արեւելեան գործընկերութեան» 10-ամեակին նւիրւած միջոցառումների ժամանակ տեղի ունեցած Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպման արդիւնքները։

«alikonline.ir» - Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարութեան Միջազգային հետազօտութիւնների ինստիտուտի Եւրոատլանտեան անվտանգութեան կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող Սերգէյ Մարկեդոնովը յատուկ «Sputnik» Արմենիայի համար վերլուծել է «Արեւելեան գործընկերութեան» 10-ամեակին նւիրւած միջոցառումների ժամանակ տեղի ունեցած Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպման արդիւնքները։

Արցախեան կարգաւորման խնդիրը շարունակում է մնալ եւրոպացի քաղաքական գործիչների եւ դիւանագէտների ուշադրութեան կենտրոնում։ Այսպէս, Բրիւսելում մայիսի կէսերին անցկացւեցին «Արեւելեան գործընկերութեան» 10-ամեակին նւիրւած միջոցառումներ։ Հաւաքւածները համաձայնւեցին, որ յետխորհրդային 6 պետութիւնների եւ ԵՄ-ի փոխշահաւէտ համագործակցութիւնը պէտք է շարունակել։

Սակայն հանդիսաւոր դեկլարացիան նախապատրաստելիս «Արեւելեան գործընկերութեան» մասնակիցները որոշեցին փաստաթղթին «բարձր կարգավիճակ» չտալ եւ տեքստը չստորագրեցին (փաստաթղթի տակ մնաց միայն ԵՄ-ի արտաքին գործերի եւ անվտանգութեան քաղաքականութեան գերագոյն ներկայացուցիչ Ֆեդերիկա Մոգերինիի ստորագրութիւնը)։ Այս որոշման համար կարեւորագոյն (թէեւ ոչ միակ) պատճառ դարձաւ Ադրբեջանի դժգոհութիւնը նրանից, որ վերջնական դեկլարացիայում յստակ եւ միանշանակ չէր ամրագրւել տարածքային ամբողջականութեան առաջնահերթութիւնը։

Բաքւի համար սա միայն դիւանագիտական մանրակրկիտ մօտեցման եւ իրաւաբանական ձեւակերպումների նկատմամբ բծախնդրութեան ցուցադրութիւն չէ ։ Արցախը վերադարձնելու գաղափարի շուրջ են կառուցւում այս երկրի հիմնական ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան ռազմավարութիւնները։ Ադրբեջանի մասնակցութիւնը (կամ չմասնակցելը) այս կամ այն ինտեգրացիոն նախագծերին, ցանկացած պետութեան հետ երկկողմ յարաբերութիւնների դինամիկան զգալիօրէն պայմանաւորւում են արցախեան թեմատիկայի վերաբերեալ Բաքւի վիզաւիի դիրքորոշմամբ։

 

Բոլորը պահպանեցին իրենց շահերը

«Միաւորւած Եւրոպայի» մայրաքաղաքում «Արեւելեան գործընկերութեան» յոբելեանական միջոցառումների ընթացքում կայացաւ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի եւ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի հանդիպումը։ Այդ հանդիպումից դժւար էր էական առաջընթաց ակնկալելը։ Նախեւառաջ այն պատճառով, որ սա հակամարտող կողմերի բլից-զրոյց էր «շփման գծում» ընթացիկ իրավիճակի վերաբերեալ։

Այս կարճ զրոյցի արդիւնքներով Փաշինեանը հարցազրոյցում երկու սկզբունքօրէն կարեւոր պահ նշեց։ Նա բանակցութիւնները շարունակելու յոյս յայտնեց, թէեւ ասաց, որ նոր հանդիպումների կոնկրետ ծրագրեր չկան։ Միեւնոյն ժամանակ նա ընդգծեց, որ առանց Արցախի ներկայացուցիչների մասնակցութեան խաղաղութեան տանող գործընթացի արդիւնաւէտութիւնը բարձր չի լինի։

ՀՀ վարչապետի գնահատականներից ելնելով` կարելի է հետեւեալ եզրայանգումն անել. կողմերը նախկինի պէս պահպանում են իրենց շահերը։ Երեւանը շարունակում է պնդել Արցախի ներգրաււածութեան իր գիծը, այն դէպքում, երբ Բաքուն պնդում է, որ վերականգնւի տարածքային ամբողջականութիւնը, այսինքն Ադրբեջանի շահերը դիտարկել որպէս խաղաղ կարգաւորման հիմք։

