Հա

Հասարակական

13/03/2018

1915-ի մոռացւած կանայք. «Ակօս»-ի անդրադարձը Ցեղասպանութեանը զոհ գնացած պոլսահայ գործիչ Մարի Բէյլերեանին

Ստամբուլի հայկական պարբերականներից «Ակօս»-ը Կանանց միջազգային օրւայ առիթով անդրադարձել է պոլսահայ ակտիւիստ, մտաւորական, Ցեղասպանութեանը զոհ գնացած հայ կանանցից Մարի Բէյլերեանին:

«alikonline.ir» - Ստամբուլի հայկական պարբերականներից «Ակօս»-ը Կանանց միջազգային օրւայ առիթով անդրադարձել է պոլսահայ ակտիւիստ, մտաւորական, Ցեղասպանութեանը զոհ գնացած հայ կանանցից Մարի Բէյլերեանին: Գրում է «tert.am»-ը:

Վկայակոչելով ստամբուլահայ ժամանակակից գործիչ Գայուշ Չալըքմանի՝ օրերս կանանց իրաւունքներին նւիրւած միջոցառումների շրջանակում «Կանայք միշտ էլ կային/Թուրքիայի ձախակողմեան շարժումներից կանանց դիմանկարներ» զեկոյցը՝ պարբերականը ներկայացրել է 1915-ի մոռացւած զոհերից Բէյլերեանի գործունէութիւնն ու կեանքի ուղին:

«Մարի Բէյլերեանը 19-րդ դարի վերջին գործունէութիւն ծաւալած հայ մտաւորական ու ակտիւիստ կանանցից երեւի թէ ամենաքիչ յայտնին է: 1915-ի ապրիլին մահւան ճամբորդութեան դուրս բերւած հայ մտաւորականների անունները, կարծես, ամբողջովին յայտնի են եւ յաճախ են շրջանառւում: Այս շահարկւող ցուցակում ոչ մի կնոջ անուն չկայ:

Բախտի բերմամբ վերջին պահին փրկւած Զաբէլ Եսայեանը, կարծես, աքսորւած մտաւորականների ցուցակում միակ կինն էր: Կար նաեւ Սիբիլը, որի անունը թէեւ ցուցակում նշւած չէ, սակայն ամուսնու հետ միասին կարողացաւ հրաշքով խուսափել ողբերգութիւնից: Ցեղասպանութեանը զոհ է գնացել նաեւ Մարի Բէյլերեանը»,- իր զեկոյցում նշում է Գայուշ Չալըքմանը: 

Իր աշխատութեան մէջ Չալըքմանը նաեւ մէջբերել է հէնց Մարի Բէյլերեանի գրչին պատկանող նկատառումը՝ հայ պատմութեան մէջ կանանց դերի ու դրանց անդրադարձերի մասին:

«Խորենացին, Գօշը, Եղիշէն ու մեր բազմաթիւ հայ պատմաբաններ այնքան խորին յարգանքով են խօսում իրենց ժամանակների կանանց մասին, որ կոտրւում է այն միտքը, թէ մեր պատմութեան մէջ հայ կանանց այդքան էլ կարեւորութիւն չի տրւել: Կարծում եմ, որ չափազանցւած են ժամանակակից հասարակութեան այն մտքերը, թէ հայ կանանց դերը հնում փոքրացւել է: Սակայն մեր պատմաբանները հիմնականում խօսել են ազնւական տիկնանց մասին՝ ինչպէս թագաւորների կանայք էին, եւ, իհարկէ, նրանց մասին խօսելիս չէին կարող վերջիններիս ազնւական դիրքին վնասող որեւէ արտայայտութիւն անել: Սակայն ժողովրդի միջից դուրս եկած հասարակ կանանց դասի մասին նախընտրել են լռել»,- ժամանակին գրել է Բէյլերեանը:

«Ցեղասպանութեան զոհերից մէկը եղած Մարի Բէյլերեանը կարեւոր դեր է ստանձնել հայ ժողովրդի քաղաքական ու գրական կեանքում, սակայն, ցաւօք, նրա անունը մոռացութեան է մատնւել պատմութեան էջերում»,- շարունակում է Չալըքմանին մէջբերել «Ակօս»-ը՝ ներկայացնելով պոլսահայ կին ակտիւիստի կեանքը:

Մարի Բէյլերեանը ծնւել է 1877 թւականին, Կ. Պոլսի հայաշատ Բեշիկթաշ շրջանում:

Ըստ Չալըքմանի՝ թէեւ որոշ աղբիւրներում նշւում է Բէյլերեանի՝ «Եսայեան» վարժարանում ուսանած լինելու մասին, սակայն, ամենայն հաւանականութեամբ, Բէյլերեանը «Նարեկեան» վարժարանի շրջանաւարտն էր, որի նոյն շէնքում այսօր գործում է «Եսայեան»-ը:

Յայտնի է, որ վերջինս եղել է 1895-ի «Բաբը Ալիի» նշանաւոր բողոքի ցոյցի կազմակերպիչներից՝ ելոյթ ունենալով յեղափոխութեան կոչով: Խուսափելով թուրքական ոստիկանութեան հետապնդումից՝ սկզբում ապաստանել է Եգիպտոսում, որտեղ զբաղւել է ուսուցչութեամբ: 1902-1903 թւականներին այստեղ հրատարակել է «Արտեմիս» կանանց հանդէսը, որը կանանց իրաւունքների պաշտպանութեան կոչով առաջին հայկական պարբերականն էր: Աւելի ուշ՝ 1908-ի երիտթուրքական յեղաշրջումից յետոյ վերադառնալով հայրենիք՝ Կ. Պոլսում եւ Թոքատում (պատմական Եւդոկիա) զբաղւել է ուսուցչութեամբ:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։