Հա

Քաղաքական

26/12/2016 - 11:40

Իրանը Հայաստանով փոխում է տարածաշրջանային քաղաքական բալանսը

Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանիի երկար սպասւած այցը Հայաստան կայացաւ: Նրան ընդունեցին արարողակարգի ամենաբարձր մակարդակով՝ ընդգծելով, թէ Հայաստանը որքան բարեկամաբար է տրամադրւած դարաւոր հարեւանի նկատմամբ եւ թէ որքան շահագրգռւած է նրա հետ բոլոր ուղղութիւններով յարաբերութիւնները խորացնելու հարցում:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ


Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանիի երկար սպասւած այցը Հայաստան կայացաւ: Նրան ընդունեցին արարողակարգի ամենաբարձր մակարդակով՝ ընդգծելով, թէ Հայաստանը որքան բարեկամաբար է տրամադրւած դարաւոր հարեւանի նկատմամբ եւ թէ որքան շահագրգռւած է նրա հետ բոլոր ուղղութիւններով յարաբերութիւնները խորացնելու հարցում:
Ռոհանիի այցը խոստանում է բեկումնային դառնալ ինչպէս երկկողմ բազմաբեւեռ յարաբերութիւնների խորացման համար, այնպէս էլ տարածաշրջանում ներկայ քաղաքական հաշւեկշռի փոփոխման առումով:

 

