Հա

Հասարակական

03/10/2016 - 09:30

ԱԿՆԱՐԿ - «Հինգ միաւոր, հինգ ցամաքամաս»

Ֆրանսիայի հարաւը գտնւող Փրովանսի շրջանը՝ զգլխած է ամէն գեղեցկութեան չափանիշ: Երեւի աշխարհի ամբողջ գեղեցկութիւնը թափած է այս շրջանին մէջ: Եթէ մէկ գիւղէն ու քաղաքէն միւսը ունի իրեն յատուկ գրաւչութիւնը, բայց նաեւ կայ պատմութիւն: Եւ այդ պատմութեան մէջ կայ մշակոյթը, եւ ապրւած օրը եւ փորձառութիւնը: Եւ Արլ քաղաքը՝ Ֆրանսիայի հարաւային բաժնի գեղեցիկ քաղաքներէն մէկն է՝ Ռոն գետին երկայնքին:

Դոկտ. ՀՐԱՅՐ ՃԵՊԵՃԵԱՆ

 

Ֆրանսիայի հարաւը գտնւող Փրովանսի շրջանը՝ զգլխած է ամէն գեղեցկութեան չափանիշ: Երեւի աշխարհի ամբողջ գեղեցկութիւնը թափած է այս շրջանին մէջ: Եթէ մէկ գիւղէն ու քաղաքէն միւսը ունի իրեն յատուկ գրաւչութիւնը, բայց նաեւ կայ պատմութիւն: Եւ այդ պատմութեան մէջ կայ մշակոյթը, եւ ապրւած օրը եւ փորձառութիւնը: Եւ Արլ քաղաքը՝ Ֆրանսիայի հարաւային բաժնի գեղեցիկ քաղաքներէն մէկն է՝ Ռոն գետին երկայնքին: Համաշխարհային գեղանկարիչ՝ Վան Գոգը ներշնչւած է այս քաղաքէն եւ ապրած ու ստեղծագործած: Արլ եղած է Հռովմէական քաղաք՝ եւ դարձած անոր շրջանային մայրաքաղաքներէն մէկը: Քաղաքը ունի պատմական շատ մը հնութիւններ՝ Հռովմէական ժամանակներէն, ուր յատականշական է անոր Ամֆիթատրոնը, որ ներկայիս կը գործածւի գեղարւեստական եւ մշակութային այլ համերգներու եւ ձեռնարկներու համար:
Օգոստոս 2016: Արլ: Հին Հռովմէական շրջանի հնութիւններէն անցնելով սկսայ մուտք գործել, այսպէս կոչւած «Ամառնային պարտէզին» մէջ: Ոչ շատ մեծ, բայց գեղեցիկ ու կանաչ էր, եւ հոն կար յուշակոթող մը՝ նւիրւած Վան Կոկի: Բայց չէի կրնար պատկերացնել, թէ այս «Ամառնային պարտէզին» մէջ նաեւ պիտի հանդիպէի հայկական իրականութեանը: Բայց ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս զարմանալ. չէ՞ որ իբրեւ հայ ժողովուրդ տարածւած ենք աշխարհով մէկ՝ ինչու ոչ նաեւ Արլի մէջ:
161003e01aՊարտէզին անկիւնը կար քարէ կոթող մը: Նւիրւած Հայոց Ցեղասպանութեան եւ ինչպէս հայերէն եւ ֆրանսերէն գիրերը կը բացատրէին՝ «Ցեղասպանւած հայ ժողովրդի յիշատակին՝ որոնք զոհ գացին Օսմանեան երիտասարդ Թուրքական կառավարութեան»: Բայց կոթողը ունէր գեղարւեստական մէկ փոքր արտայայտութիւն: Եթէ այսպէս ըսած ոչ-դասական գեղարւեստական մտայղացում մըն էր, բայց ունէր բաւական խորքային արտայայտութիւն: Իսկ արտայայտութի՞ւնը Էրիկ Ռոլան Պելակամպային է, որ ծնած է 1956-ին, Արլի մէջ: Ան ֆրանսացի նկարիչ-գրող եւ գիրքերու հեղինակ արւեստագէտը, որ մինչեւ այսօր կը գործէ ֆրանսական շատ մը հիմնարկներու մէջ:
Էրիկ՝ իր ասպարէզ արւեստի արտայայտութիւն-նկարը նկարագրած է կոթողին տակ՝ մի քանի նախադասութեամբ:
Բայց նախ նկարը:
Հայութիւնն ու հայկականութիւնը խորհրդանշող պտուղը՝ նուռը, որուն ֆրանսերէն հոմանիշը կրենատ է, որ ֆրանսերէնով նաեւ ռումբ կը նշանակէ: Եւ Էրիկին երեւակայութեամբ այս հայկական նուռը՝ ռումբը, պայթեցաւ Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ եւ փշրւեցաւ հինգ միաւորներու, որոնք կարմիր էին, նկատի ունենալով թափած արիւնը: Սակայն այդ արիւնին մէջէն դուրս եկաւ նաեւ կեանք, որ տարածւեցաւ ու սփռւեցաւ աշխարհի հինգ ցամաքամասերու մէջ:
Սակայն նկատի ունենալով հայութեան ապրելու կամքն ու վճռակամութիւնը, կը նշմարեմ, որ Էրիկին եւ իր պատկերին մէջ կերեւայ օպսիտիան հայկական քարը, որուն մէջ մէկտեղւած է հայուն արցունքը, եւ այս նոյն այս արցունքն է, որ ամրացուցած է հայը, անոր համար դառնալով ամուր կռւան:
Բայց հայկական այս քարը՝ օպսիտիանը, ունի նաեւ մշակութային մեկնաբանութիւն: Ան ոչ միայն հանգստացնող քար է, այլեւ՝ նորոգող եւ կազդուրող: Եւ Էրիկ չէր սխալած հայուն արցունքները օպսիտիանին մէջ ամփոփելու իմաստով: Եթէ մէկ կողմէ հայուն արցունքները ամրացուցած է օպսիտիանը, բայց նաեւ նոյն հայը անոր մէջ գտած է իր հանգիստը: Այս հանգիստը հայուն համար բուժիչ դերակատարութիւն ունեցած է, եւ անոր շնորհած է վերապրելու եւ վերանորոգւելու իրականութիւնը:
Էրիկ չի զլանար այս ողբերգութիւնը ներկայացնելու իբրեւ համամարդկային ցաւ: Եւ ան կը յատկանշէ այդ համամարդկային ցաւը՝ յուշակոթողին երկլեզու իրականութեանը մէջ, ուր հայերէնը եւ ֆրանսերէնը միասին կարտայայտեն այս ցաւը:
«Ամառնային պարտէզ»-էն դուրս գալու ընթացքին խորհրդածեցի եւ ընկալեցի Էրիկին պարզ, բայց միաժամանակ խորունկ մեկնաբանութեանը: Թէ տարածւած ենք աշխարհի հինգ ցամաքամասերու վրայ՝ եւ յատկապէս այս օրերուն: Իսկ եթէ ես կապրիմ մէկ ցամաքամասի մէջ, սակայն մնացեալ չորս ցամաքամասերուն մէջ եւս կան հայեր, որոնց մարտահրաւէրները այսօր՝ ամէն ժամանակէ աւելի նոյնն են, նոյնիսկ եթէ անոնց գտնւած վայրերը տարբեր են: Լեզւի, մշակոյթի եւ ինքնութեան պահպանում, ու տակաւին յիշելու եւ պահանջելու մեծ հրամայական: Հայուն դիմագրաւած համահայկական այս մարտահրաւէրներու մէջ, ժամանակը եկած է համոզւելու թէ գաղութ հասկացողութիւնը հայուն սփիւռքեան իրականութեան մէջէն՝ կանցնի իւրաքանչիւրին, իմա՝ գաղութին, աշխարհագրական տւեալ սահմաններէն անդին: Պէտք չէ բաւարարւիլ ներգաղութային մտահոգութիւններով միայն: Պէտք է տեսնել թէ հինգ ցամաքամասերու վրայ տարածւած հայուն կեանքը՝ հինգ միաւորները՝ պէտք է պարփակեն հինգ ցամաքամասերու աշխարհագրական սահմանները:
Բայց առկայ է նաեւ հայուն ներկայ օրերու միտքը: Եւ այդ մտքին տուն տւող մտահոգութիւնն ու ծրագրային տեսադաշտի հիմքը: Պիտի կարենա՞նք տեսնել, թէ հայուն մտքին հիմքը պէտք է մեկնարկ ունենայ անոր հինգ ցամաքամասերը, եւ թէ հայուն գոյատեւելու գրաւականը անոր հինգ միաւորները իրար հետ համախմբելուն մէջ է:
