فا

اجتماعی

چهارشنبه, 31 ارديبهشت 1399 16:48

نگاه مردم شناختی به ویروس کرونا و تبعات آن

امروزه سلامت بیشتر به عنوان نتیجه ای که باید آن را به دست آورد، مطرح است. به تعبیری دیگر، برای رسیدن به سلامتی، مردم باید کیفیت زندگی شان را ارتقاء دهند؛ در غیر این صورت، احتمال ابتلاء آنان به بیماری های مزمن و مرگ زودرس افزایش خواهد یافت.

آرا شاوردیان

نماینده دوره یازدهم مسیحیان ارمنی تهران و شمال کشور در مجلس شورای اسلامی،

کارشناس ارشد مردم شناسی

 

انسان شناسی به تبین شیوه های مختلف زندگی اقوام و ملل می پردازد تا بتواند به واقعیت های اجتماعی و ریشه های آن دسترسی پیدا کند. در گذشته عمده مطالعات و تحقیقات مردم شناسی مبتنی بر شناخت اقوام و ملل ابتدایی و باستانی بود، ولی شناسایی دیگر شاخه های مختلف علوم انسانی به ویژه انسان شناسی، در ایجاد ارتباطات سالم انسانی با هدف ایجاد یک دهکده جهانیکه صفت اصلی و عمده آن صلح و سازگاری بین المللی باشد، سبب شد تا قلمرو مطالعات انسان شناسی به کلیه اقوام و ملل اعم از ابتدایی، در حال رشد و توسعه یافته نفوذ نماید؛ به این جهت تحقیقات انسان شناسی عمیق تر و تخصصی تر گردید.

امروزه انسان شناسی همان مفهوم گسترده ای را دارد که مدتهاست واژه انگلیسی "آنتروپولوژی" در کشورهای آنگلوساکسون از آن برخوردار است و عبارتست از شناخت ماهیت زندگی اجتماعی و جوامع گوناگون انسانی. بنابراین بسیاری از علوم را که به مطالعه انسان می پردازد، در بر می گیرد؛ مانند انسان شناسی جسمانی و فرهنگی، مردم نگاری، انسان شناسی اجتماعی، مردم شناسی، جنبه هایی از زبان شناسی، تکنولوژی مقایسه ای، انسان شناسی پیش از تاریخ، روان شناسی اجتماعی و غیره.

هدف انسان شناسی، تحلیل، تفسیر و توصیف شؤون گوناگون زندگی اجتماعی بشری است اما تنها به توصیف نمی پردازد، بلکه با مقایسه و ارزیابی می کوشد منشأ امور و رابطه بین آن ها را دریابد. به هر حال هدف انسان شناسی شناخت آدمی است. وقتی انسان به منشأ نهادهای اجتماعی و طبیعی دست یافت، در می یابد که او می تواند، با استفاده از روش های علمی جدید، توانایی های  انسانی را به مرحله ای برساند که خودش در سرنوشتن دخالت داشته و حتی آینده خود را ترسیم نماید. سبک زندگی مفهومی است که توجه بسیاری از متفکران اجتماعی را به خود جلب کرده است. مفهوم سبک زندگی از جملهمفاهیمی است که پژوهشگران حوزه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برای بیان پاره ای از واقعیت های فرهنگی جامعه آن را مطرح می کنند و به کار می برند و دامنه به کار گیری آن در ادبیات علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی رواج زیادی یافته است، به طوری که تا چند دهه پیش، واژه های سلامت و بیماری، افراد را به یاد بیمارستان ها، پزشکان، پرستاران، دارو، داروخانه و جعبه کمک های اولیه می انداخت. در گذشته پدیده سلامت به عنوان موضوعی بدیهی انگاشته می شد. به عبارتی، مردم یا سالم بودند یا بیمار و از این دو وضعیت اغلب به عنوان سرنوشت یا چیزی که زندگی بر آن ها رقم زده بود، فرض می شد. اما این دیدگاه تا حد زیادی تغییر یافته است. امروزه این واژه ها معانی و مفاهیم گسترده تری پیدا کرده اند و طیف وسیعی از مفاهیم، از سطوح خرد، نظیر رفتارهای مرتبط با سلامتی، مانند رژیم غذایی مناسب، عادات مناسب برای سلامتی، ورزش و فعالیت های جسمانی و بدنی، عادات خواب مناسب، رفتار بیماری هایی مانند راهبردهای مقابله ای، الگوهای ارزیابی علائم، الگوهای کمک جویی گرفته تا سطح کلان، نظیر الگوهای اجتماعی سلامت و بیماری، آسیب شناسی اجتماعی بیماری، توزیع مناسب سلامت و بیماری در جامعه، تولید اجتماعی بیماری، اقتصاد سیاسی سلامت و بیماری  نظایر آن را شامل می شود. این تغییر الگوهای اجتماعی سلامت و بیماری، در راستای تغییرات چشمگیری در مدل ها و پارادایم های بیان کننده سلامت و بیماری صورت گرفته است.