Տնտեսական եւ կոմունիկացիոն ճեղքումը

Սերժ Սարգսեանի եւ Հասան Ռոհանիի՝ բանակցութիւնների արդիւնքն ամփոփող յայտարարութիւնից ակնյայտ է դառնում, որ կողմերը համաձայնութեան են եկել Հայաստանին մատակարարւող իրանական գազի ծաւալներն աւելացնելու հարցում: Որպէս դրա ապացոյց՝ Մեղրիում եւ Ագարակում տեղի ունեցաւ իրանական կողմի դրամաշնորհով կառուցւած գազի բաշխման ցանցի պաշտօնական բացումը: Դրանով Հայաստանը, թէկուզ փոքր քայլերով, սկսում է գազաէներգետիկ աղբիւրների դիւերսիկացման գործընթացը:
Ըստ ամենայնի՝ պայմանաւորւածութիւններ են ձեռք բերւել Հայաստանով իրանական գազի տարանցման վերաբերեալ: Յամենայնդէպս յայտարարութեան մէջ նշւում է, որ նախագահները կարեւորել են «գազի եւ էլեկտրաէներգետիկայի բնագաւառում երկկողմ եւ բազմակողմ համագործակցութեան ընդլայնումը»:
Դեռ մինչեւ Հայաստան ժամանելը Ռոհանին Թեհրանում տւած ճեպազրոյցում ընդգծել էր, որ Հայաստանի միջոցով իրենք կարող են հասանելիութիւն ապահովել դէպի Սեւ ծով, իսկ այնտեղից՝ արեւմտաեւրոպական շուկաներ: Խօսքը վերաբերում է թէ կոմունիկացիոն ենթակառուցւածքներին, եւ թէ գազային եւ էլեկտրաէներգետիկ տարանցմանը: Հայաստանեան ուղղութիւնը Թեհրանի համար նախընտրելի է համեմատաբար կարճ եւ անվտանգ լինելու պատճառով:
Որ Իրանի նախագահի այցի հիմնական նպատակներից մէկն այս հարցում Երեւանի հետ համաձայնութեան հասնելն էր, հաստատում է նաեւ այսօր (դեկտ. 21) կայացած հայ-իրանական գործարար խորհրդաժողովին ԻԻՀ Առեւտրա-արդիւնաբերական պալատի նախագահ Ղոլամհոսէյն Շաֆէի արած այն պնդումը, թէ էներգետիկայի ոլորտում Իրանից Եւրոպա գազ արտահանելու ծրագրում ՀՀ-ն կարող է ազդեցիկ եւ յարատեւ դերակատարում ունենալ: Այս առումով եւս, կարծես թէ կողմերը ճեղքում են ապահովում: Սարգսեան-Ռոհանի համատեղ յայտարարութեան մէջ շեշտւում է. «...Նախագահներն ընդգծեցին Հիւսիս-հարաւ միջազգային միջանցքի շրջանակներում Հայաստանի եւ Իրանի տարածքներով Պարսից ծոցը Սեւ ծովի հետ կապող միջազգային տրանսպորտային եւ տարանցիկ ուղիների օգտագործման անհրաժեշտութիւնը»: Սա չափազանց կարեւոր ընդգծում է:
Խնդիրն այն է, որ ցայսօր նման ստրատեգիական նախագծերի իրականացման հիմնական խոչընդոտ է համարւել Ռուսաստանից Հայաստանի կախւածութեան պատճառով վերջնիս բաւականաչափ ոչ-անկախ արտաքին քաղաքականութիւն ունենալը: Եթէ դրա մասին հիմա յիշատակւում է համատեղ յայտարարութեան մէջ, պէտք է ենթադրել, որ Երեւանն ինչ-որ կարեւոր պատնէշ է յաղթահարել, ինչով էլ, գուցէ, պայմանաւորւած է Ռոհանիի այս այցը:
Անցած մէկ տարւայ ընթացքում Երեւանում, Թեհրանում չորս անգամ անցկացւել են գործարար համաժողովներ: Սա ինքնին խօսում է առեւտրա-տնտեսական գործակցութեան նոր ոլորտներ նոր հեռանկարներ գտնելու կողմերի շահագրգռւածութեան մասին: 2015 թ. Հայաստան-Իրան առեւտրաշրջանառութիւնը կազմել է 276 միլիոն դոլար, որը Հայաստանի առեւտրաշրջանառութեան ընդամենը 6 տոկոսն է: Թէ ինչ արդիւնքներ են տւել այդ համաժողովները, պարզ կը լինի 2016 թ. արդիւնքների ամփոփումից: Սակայն ակնյայտ է, որ այս ոլորտում Հայաստանն Իրանին հետաքրքրում է հիմնականում երկու պատճառով: Նախ՝ ազատ առեւտրի գօտի ստեղծելու եւ երկրորդ՝ դէպի ԵԱՏՄ շուկաներ դուրս գալու հաղորդուղի լինելու հնարաւորութիւններով:
Ռոհանին Հայաստանից յետոյ այցելելու է նաեւ Ղազախստան եւ Կիրգիզստան: Այս երթուղին վկայում է, որ նրա այցը եւրասիական տնտեսական ինտեգրման հեռանկարների համատեքստում է: Այն, որ շրջագայութիւնը Ռոհանին սկսել է Հայաստանից, նշանակում է, որ յենակէտի դերում Իրանը նախապատւութիւնը տալիս է հայաստանեան «միջանցքին»: Դա ունի թէ՛ տնտեսական, եւ թէ՛ քաղաքական հիմնաւորում: Նախ՝ Իրանը ԵԱՏՄ-ի հետ ցամաքային կապ ունի միայն Հայաստանով: Երկրորդ՝ Հայաստանը թէ՛ ԵԱՏՄ-ի եւ թէ՛ եւրոպական շուկաներ դուրս գալու կապող օղակ դարձնելով՝ Իրանը զգալիօրէն մեծացնում է Հայաստանի տարածաշրջանային քաղաքական դերը, եւ ապահովում թուրք-ադրբեջանական շրջափակման ճեղքումը: Հայաստանեան տնտեսութեանը շնչելու օդ տալով՝ Թեհրանն էականօրէն փոխում է ուժերի յարաբերակցութիւնը տարածաշրջանում եւ եւրասիական տարածքում դառնում առաջնային խաղացող:
Որքանո՞վ այս ամէնը կը կենսագործւի, դեռեւս պարզ չէ: 2017 թ. մայիսին Իրանում տեղի են ունենալու նախագահական ընտրութիւններ: Այն կարող է գցել սկսւած պրոցեսների տեմպը: Սակայն փաստը, որ չնայած դրան, Ռոհանին Սերժ Սարգսեանին հրաւիրել է պաշտօնական այց կատարել Իրան, փաստում է երկկողմ յարաբերութիւնները որակական նոր եւ ռազմավարական մակարդակ տեղափոխելու ցանկութիւնը: Հայաստանի նախագահի այդ այցն էլ պէտք է, թերեւս, արտացոլի Երեւանում ձեռք բերւած համաձայնութիւնների գոնէ նախնական արդիւնքները:

 

