Հա

Հասարակական

14/05/2018

Հրանուշ Խառատեան․ «Հայկական յեղափոխութիւնը արժէքների յեղափոխութիւն է»

Հայկական յեղափոխութիւնն արժէքների յեղափոխութիւն է: Եւ այդ յեղափոխութիւնն առաջին հերթին քաղաքական եւ հասարակական, մշակութային յեղափոխութիւն է:

Վերջին երկու ամիսներին յեղափոխութեան ողջ ընթացքում տարբեր ձեւակերպումներով հնչում էր այն հարցը, թէ սա ի՞նչ յեղափոխութիւն է, եթէ յեղափոխութեան նպատակի ձեւակերպւած գաղափար չկայ: 

ՀՐԱՆՈՒՇ ԽԱՌԱՏԵԱՆ

 

Հայկական յեղափոխութիւնն արժէքների յեղափոխութիւն է: Եւ այդ յեղափոխութիւնն առաջին հերթին քաղաքական եւ հասարակական, մշակութային յեղափոխութիւն է:

Վերջին երկու ամիսներին յեղափոխութեան ողջ ընթացքում տարբեր ձեւակերպումներով հնչում էր այն հարցը, թէ սա ի՞նչ յեղափոխութիւն է, եթէ յեղափոխութեան նպատակի ձեւակերպւած գաղափար չկայ: Յեղափոխութիւն բառը մեր կրթութեան բերումով, սովորաբար, կապւում է «հասարակարգ» բառի հետ, «հասարակարգ» բառն իր հերթին առնւազն մարքսիզմի տեսութեան շրջանակներում կապւում է ռեսուրսների, արտադրական միջոցների սեփականութեան եւ աշխատանքի ու բաշխման կազմակերպման սկզբունքների հետ: Արդիւնքում, եթէ «հասարակարգի» փոփոխութեան խնդիր չկայ, չկայ նաեւ յեղափոխութիւն, եղածն ընդամենը իշխանափոխութիւն է:

Յեղափոխակա՞ն ակտ էր մեր ոչ վաղ անցեալի՝ ԽՍՀՄ կազմալուծումը: ԽՍՀՄ տարբեր հանրապետութիւններ տարբեր կերպ են գնահատում այդ երեւութը: Ոմանք՝ «ազատագրական», ոմանք՝ «ազգային-ազատագրական», ոմանք՝ «կայսրութիւնից անկախութեան», եւ շատ քիչ անդրադարձ կայ «հասարակարգի փոփոխութեան» մասին, չնայած, Բելառուսից զատ, բոլոր հանրապետութիւններում արտադրական միջոցների պետական սեփականութիւնից անցում կատարւեց սեփականութեան այլ` գլխաւորապէս` «մասնաւոր սեփականութեան» եւ տնտեսութեան ազատականացման ձեւին, իսկ տնտեսութեան ազատականացման ձեւի կողմնակիցները ստացան ընդհանուր «լիբերալներ» բառը՝ տարընթերցումներ մտցնելով նաեւ «լիբերալ» բառի յարաբերականօրէն կայունացած ընկալումներում: Այնուամենայնիւ, ԽՍՀՄ կազմալուծումը քիչ է կապւում «հասարակարգի փոփոխութիւն»՝ «յեղափոխութիւն» բառերի հետ, չնայած կազմալուծումից յետոյ տեղի ունեցածը, մեծ հաշւով, մեր մշակոյթում եւ եզրութաբանութիւնում ընդունւած հասարակարգի յեղափոխութիւն էր՝ պայմանական կամ ԽՍՀՄ սոցիալիզմից կապիտալիզմի:

Այսօր Հայաստանում տեղի ունեցողը համարեայ բացառապէս ունի «յեղափոխութիւն» անունը՝ իր տարբեր կցորդային ձեւակերպումներով, որոնք կարելի է դասակարգել իրենց բնութագիչներով.

1. Ձեւի, մեթոդի եւ զգացմունքայնութեան-յուզականութեան բնութագրիչներ՝ «թաւշեայ յեղափոխութիւն», «խաղաղ յեղափոխութիւն», «անարիւն յեղափոխութիւն», «բաց ձեռքերի յեղափոխութիւն», «մերկ ձեռքերի յեղափոխութիւն», «ձեռքերի յեղափոխութիւն», «ծափերի յեղափոխութիւն», «ուսապարկերի յեղափոխութիւն», «քայլերի յեղափոխութիւն», «քայլելու յեղափոխութիւն», «քայլելու գաղտնիքը», «քայլողների յեղափոխութիւն», «հետիոտների յեղափոխութիւն», «բարձր տեխնոլոգիաների յեղափոխութիւն», «ցանցային յեղափոխութիւն», «ապակենտրոն յեղափոխութիւն», «դուխով յեղափոխութիւն», «ուրախ յեղափոխութիւն», «տօնական յեղափոխութիւն» եւ այլն:

2. Սոցիալական բնութագրիչներ՝ «ժողովրդական յեղափոխութիւն»/«ժողովրդի յեղափոխութիւն»/«ժողովրդական շարժում», «երիտասարդական յեղափոխութիւն», «ուսանողների յեղափոխութիւն», «երիտասարդ սերնդի յեղափոխութիւն», «հայկական երիտասարդական յեղափոխութիւն», «անկախութեան սերնդի յեղափոխութիւն» եւ այլն:

3. Օգտագործւող եզրոյթների երրորդ մասն ունի արժէքային բնութագիչներ` «արդարութեան յեղափոխութիւն», «ազատութեան յեղափոխութիւն», «վերածննդի յեղափոխութիւն», «զարթօնքի յեղափոխութիւն», «արժանապատւութեան յեղափոխութիւն», «սիրոյ յեղափոխութիւն», «սիրոյ եւ համերաշխութեան յեղափոխութիւն», «սիրոյ եւ բաց սրտերի յեղափոխութիւն», «ապրելու յեղափոխութիւն», «հայկական գարուն» եւ այլն: Արժէքային բնութագիչների այս ցանկին կարելի է աւելացնել նաեւ իշխող քաղաքական կուսակցութեան հնչեցրած «ատելութեան յեղափոխութիւն»-ը: Վերջինս կարելի է մեկնաբանել ինչպէս իշխող կուսակցութեան դիրքային ինքնընկալում՝ իրենք ատեցին այս յեղափոխութիւնը, այնպէս էլ՝ այս յեղափոխութեան ընթացքում իրենց նկատմամբ ատելութեան դրեւորումներ տեսան: 
Արժէքային եզրոյթներից ուշագրաւ է քաղաքական ենթատեքստ ունեցող «ազատութիւն» եզրը, որը մօտ մէկ շաբաթ ուղեկցւում էր հանրահաւաքներում հնչող «ազա՛տ, անկա՛խ Հայաստան» վանկարկումներով: Այս՝ սովորաբար ազգային ազատագրական շարժումներն ուղեկցող պահանջները արտաքուստ կարող են տարօրինակ թւալ, եթէ Հայաստանի ներքին ընկալումն այն հասկանալի չդարձնէր, թէումի՞ց կամ ինչի՞ց էին ցանկանում «ազատւել» եւ «անկախանալ» ցուցարարները: Սկզբունքօրէն կարելի է ասել, որ ուզում էին ազատւել ներքին քաղաքականութեան կուսակցական մենատիրութիւնից, որն իր հերթին, ըստ Հայաստանի ընդդիմադիր բնակչութեան եւ յեղափոխութեան տրամաբանութեան, տանում էր Հայաստանի ինքնիշխանութեան՝ անկախութեան մակարդակի նւազման:

4. «Դրսից» տրւող անունների մէջ գերիշխեց «հայկական» եւ/կամ «հայաստանեան» անունը: Մասնաւորապէս, ռուսական ԶԼՄ-ներում պարբերաբար յայտնւող եզրերից՝ «գունաւոր», «մայդանային», «վարդերի» անունները լուրջ արձագանգներ չունեցան, աւելի շատ օգտագործւեց «հայկական յեղափոխութիւն» անունը, բայց ռուսերէնում դա նաեւ «հայաստանեան»-ն էր, ռուսերէնի «Արմեանսկայա ռեւոլուցիա» թարգմանութիւնը կարող է թէ´ ազգային-էթնիկական նշանակել, թէ´ ազգային-պետական:

Ինչպէս տեսնում ենք, ոչ մի «իզմ» չկայ, հասարակարգային ոչ մի յեղափոխականութեան գաղափարախօսութիւն չկայ, նոյնիսկ յեղափոխական եզրութաբանութեան մէջ յայտնի բառ չկայ կամ, լինելու դէպքում, երկիմաստ է (ազատութիւն, անկախութիւն):

Բայց իրականում գաղափարախոսութիւն կայ, եւ այդ գաղափարախօսութիւնը կարելի է անւանել «արժէքների փոփոխութեան գաղափարախօսութիւն»: Կարծում եմ` հայկական յեղափոխութիւնը կարելի է անւանել արժէքների յեղափոխութիւն: Հիմնական խնդիրը քաղաքական եւ հասարակական մշակոյթի արժէքների փոփոխութիւնն է, որոնք արտացոլւած են յեղափոխութեան արժէքային բնութագրիչներում` «արդարութեան յեղափոխութիւն», «ազատութեան յեղափոխութիւն», «վերածննդի յեղափոխութիւն», «զարթօնքի յեղափոխութիւն», «արժանապատւութեան յեղափոխութիւն», «սիրոյ յեղափոխութիւն», «սիրոյ եւ համերաշխութեան յեղափոխութիւն», «սիրոյ եւ բաց սրտերի յեղափոխութիւն», «ապրելու յեղափոխութիւն»: Յեղափոխութեան գաղափարը, նպատակը, իմաստը հասարակական նոր մշակոյթի ձեւաւորումն է, եւ այն իսկապէս կարելի է անւանել արդարութեան, մարդու արժանապատւութեան, կարեւորման, արժեւորման, հասարակական համաձայնութեան յեղափոխութիւն: Սա, մի կողմից, շատ դժւար, միւս կողմից՝ հեշտ յեղափոխութիւն է: Այս կարգի յեղափոխութեան մեծագոյն շեշտը դրւում է արդիւնաւէտ գործող իրաւական համակարգի եւ «էլիտաների» վրայ՝ ով/ովքեր կը յարմարւեն «էլիտա», ովքեր կը լինեն «պատւի ասպետները», ինչը կընկնի բարոյականութեան հիմքում՝ պատւախնդրութիւ՞նը, թէ արկածախնդրութիւնը, թալա՞նը, թէ աշխատանքը, համընդհանուր իրաւու՞նքը, թէ «էլիտար իրաւունքը»: Սա ՀՀ նոր կառավարութեան հիմնական անելիքն է բոլոր ոլորտներում՝ տնտեսութեան, իրաւունքի, տարածքային կառավարման եւ այլն:

Բայց ես այստեղ շատ մեծ եմ տեսնում մշակոյթի եւ կրթութեան նախարարութիւնների դերը, որոնք, իմ կարծիքով, պիտի մշակեն Հայաստանի կարեւորագոյն հասարակական-մշակութային արժէքները ձեւակերպելու և դրանց հասնելու խնդիրները: Քանի դեռ յեղափոխութեան նպատակները յստակ են:

«hetq.am»

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։