Խորհրդանշական է, որ հայ-ադրբեջանական հակամարտութեան կարգաւորման խնդրի նկատմամբ հետաքրքրութեան պոռթկում առաջացաւ միաժամանակ մէկ այլ յատկանշական յոբելեանի հետ մէկտեղ` Արցախի, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի կողմից ստորագրւած Կրակի եւ ռազմական գործողութիւնների լիակատար դադարեցման մասին համաձայնագրի ուժի մէջ մտնելու 25-ամեակին։ Յիշեցնեմ, դա տեղի է ունեցել 1994 թւականի մայիսի 12-ին։

Հասկանալի է, որ Բրիւսէլի համաժողովի ամփոփիչ դեկլարացիայի նախապատրաստումը մէկ ակտանի գործողութիւն չէր։ Նման «էքսպրոմտները» մանրակրկիտ են նախապատրաստւում։ Սակայն Արցախի վերաբերեալ Երեւանի վերոնշեալ (եւ որը ոչ միայն 2019 թւականի մայիսին է հնչել, այլեւ բազմաթիւ անգամ մինչ այդ) դիրքորոշումը մեծապէս նպաստեց նրան, որ Բաքւի ներկայացուցիչները կրկին յստակ եւ միանշանակ արդիականացրեցին հէնց տարածքային ամբողջականութեան գերակայ առաջնահերթութիւնը։ Միեւնոյն ժամանակ պէտք է նշել, որ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ բանակցութիւններում միջնորդութիւն իրականացնող ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահները, հետեւողականօրէն ընդգծում են, որ ուժի չկիրառումը, տարածքային ամբողջականութիւնն ու ինքնորոշման ժողովրդի իրաւունքը արցախեան կարգաւորման երեք հաւասարազօր հիմնարար սկզբունքներն են։

 

Արդեօք ինտերնացիոնալացո՞ւմ է պէտք

Առաջին հայեացքից, բրիւսէլեան կոլիզիաները սկզբունքորեն որեւէ նոր բան չբացայայտեցին։ Հայ եւ ադրբեջանցի ներկայացուցիչները բոլոր միջազգային հարթակներում վիճում են այն մասին, թէ ինչն է առաջնային. սահմանների անխախտելիութիւնը, թէ՞ ազգի ինքնորոշումը։ Սակայն ողջ այդ «եւրոպական պատմութիւնը» բաւական ուսանելի է։

Արդէն մի քանի տարի է, որ ԵՄ երկրների դիւանագէտները, քաղաքագէտները, լրագրողները խօսում են յետխորհրդային էթնոքաղաքական հակամարտութիւնների ինտերնացիոնալացման անհրաժեշտութեան մասին որպէս դրանց շուտափոյթ կարգաւորման կարեւորագոյն նախադրեալ։ Նրանք թերահաւատ են Կովկասում եւ Սեւծովեան տարածաշրջանում Մոսկւայի բացառիկ դերի նկատմամբ։ Յայտնի բրիտանացի կովկասագէտ Թոմաս դէ Վաալի կարծիքով` «Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հաւասարակշռութիւն պահպանելը նշանակում է, որ Ռուսաստանն ի վիճակի չէ Արցախում օրակարգ սահմանել»։

Ամենեւին դատարկ հարց չէ, իսկ այդ հաւասարակշռութեան պահպանմանն ի՞նչ իրական այլընտրանք կայ։ Աբխազիայի, Հարաւային Օսեթիայի, Մերձդնեստրի կամ Դոնբասի հետ կապւած Մոսկւային յաճախ քննադատում էին «միակողմանի միջամտութեան» համար։ Յօդւածի ծաւալը թոյլ չի տալիս նման մեղադրանքներին մանրակրկիտ հակադարձել։ Կը նշեմ միայն, որ ռուսական մօտեցումները բոլոր վերոնշեալ դէպքերում քարացած չէին, դրանք էւոլիւցիայի էին ենթարկւում, ներառում ոչ միայն պրոակտիւ, այլեւ յաճախ ռեակտիւ գործողութիւններ։

Պատկերացնենք, որ Մոսկւան ինչ-ինչ պատճառներով որոշել է յետ քաշւել Արցախի հարցում իր ակտիւ միջնորդական առաքելութիւնից։ Արդեօ՞ք պատրաստ է ԵՄ-ն, մարզիկների լեզւով ասած, «խաղն իր վրայ վերցնել»։ Հռետորական հարց է։ Յատկապէս, եթէ նայենք գոնէ «Արեւելեան գործընկերութեան» գործարկման պահից սկսած այս 10-ամեայ ժամանակաշրջանին։ Բաքւի եւ Երեւանի հաշտեցման ի՞նչ «կրեատիւ ծրագրեր» են յայտնւել այս ընթացքում Բրիւսէլում` ստատուս-քւոյի անթոյլատրելիութեան վերաբերեալ քրոնիկ բողոքից ու ռուսական «diplomatic superiority»-ից բացի։