Քաղաքական եւ տարածաշրջանային ճեղքումը

Ռոհանիի այս այցը տեղի ունեցաւ տարածաշրջանային մի շարք կարեւոր իրադարձութիւնների ֆոնին: Նախ՝ մինչ այդ Ադրբեջան էր այցելել Իրանի ոխերիմ թշնամին համարւող Իսրայէլի վարչապետ Բենիամին Նաթանիահուն: Նրան Բաքւում ցուցաբերւած ջերմ ընդունելութիւնը Թեհրանում գնահատել են իրենց նկատմամբ Ադրբեջանի ոչ-բարեկամական վերաբերմունքի դրսեւորում: Այցի նախօրէին Թուրքիայում Իրանի դիւանագիտական ներկայացուցչութիւնների մօտ տեղի էին ունեցել զանգւածային բողոքի պիկետներ, ինչի պատճառով անգամ այդ երկրում Իրանի դեսպանը յետ էր կանչւել Թեհրան: Առհասարակ՝ չնայած արտաքուստ հանդարտութեանը՝ թուրք-իրանական յարաբերութիւնները խորագոյն ճգնաժամի մէջ են՝ պատրաստ պայթելու: Թուրքիան աներեւոյթ դաշինք է կազմել Սաուդական Արաբիայի եւ Կատարի հետ՝ ընդդէմ շիական Իրանի՝ ամէն կերպ կղզիացնելով վերջնիս իսլամական աշխարհում դարձնելով թիրախ: Այս տարի ապրիլին Ստամբուլում կայացաւ «Իսլամական կոնֆերանս» կազմակերպութեան այն սկանդալային համաժողովը, որտեղ ընդունւեց Սիրիայում եւ որոշ մահմեդական երկրներում Իրանի գործողութիւնները որպէս ահաբեկչութիւն որակող յայտարարութիւնը: Ի դէպ, այդ համաժողովում Ռոհանին փաստացի Թուրքիային եւ Ադրբեջանին քննադատեց կազմակերպութեան համաժողովներն իրենց լոկալ հակամարտութիւնները քննարկւելու հարթակ դարձնելու համար՝ ակնյայտօրէն նկատի ունենալով նաեւ ԼՂ-ի հիմնահարցի շահարկումը: Թերեւս նաեւ դա նկատի ունէր Սերժ Սարգսեանը, երբ Ռոհանիին Երեւանում շնորհակալութիւն էր յայտնում ԼՂ-ի հարցում ունեցած հաւասարակշիռ դիրքորոշման համար: Իրականում Իրանը ԼՂ-ի հարցում միշտ հանդէս էր գալիս Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութեան այսպէս ասած՝ «վերականգնման» դիրքերից: Չի բացառւում, որ հակաիրանական այս վարքագծով Բաքուն եւ Անկարան ստիպել Թեհրանին իրականում գնալու այս հարցում մօտեցումները որոշակիօրէն փոխելուն: Յամենայնդէպս նրանք Հայաստանին այս ուղղութեամբ աշխատելու «ֆրոնտ» են տալիս: Ամէն դէպքում այդ դրսեւորումները Իրանի համար էականօրէն բարձրացնում են Հայաստանի՝ որպէս միակ յուսալի հարեւանի եւ պոտենցիալ բնական դաշնակցի համարումը: Չնայած Երեւանում Ռոհանին զերծ մնաց Բաքւին կամ Անկարային ուղղւած որեւէ ուղերձից, ինքնին Հայաստան այցելութիւնը եւ այս կարգի պայմանաւորւածութիւնների ձեռքբերումն արդէն կարելի է համարել Թեհրանի արձագանգը: Այս զուսպ վարքագիծը Երեւանի համար շատ աւելի նախընտրելի է, որովհետեւ հակառակ դէպքում տպաւորութիւն էր ստեղծւելու, թէ Իրանը պարզապէս Հայաստանը որպէս հարթակ է օգտագործում կամ շահագործում Իսրայէլի, Ադրբեջանի, Թուրքիայի կամ ԱՄՆ-ի հետ իր յարաբերութիւնների պարզման համար:

«yerkir.am»

Յարակից լուրեր

  • Իրանագէտ. «ԱՄՆ-ի պատժամիջոցները չեն կարող շրջադարձային կերպով խաթարել Հայաստան-Իրան տնտեսական գործակցութիւնը»
    Իրանագէտ. «ԱՄՆ-ի պատժամիջոցները չեն կարող շրջադարձային կերպով խաթարել Հայաստան-Իրան տնտեսական գործակցութիւնը»

