Հա

Հասարակական

03/10/2016 - 09:30

ԱԿՆԱՐԿ - «Հինգ միաւոր, հինգ ցամաքամաս»

Ֆրանսիայի հարաւը գտնւող Փրովանսի շրջանը՝ զգլխած է ամէն գեղեցկութեան չափանիշ: Երեւի աշխարհի ամբողջ գեղեցկութիւնը թափած է այս շրջանին մէջ: Եթէ մէկ գիւղէն ու քաղաքէն միւսը ունի իրեն յատուկ գրաւչութիւնը, բայց նաեւ կայ պատմութիւն: Եւ այդ պատմութեան մէջ կայ մշակոյթը, եւ ապրւած օրը եւ փորձառութիւնը: Եւ Արլ քաղաքը՝ Ֆրանսիայի հարաւային բաժնի գեղեցիկ քաղաքներէն մէկն է՝ Ռոն գետին երկայնքին:

Դոկտ. ՀՐԱՅՐ ՃԵՊԵՃԵԱՆ

 

Ֆրանսիայի հարաւը գտնւող Փրովանսի շրջանը՝ զգլխած է ամէն գեղեցկութեան չափանիշ: Երեւի աշխարհի ամբողջ գեղեցկութիւնը թափած է այս շրջանին մէջ: Եթէ մէկ գիւղէն ու քաղաքէն միւսը ունի իրեն յատուկ գրաւչութիւնը, բայց նաեւ կայ պատմութիւն: Եւ այդ պատմութեան մէջ կայ մշակոյթը, եւ ապրւած օրը եւ փորձառութիւնը: Եւ Արլ քաղաքը՝ Ֆրանսիայի հարաւային բաժնի գեղեցիկ քաղաքներէն մէկն է՝ Ռոն գետին երկայնքին: Համաշխարհային գեղանկարիչ՝ Վան Գոգը ներշնչւած է այս քաղաքէն եւ ապրած ու ստեղծագործած: Արլ եղած է Հռովմէական քաղաք՝ եւ դարձած անոր շրջանային մայրաքաղաքներէն մէկը: Քաղաքը ունի պատմական շատ մը հնութիւններ՝ Հռովմէական ժամանակներէն, ուր յատականշական է անոր Ամֆիթատրոնը, որ ներկայիս կը գործածւի գեղարւեստական եւ մշակութային այլ համերգներու եւ ձեռնարկներու համար:
Օգոստոս 2016: Արլ: Հին Հռովմէական շրջանի հնութիւններէն անցնելով սկսայ մուտք գործել, այսպէս կոչւած «Ամառնային պարտէզին» մէջ: Ոչ շատ մեծ, բայց գեղեցիկ ու կանաչ էր, եւ հոն կար յուշակոթող մը՝ նւիրւած Վան Կոկի: Բայց չէի կրնար պատկերացնել, թէ այս «Ամառնային պարտէզին» մէջ նաեւ պիտի հանդիպէի հայկական իրականութեանը: Բայց ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս զարմանալ. չէ՞ որ իբրեւ հայ ժողովուրդ տարածւած ենք աշխարհով մէկ՝ ինչու ոչ նաեւ Արլի մէջ:
161003e01aՊարտէզին անկիւնը կար քարէ կոթող մը: Նւիրւած Հայոց Ցեղասպանութեան եւ ինչպէս հայերէն եւ ֆրանսերէն գիրերը կը բացատրէին՝ «Ցեղասպանւած հայ ժողովրդի յիշատակին՝ որոնք զոհ գացին Օսմանեան երիտասարդ Թուրքական կառավարութեան»: Բայց կոթողը ունէր գեղարւեստական մէկ փոքր արտայայտութիւն: Եթէ այսպէս ըսած ոչ-դասական գեղարւեստական մտայղացում մըն էր, բայց ունէր բաւական խորքային արտայայտութիւն: Իսկ արտայայտութի՞ւնը Էրիկ Ռոլան Պելակամպային է, որ ծնած է 1956-ին, Արլի մէջ: Ան ֆրանսացի նկարիչ-գրող եւ գիրքերու հեղինակ արւեստագէտը, որ մինչեւ այսօր կը գործէ ֆրանսական շատ մը հիմնարկներու մէջ:
Էրիկ՝ իր ասպարէզ արւեստի արտայայտութիւն-նկարը նկարագրած է կոթողին տակ՝ մի քանի նախադասութեամբ:
Բայց նախ նկարը:
Հայութիւնն ու հայկականութիւնը խորհրդանշող պտուղը՝ նուռը, որուն ֆրանսերէն հոմանիշը կրենատ է, որ ֆրանսերէնով նաեւ ռումբ կը նշանակէ: Եւ Էրիկին երեւակայութեամբ այս հայկական նուռը՝ ռումբը, պայթեցաւ Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ եւ փշրւեցաւ հինգ միաւորներու, որոնք կարմիր էին, նկատի ունենալով թափած արիւնը: Սակայն այդ արիւնին մէջէն դուրս եկաւ նաեւ կեանք, որ տարածւեցաւ ու սփռւեցաւ աշխարհի հինգ ցամաքամասերու մէջ:
Սակայն նկատի ունենալով հայութեան ապրելու կամքն ու վճռակամութիւնը, կը նշմարեմ, որ Էրիկին եւ իր պատկերին մէջ կերեւայ օպսիտիան հայկական քարը, որուն մէջ մէկտեղւած է հայուն արցունքը, եւ այս նոյն այս արցունքն է, որ ամրացուցած է հայը, անոր համար դառնալով ամուր կռւան:
Բայց հայկական այս քարը՝ օպսիտիանը, ունի նաեւ մշակութային մեկնաբանութիւն: Ան ոչ միայն հանգստացնող քար է, այլեւ՝ նորոգող եւ կազդուրող: Եւ Էրիկ չէր սխալած հայուն արցունքները օպսիտիանին մէջ ամփոփելու իմաստով: Եթէ մէկ կողմէ հայուն արցունքները ամրացուցած է օպսիտիանը, բայց նաեւ նոյն հայը անոր մէջ գտած է իր հանգիստը: Այս հանգիստը հայուն համար բուժիչ դերակատարութիւն ունեցած է, եւ անոր շնորհած է վերապրելու եւ վերանորոգւելու իրականութիւնը:
Էրիկ չի զլանար այս ողբերգութիւնը ներկայացնելու իբրեւ համամարդկային ցաւ: Եւ ան կը յատկանշէ այդ համամարդկային ցաւը՝ յուշակոթողին երկլեզու իրականութեանը մէջ, ուր հայերէնը եւ ֆրանսերէնը միասին կարտայայտեն այս ցաւը:
«Ամառնային պարտէզ»-էն դուրս գալու ընթացքին խորհրդածեցի եւ ընկալեցի Էրիկին պարզ, բայց միաժամանակ խորունկ մեկնաբանութեանը: Թէ տարածւած ենք աշխարհի հինգ ցամաքամասերու վրայ՝ եւ յատկապէս այս օրերուն: Իսկ եթէ ես կապրիմ մէկ ցամաքամասի մէջ, սակայն մնացեալ չորս ցամաքամասերուն մէջ եւս կան հայեր, որոնց մարտահրաւէրները այսօր՝ ամէն ժամանակէ աւելի նոյնն են, նոյնիսկ եթէ անոնց գտնւած վայրերը տարբեր են: Լեզւի, մշակոյթի եւ ինքնութեան պահպանում, ու տակաւին յիշելու եւ պահանջելու մեծ հրամայական: Հայուն դիմագրաւած համահայկական այս մարտահրաւէրներու մէջ, ժամանակը եկած է համոզւելու թէ գաղութ հասկացողութիւնը հայուն սփիւռքեան իրականութեան մէջէն՝ կանցնի իւրաքանչիւրին, իմա՝ գաղութին, աշխարհագրական տւեալ սահմաններէն անդին: Պէտք չէ բաւարարւիլ ներգաղութային մտահոգութիւններով միայն: Պէտք է տեսնել թէ հինգ ցամաքամասերու վրայ տարածւած հայուն կեանքը՝ հինգ միաւորները՝ պէտք է պարփակեն հինգ ցամաքամասերու աշխարհագրական սահմանները:
Բայց առկայ է նաեւ հայուն ներկայ օրերու միտքը: Եւ այդ մտքին տուն տւող մտահոգութիւնն ու ծրագրային տեսադաշտի հիմքը: Պիտի կարենա՞նք տեսնել, թէ հայուն մտքին հիմքը պէտք է մեկնարկ ունենայ անոր հինգ ցամաքամասերը, եւ թէ հայուն գոյատեւելու գրաւականը անոր հինգ միաւորները իրար հետ համախմբելուն մէջ է:
161003e01bՀայուն այս «միտքը» ամրացւած է իր ազգային քարին՝ օպսիտիանին մէջ: Հայը իր կեանքի ամուր ենթահողն ու կռւանը գտած է ու պիտի շարունակէ օպսիտիանին մէջ: Եւ օպսիտիան հայուն հայրենիքն է: Այն հայրենիքը, որ հայը կերտեց ցաւով եւ արցունքով: Բայց այս ցաւն ու արցունքը վերածւեցան ամուր, իրական, ապրող ու ապրեցնող հայրենի պետականութեան, եւ անոր կողքին նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան:
Նուռը՝ կրենատը պայթեցաւ, ու փշրւեցաւ ու տարածւեցաւ աշխարհի հինգ ցամաքամասերու վրայ, ուր հայը ստեղծեց հինգ միաւոր, որ այսօր ապրող իրականութիւն է:
Բայց այս հինգ ապրող միաւորները առանձին չեն: Հայը ունի իր օպսիտիանը՝ հայուն հայրենիքը, որ արդէն կերտած է քսանեւհինգ տարիներու անկախացած պետականութիւն: Այս իրականութիւնը ինքնին կարեւոր գրաւական է, նկատի ունենալով որ հայուն ինքնութիւնը ապրեցաւ ու տակաւին կապրի ու պիտի շարունակէ ապագայի հորիզոնին նայիլ նոր տեսիլքով: Եւ հետեւելով Վիլիամ Սարոյեանի բանաձեւումին, պատմութեան ընթացքին հայը փշրւեցաւ, սակայն ան միշտ կերտեց նոր Հայաստան:
Եւ կարժէ, որ հայը ապրի այս տեսիլքով, եթէ հինգ ցամաքամասերու վրայ երկարած հինգ միաւորները պիտի կամրջէ հայուն օպսիտիանին՝ հայրենի պետականութեան մէջ:
Եթէ անցնող քսանեւհինգ այս տարիներուն ընթացքին ունեցանք առաջխաղացք, սակայն տակաւին առկայ են շարք մը մարտահրաւէրներ: Այս մէկը իրական կեանքի անխուսափելի տւեալներէն է: Եթէ կան քննադատութիւններ եւ պիտի շարունակեն ըլլալ, բայց նաեւ պէտք է աշխատիլ, որպէսզի հայրենի պետականութեանը սրսկենք դրական ուժ, որովհետեւ ան է, որ կառուցողական է: Եւ հայը պարտի շարունակել իր կեանքը եւ կառուցել իր հայրենիքը հիմնւելով Սարոյեանի սկզբունքներուն հիման վրայ:
Վիլիամ Սարոյեան յանդգնեցաւ փնտրել աշխարհի վրայ այն ուժ, որ պիտի կարենար քանդել հայ ժողովուրդը: Ան անվարան կրցաւ յայտարարել, թէ չկայ ուժ մը, որ կրնայ քանդել հայը, որովհետեւ պատմութեան բոլոր առանցքներուն մէջ հայուն ուժը միշտ եղած է դրական: Այս դրական ուժն է, որ ապրեցուցած է հայը եւ նոյն այս ուժով ան դէմ դրած է քանդիչ բոլոր ուժերուն՝ առանց քանդւելու: Եւ այս դրական ուժն է, որուն սրսկումը անհրաժեշտ է շարունակել՝ համահայկական մեր կեանքին մէջ:
Այսօր ունինք մէկ կարեւոր դրամագլուխ:
Քսանեւհինգ տարիներու վրայ երկարած հայկական հինգ միաւորները՝ հինգ ցամաքամասերու մէջ, եւ հայրենի պետականութիւնն ու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը շատ աւելի լաւ կրցան ու կրնան զիրար հասկնալ: Եւ այս պէտք է պահել, ամրացնել ու շարունակել: Այս դրամագլուխով շատ աւելի լաւ կրնանք սրսկել այս դրական ներուժը:
Արլ քաղաքին յուշակոթողը, ուր Էրիկ կրցած է տեսնել հայուն ապրող իրականութիւնը:
Հինգ միաւոր, հինգ ցամաքամաս: Եթէ նուռը պայթեցաւ, փշրւեցաւ ու տարածւեցաւ, բայց չմեռաւ:
Եւ չի մեռնելու այս սկզբունքը, որին պիտի շարունակենք տանիլ վաղւան օրւան:
Բայց այս սկզբունքը կապրի, երբ կայ ներուժը, որ դրական է՝ կառուցող եւ ոչ թէ քանդիչ:

Յարակից լուրեր

  • Բելառուսիայի ԱԳՆ-ի կոշտ պատասխանը՝ Փաշինեանին
    Բելառուսիայի ԱԳՆ-ի կոշտ պատասխանը՝ Փաշինեանին

    Բելառուսական «tut.by» պորտալը խնդրել է Բելառուսիայի ԱԳՆ մամուլի խօսնակ Ա. Գլազին մեկնաբանել ՀՀ վարչապետի պաշտօնակատար Նիկոլ Փաշինեանի՝ նոյեմբերի 16-ին արած յայտարարութիւնը, թէ նա բացատրութիւն կը պահանջի Բելառուսիայի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյից Ադրբեջանի դեսպանի հետ ՀԱՊԿ գլխաւոր քարտուղարի հարցը քննարկելու համար: 

  • «Հրապարակ». «ՀԱՊԿ-ում ձախողումները փորձում են բարդել Շաւարշ Քոչարեանի վրայ»
    «Հրապարակ». «ՀԱՊԿ-ում ձախողումները փորձում են բարդել Շաւարշ Քոչարեանի վրայ»

    «Հրապարակ»-ը գրում է. «Իշխանութիւններին հեշտ ժամանակներ չեն սպասւում. բացի նախընտրական թոհուբուհից, դեկտեմբերի 9-ի նախօրեակին՝ դեկտեմբերի 6-ին, ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարների համաժողովն է, որտեղ քննարկւելու-որոշւելու է ՀԱՊԿ գլխաւոր քարտուղարի հարցը։

  • Խաղաղութեան գինը
    Խաղաղութեան գինը

    Խաղաղասիրութիւնը քաղաքակրթութեան նւաճումներից է: Հայ ժողովուրդը, անմասն չլինելով քաղաքակրթական նւաճումներից, մեծագոյն հաւատ եւ փափագ ունի խաղաղութեան հաստատման ու պահպանման հարցում: Մենք խաղաղասէր ժողովուրդ ենք, հազարամեակներ շարունակ մասնակցելով պատերազմների շատ քիչ են դէպքերը, երբ մենք ենք այն սկսել: Ընդ որում՝ խաղաղասէր ենք եղել ոչ միայն թոյլ եղած ժամանակ, այլեւ՝ ուժեղ պետականութեան հանգրւաններում:

  • ՀՀ ԱԳՆ. «Իրանը Հայաստանի կարեւոր գործընկերն է»
    ՀՀ ԱԳՆ. «Իրանը Հայաստանի կարեւոր գործընկերն է»

    Մենք յստակ որոշել ենք մեր դիրքորոշումը, այսինքն` սա մեզ համար չափազանց զգայուն հարց է, քանի որ Իրանը Հայաստանի կարեւոր գործընկերն է, որի հետ մենք ունենք լաւ կարգաւորւած երկկողմ օրակարգ, եւ այն չափազանց կարեւոր է տարածաշրջանի ներկայիս իրողութիւնների համատեքստում:

  • Իրանեան պատժամիջոցների քաղաքականութեան հարցերով ամերիկեան փորձագէտներն այցելել են Հայաստան
    Իրանեան պատժամիջոցների քաղաքականութեան հարցերով ամերիկեան փորձագէտներն այցելել են Հայաստան

    ԱՄՆ պետքարտուղարութեան եւ գանձապետարանի միջգերատեսչական փորձագիտական խումբը նոյեմբերի 15-16-ին Երեւանում էր՝ հայաստանեան կառավարութեան ու բիզնեսի գործընկերների հետ քննութեան առնելու Իրանի դէմ ուղղւած պատժամիջոցների քաղաքականութիւնը:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։