Ինչպէս ԳԴՀ ԱԳՆ-ին, այնպէս էլ եւրոպական կառոյցներին խորհրդատւութիւն տրամադրող հեղինակաւոր գերմանացի փորձագէտ Սաբինա Ֆիշերի խօսքով` արցախեան հակամարտութեան կարգաւորման հարցում ԵՄ դերը «շատ չնչին է»։ Նրա տեսանկիւնից, առաջին քայլը կարող էր լինել «Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ ու հայ եւ ադրբեջանցի հասարակութեան միջեւ վստահութիւնն ամրապնդելուն, ինչպէս նաեւ ԼՂՀ քաղաքացիական հատւածը ներգրաւելուն ուղղւած ծրագրերի ֆինանսաւորման ընդլայնումը»։

Բայց կարո՞ղ է արդեօք «երրորդ սեկտորը», որն այդքան ակտիւօրէն յիշատակում են եւրոպացի քաղաքական գործիչներն ու փորձագէտները, փոխարինել պրոֆեսիոնալ դիւանագէտներին եւ քաղաքական գործիչներին։ Եւ կարեւորը` ստանձնել պայմանաւորւածութիւնների իրագործման պատասխանատւութիւնը։ Եւ արդեօ՞ք շատ էին խաղաղութեան հաստատման իսկապէս առաջընթաց ապահովող գաղափարներ մշակւել լայն գովազդւած «ներգրաւման» արդիւնքում։

Միեւնոյն ժամանակ, հազւադէպ չեն դէպքերը, երբ հէնց քաղաքացիական ակտիւիստներն են ընդդիմախօսների նկատմամբ աւելի խիստ մօտեցումների կողմնակից լինում։

Այս կապակցութեամբ նկատենք, որ Երեւանի մօտեցումները հակամարտութեան կարգաւորման վերաբերեալ (ԼՂՀ ուղիղ ներգրաւման գաղափարով) աւելի խիստ դարձան հէնց «թաւշեայ յեղափոխութիւնից» յետոյ, երբ քաղաքացիական ակտիւիստներից շատերը իշխանութեան եկան։

Խաղաղ գործընթացի ինտերնացիոնալացման թեմային վերադառնալով` պէտք է նաեւ նկատի ունենալ, որ ոչ միայն Ռուսաստանն է ԵԱՀԿ ՄԽ անդամ եւ համանախագահ։ Աւելին, անկախ Ուկրայինայի եւ այլ սուր միջազգային հակամարտութիւնների վերաբերեալ ԱՄՆ-ի եւ Ֆրանսիայի հետ առկայ բոլոր տարաձայնութիւններից, արցախեան ուղղութեամբ Մոսկւան պատրաստ է համագործակցել։ Բնականաբար, վստահելի փոխգործակցութեան հիման վրայ։ Թէեւ հազիւ թէ այդպիսին կարելի է համարել ԱՄՆ նախագահի խորհրդական Ջան Բոլթոնի յայտարարութիւնները, որոնք նա արել էր անցած տարւայ իր կովկասեան շրջագայութեան ժամանակ։

 

Եւրոպականացումը փրկութիւն չէ

Եւ վերջինը (հերթականութեամբ, սակայն ոչ կարեւորութեամբ)։ Արցախի հարցով բրիւսէլեան կոլիզիան յստակ ցոյց տււեց, որ «Արեւելեան գործընկերութիւնը» յետխորհրդային 6 երկրների համար իրապէս միաւորիչ նախագիծ չդարձաւ։ Չափազանց տարբեր են նրանց շահերն ու ռազմավարական նպատակները։

ԵՄ այս նախաձեռնութեան իրականացման տասը տարիների ընթացքում նախագծի մասնակիցների կէսը (Մոլդովան, Վրաստանը, Ուկրայինան) քայլեր արեցին, որոնք իրենք դիտարկում են որպէս լուրջ առաջընթաց եւրոպական ինտեգրման ճանապարհին։ Միեւնոյն ժամանակ Հայաստանը, Ադրբեջանն ու Բելառուսը ցոյց տւեցին, որ իրենց համար եւրոպական ուղղութիւնը կարեւոր, բայց ոչ միակ նշանակալի արտաքին քաղաքական վեկտորն է։ Եւ եթէ Երեւանն ու Մինսկը դարձան ԵԱՏՄ մասնակիցներ, ապա Բաքուն շարունակեց հետեւել ինտեգրացիոն միաւորումներից հեռու մնալու սկզբունքին։