    Իրանագէտ Վարդան Ոսկանեանն անդրադառնալով ԱՄՆ-ի կողմից Իրանի նկատմամբ սահմանւած պատժամիջոցներին եւ դրանց ազդեցութեանը հայ-իրանական տնտեսական համագործակցութեան վրայ, նկատեց, որ ցանկացած պատժամիջոցային փաթեթ Հայաստանի բիզնես շրջանակների եւ Հայաստան-Իրան տնտեսական յարաբերութիւնների համար ստեղծում է որոշակի ռիսկային դաշտ։

  • Միջպետական յարաբերութիւնները լաւագոյնս արդիւնաւորելու համար՝ անհրաժեշտ է, որ Կանադան Երեւանի մէջ դեսպանատուն հիմնէ
    Միջպետական յարաբերութիւնները լաւագոյնս արդիւնաւորելու համար՝ անհրաժեշտ է, որ Կանադան Երեւանի մէջ դեսպանատուն հիմնէ

    Հայաստան կատարած պատմական այցելութեան ընթացքին, վարչապետին ընկերակցող հայ համայնքը ներկայացնող պատուիրակութեան մաս կը կազմէին Կանադայի Հայ Դատի յանձնախումբի անդամներ Րաֆֆի Տօնապետեան, Շահէն Միրաքեան եւ Յակոբ Թորոսեան։ «Հորիզոն» հարցազրոյց ունեցաւ Հայ Դատի յանձնախումբի ներկայացուցիչ Րաֆֆի Տօնապետեանի հետ։

  • Եթէ խաղաղութիւնը հողերի վերադարձով է պայմանաւորւում
    Եթէ խաղաղութիւնը հողերի վերադարձով է պայմանաւորւում

    Հետաքրքիր է, որ Միլսի յայտարարութեան յաջորդ օրը հետեւեց ՌԴ արտգործնախարարութեան խօսնակ Մարիա Զախարովայի կոշտ արձագանգը, որի մէջ ՌԴ արտաքին գերատեսչութիւնն ԱՄՆ կառավարութեանը բաց տեքստով մեղադրել է Հայաստանի ներքին գործերին միջամտելու մեջ: Եւ ոչ միայն: Զախարովան նաեւ հարց է տալիս՝ ի՞նչ են իրենց թոյլ տալիս ամերիկեան դեսպաններն աշխարհով մէկ, նրանք հարւածում են դեմոկրատիային, ԶԼՄ-ների ազատութեանը, քաղաքացիական հասարակութեանը, նրանք հարւածում են նաեւ հէնց իրենց՝ ցոյց տալով ԱՄՆ քաղաքական կեանքում առկայ կեղծաւորութիւնը:

  • Չինաստան-Ռուսաստան-Իրանի տնտեսութիւնն ուժեղ է ԱՄՆ-ի տնտեսութիւնից
    Չինաստան-Ռուսաստան-Իրանի տնտեսութիւնն ուժեղ է ԱՄՆ-ի տնտեսութիւնից

    Տեսնենք, թէ ինչպիսին է Իրանի տնտեսութիւնը, որով մինչեւ սեպտեմբեր այնքան «մտահոգւած էին» ԱՄՆ-ի եւ Իսրայէլի իշխանութիւնները: Ասել, թէ այդ ոլորտում իրանցիները խնդիրներ չունեն, չափազանցութիւն կը լինի: Բայց չնշել, որ չնայած ամէն տեսակի պատժամիջոցներին ու սպառնալիքներին, Իրանի տնտեսութիւնը կենդանի է եւ արագ զարգանում է, մեծ սխալ կը լինի: 

  • Փաշինեանը փակո՞ւմ է Իրանի հետ սահմանը
    Փաշինեանը փակո՞ւմ է Իրանի հետ սահմանը

    Սիւնիքի մարզում Նիկոլ Փաշինեանի բացատրութիւնները, թէ ինչու է Յունան Պօղոսեանին նշանակել մարզպետ, զաւեշտալի լինելուց բացի նաեւ մտահոգիչ են: Շնորհիւ Փաշինեանի յայտարարութեան, այսօր ողջ աշխարհն իմացաւ, որ Հայաստան-Իրան սահմանով մեծ չափերի հասնող նարկոթրաֆիկ գոյութիւն ունի, եւ ինքը, ահա, բարձրաստիճան ոստիկանին մարզպետ նշանակելով, միջոցներ է ձեռք առել թմրանիւթերի ճանապարհը փակելու համար: 

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։