161003e01bՀայուն այս «միտքը» ամրացւած է իր ազգային քարին՝ օպսիտիանին մէջ: Հայը իր կեանքի ամուր ենթահողն ու կռւանը գտած է ու պիտի շարունակէ օպսիտիանին մէջ: Եւ օպսիտիան հայուն հայրենիքն է: Այն հայրենիքը, որ հայը կերտեց ցաւով եւ արցունքով: Բայց այս ցաւն ու արցունքը վերածւեցան ամուր, իրական, ապրող ու ապրեցնող հայրենի պետականութեան, եւ անոր կողքին նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան:
Նուռը՝ կրենատը պայթեցաւ, ու փշրւեցաւ ու տարածւեցաւ աշխարհի հինգ ցամաքամասերու վրայ, ուր հայը ստեղծեց հինգ միաւոր, որ այսօր ապրող իրականութիւն է:
Բայց այս հինգ ապրող միաւորները առանձին չեն: Հայը ունի իր օպսիտիանը՝ հայուն հայրենիքը, որ արդէն կերտած է քսանեւհինգ տարիներու անկախացած պետականութիւն: Այս իրականութիւնը ինքնին կարեւոր գրաւական է, նկատի ունենալով որ հայուն ինքնութիւնը ապրեցաւ ու տակաւին կապրի ու պիտի շարունակէ ապագայի հորիզոնին նայիլ նոր տեսիլքով: Եւ հետեւելով Վիլիամ Սարոյեանի բանաձեւումին, պատմութեան ընթացքին հայը փշրւեցաւ, սակայն ան միշտ կերտեց նոր Հայաստան:
Եւ կարժէ, որ հայը ապրի այս տեսիլքով, եթէ հինգ ցամաքամասերու վրայ երկարած հինգ միաւորները պիտի կամրջէ հայուն օպսիտիանին՝ հայրենի պետականութեան մէջ:
Եթէ անցնող քսանեւհինգ այս տարիներուն ընթացքին ունեցանք առաջխաղացք, սակայն տակաւին առկայ են շարք մը մարտահրաւէրներ: Այս մէկը իրական կեանքի անխուսափելի տւեալներէն է: Եթէ կան քննադատութիւններ եւ պիտի շարունակեն ըլլալ, բայց նաեւ պէտք է աշխատիլ, որպէսզի հայրենի պետականութեանը սրսկենք դրական ուժ, որովհետեւ ան է, որ կառուցողական է: Եւ հայը պարտի շարունակել իր կեանքը եւ կառուցել իր հայրենիքը հիմնւելով Սարոյեանի սկզբունքներուն հիման վրայ:
Վիլիամ Սարոյեան յանդգնեցաւ փնտրել աշխարհի վրայ այն ուժ, որ պիտի կարենար քանդել հայ ժողովուրդը: Ան անվարան կրցաւ յայտարարել, թէ չկայ ուժ մը, որ կրնայ քանդել հայը, որովհետեւ պատմութեան բոլոր առանցքներուն մէջ հայուն ուժը միշտ եղած է դրական: Այս դրական ուժն է, որ ապրեցուցած է հայը եւ նոյն այս ուժով ան դէմ դրած է քանդիչ բոլոր ուժերուն՝ առանց քանդւելու: Եւ այս դրական ուժն է, որուն սրսկումը անհրաժեշտ է շարունակել՝ համահայկական մեր կեանքին մէջ:
Այսօր ունինք մէկ կարեւոր դրամագլուխ:
Քսանեւհինգ տարիներու վրայ երկարած հայկական հինգ միաւորները՝ հինգ ցամաքամասերու մէջ, եւ հայրենի պետականութիւնն ու Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը շատ աւելի լաւ կրցան ու կրնան զիրար հասկնալ: Եւ այս պէտք է պահել, ամրացնել ու շարունակել: Այս դրամագլուխով շատ աւելի լաւ կրնանք սրսկել այս դրական ներուժը:
Արլ քաղաքին յուշակոթողը, ուր Էրիկ կրցած է տեսնել հայուն ապրող իրականութիւնը:
Հինգ միաւոր, հինգ ցամաքամաս: Եթէ նուռը պայթեցաւ, փշրւեցաւ ու տարածւեցաւ, բայց չմեռաւ:
Եւ չի մեռնելու այս սկզբունքը, որին պիտի շարունակենք տանիլ վաղւան օրւան:
Բայց այս սկզբունքը կապրի, երբ կայ ներուժը, որ դրական է՝ կառուցող եւ ոչ թէ քանդիչ:

Յարակից լուրեր

  • «Ապառաժ»-ի խմբագրական. Կրկին ռազմավարական համաձայնագրի անհրաժեշտութեան մասին
    «Ապառաժ»-ի խմբագրական. Կրկին ռազմավարական համաձայնագրի անհրաժեշտութեան մասին

    Թէեւ ՀՀ վարչապետի վկայութեամբ բանակցութիւններ չեն ընթանում Ադրբեջանի եւ ՀՀ իշխանութիւնների միջեւ, սակայն հանդիպումների, ծանօթութիւնների եւ անցեալի պատմութեան յուշերի փոխանակման արդիւնքում պէտք է խոստովանել, որ ղարաբաղա-ադրբեջանական սահմանային գօտում փոխհրաձգութիւնները նւազել են:

  • ՀՀ վարչապետի Իրան այցի յատկանշելին…
    ՀՀ վարչապետի Իրան այցի յատկանշելին…

    Իրան-Հայաստան յարաբերութիւններում, 2019 թւականի փետրւարի 27-ին ՀՀ վարչապետ Ն. Փաշինեանի եւ նրան ընկերակցող պատւիրակութեան այցը յատկանշական պէտք է համարել, քանի որ. Հայաստանում իշխանափոխութիւնից յետոյ, մտահոգութիւն էր առաջացել այն մասին, թէ հնարաւոր է պաշտօնական Երեւանի քաղաքական արեւելման փոփոխութիւնը՝ հիւսիս-հարաւից դէպի Արեւմուտք: Այլ խօսքով, արեւելեան օրիենտացիան պէտք է, որ զիջէր արեւմտեանին:

  • «Հայրենիք»-ի խմբագրական. Համերաշխութի՞ւն, թէ՞ հայատեացութիւն
    «Հայրենիք»-ի խմբագրական. Համերաշխութի՞ւն, թէ՞ հայատեացութիւն

    Բեղուն գործունէութեան մէջ է ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խումբը, որ դրական վերլուծումով հաղորդագրութիւն մը լոյս ընծայած էր, տեղեկացնելով, թէ պատշաճ միջավայրի պահպանման անհրաժեշտութեան դիմաց, կ՛ողջունէ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի եւ Ատրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի միջեւ յառաջիկային սպասուող՝ առաջին ուղղակի շփումներու պատրաստակամութիւնը։

  • Որ իրավիճակում Բաքուն կը համաձայնի, որ Արցախը վերադառնայ բանակցային սեղան
    Որ իրավիճակում Բաքուն կը համաձայնի, որ Արցախը վերադառնայ բանակցային սեղան

    Երեւանում կարծում են, որ Ստեփանակերտի մասնակցութիւնը բանակցութիւններին ժամանակի խնդիր է, իսկ Ադրբեջանի դիմադրութիւնը իր բացատրութիւնն ունի:

  • Մակրոնը մեղադրել է «Դեղին բաճկոնաւորներին» հանրապետութիւնը ոչնչացնելու մէջ
    Մակրոնը մեղադրել է «Դեղին բաճկոնաւորներին» հանրապետութիւնը ոչնչացնելու մէջ

    Մարտի 16-ին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած զանգւածային բողոքի ցոյցերը եւ դրանց հետեւանքով յարձակումներն ու անկարգութիւնները երկրի բարօրութեանն ուղղւած պայքար չէ, այլ հակառակը: Այդ մասին յայտարարել է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուէլ Մակրոնը:

Ամենաշատ ընթերցւած

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։