Այս 6 երկրներից իւրաքանչիւրը տարբեր ձեւ է նայում եւ՛ Մոսկւային, եւ՛ նրա արտաքին քաղաքական ջանքերին։ Այստեղ նւյնիսկ պայմանական արեւմտամէտ եւ եւրասիականամէտ «ճամբարների» շրջանակում իրենց նիւանսները կան։ Նոյնիսկ ոչ միայն «ճամբարների», այլ մէկ երկրի ներսում, վերցնենք թէկուզ Մոլդովան։ Այս համատեքստում, առնւազն, միամիտ կը լինի «եւրոպականացման» մէջ տեսնել հակամարտութեան կարգաւորման գլխաւոր ուղի։ Եւ առաւել եւս, մերժել այն իրական ձեռքբերումները, որոնց հնարաւոր է եղել հասնել Ռուսաստանի շնորհիւ. նախեւառաջ՝ ԼՂՀ շուրջ ռիսկերի եւ վտանգների նւազեցումը։

Յարակից լուրեր

  • Իշխանութիւնն ատում է հերոսականը
    Իշխանութիւնն ատում է հերոսականը

    Հայաստանի Հանրապետութեան ներկայիս՝ մէկուկէսամեայ իշխանութիւնն արդէն բազմիցս ցոյց է տւել, որ հակակրանք ունի ցանկացած հերոսականի, ազգայինի նկատմամբ: Իշխանութեան ներկայացուցիչները, կարծես, չեն կարողանում համակերպւել այն հանգամանքի հետ, որ իրենք հերոս չեն, Արցախեան գոյամարտի, Ապրիլեան պատերազմի մասնակից-առաջամարտիկ չեն, պետականաշինութեան մէջ ներդրում չունեն: Բանակից «թռած»-ի սինդրոմն է ուղեկցում նրանց, փորձում են ամէն կերպ ազատւել այդ պիտակից, սակայն միայն հակառակն է ստացւում:

  • Անդրադարձ. Նեթանեահուի Սոչի այցելութեան նպատակները
    Անդրադարձ. Նեթանեահուի Սոչի այցելութեան նպատակները

    Իսրայէլի վարչապետ Պենիամին Նեթանիահու 12 սեպտեմբերին այցելեց Սոչի, ուր հանդիպում ունեցաւ Ռուսիոյ նախագահ Վլատիմիր Փութինի եւ պաշտպանութեան նախարար Ալեքսանտր Շոյկուի հետ: Այցելութեան հեռակայ նպատակը Իրանը Սուրիայէն դուրս բերելն էր: Նպատակ մը, որ Իսրայէլ անկարող է իրագործել սեփական ուժով եւ առանց Ռուսիոյ աջակցութեան:

  • Ընկերական մտորումներ
    Ընկերական մտորումներ

    Վերջերս հաւաքական զրոյցի մը ընթացքին յայտնուեցաւ այն կարծիքը, թէ սփիւռքահայ կեանքի մէջ լճացում մը, եթէ ոչ արդէն նահանջ մը կ՚արձանագրուի. պատճա՞ռը՝ մեր աւանդական կուսակցութիւններու, իրենց ուղեկից կազմակերպութիւններով հանդերձ եւ թեմական-եկեղեցական կառոյցներու ժամանակավրէպ դարձած ըլլալն է։

  • Ստեփան Դանիէլեան. «Սուպեր վարչապետութիւնից անցում ենք կատարում անվերահսկելի վարչապետութիւն»
    Ստեփան Դանիէլեան. «Սուպեր վարչապետութիւնից անցում ենք կատարում անվերահսկելի վարչապետութիւն»

    Քաղաքագէտ Ստեփան Դանիէլեանի կարծիքով, ԱԺ-ում քննարկւել է մի նախագիծ, որով ԱԱԾ եւ ոստիկանապետի պաշտօնները դառնում են քաղաքական։

  • Հայ Դատի Արշաւը՝ Արցախի ապահովութիւնը երաշխաւորելու նպատակով
    Հայ Դատի Արշաւը՝ Արցախի ապահովութիւնը երաշխաւորելու նպատակով

    Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբը նամակարշաւի մը նախաձեռնած է, օգոստոսի իրենց արձակուրդէն վերադարձած Քոնկրեսին ղեկավարութենէն եւ այլ քոնկրեսականներէ պահանջելու համար, որ նեցուկ կանգնին Արցախի ժողովուրդին ապահովութիւնը երաշխաւորելու միտող եւ Հայաստանի եւ Արցախի Հանրապետութեանց նիւթական յաւելեալ աջակցութիւնը ապահովելու ջանքերուն։

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։