امروزه سلامت بیشتر به عنوان نتیجه ای که باید آن را به دست آورد، مطرح است. به تعبیری دیگر، برای رسیدن به سلامتی، مردم باید کیفیت زندگی شان را ارتقاء دهند؛ در غیر این صورت، احتمال ابتلاء آنان به بیماری های مزمن و مرگ زودرس افزایش خواهد یافت.

در جامعه معاصر، ساز و کاری که سلامتی از طریق آن تقویت یا تضعیف می شود، سبک یا سبک های زندگی است. انسان ها معمولاً زندگی شان را با سلامتی آغاز می کنند اما شرایط زندگی و رفتارهای مرتبط با سبک زندگی مرتبط با این شرایط، بخت آنان را برای داشتن یک زندگی سالم در طول مدت عمرشان، افزایش یا کاهش می دهد.

سبک های زندگی مرتبط با سلامت را می توان به عنوان الگوهای رفتار جمعی تعریف کرد که از طریق انتخاب های مردم بر مبنای فرصت های موجود در زندگی شان، شکل می گیرد (کاکرهام، ۲۰۲۰).

در سال های اخیر پژوهش ها نشان داده اند که بسیاری از بیماری های عصر جدید، به عوامل رفتاری از قبیل سبک های زندگی بدون تحرک، رژیم غذایی ضعیف و نامناسب مرتبط است. در طی چند دهه گذشته، الگوهای بیماری در بسیاری از کشورها تغییر چشمگیری داشته است. همه گیری بیماری های عفونی به کمک پیشرفت های پزشکی کاهش چشمگیری داشته، اما از سوی دیگر و به طور همزمان افزایش چشمگیری در آنچه که اختلال های قابل پیشگیری نامیده می شود مانند سرطان ریه، بیماری های قلبی و عروقی و تصادفات جاده ای وجود داشته است.

تاریخ ایران و سایر نقاط جهان در دوران گوناگون سرشار از همه گیری های وحشتناکی است که  هزاران انسان را به کام مرگ فرستاده. گاهی گستردگی و تأثیر بیماری های واگیردار به حدی بوده است که موجب دگرگونی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در جوامع مختلف شده است. طی سالیان سال بروز این بیماری های واگیردار و غیرفابل پیش بینی و پیشگیری نشده درخاطره جمعی  ملت ها و اقوام تداعی کننده شرایطی هستند که بر اساس گزارش های منابع و تحقیقات جهان را درگیر بحران و شرایط سختی کرده است.

پیشینه بیماری های واگیردار مانند وبا، طاعون، سل و ... به عنوان یکی از عوامل مهم مرگ و میر به زمان های قبل باز می گردد. اکنون شاهد آن هستیم که دنیا در حال مقابله با همه گیری ویروس جدیدی است. ویروسی که تا کنون بیش از چهار میلیون نفر را مبتلا کرده است. همه کشورها با شیوع گسترده ویروس جدید کرونا دست و پنجه نرم می کنند. این بیماری یکی از بزرگ ترین همه گیری قرن حاضر اعلام شده است. هر چند بیماری های همه گیر در سطح جهان پیش از این نیز سابقه داشته است، مانند طاعون ژوسیتین، طاعون سیاه، وبا، سل، آنفلوانزای اسپانیایی ـ آسیایی، ایدز، تب ابولا، سارس یا سندرم حاد تنفسی، آنفلوانزای مرغی، جنون گاوی، مرس یا سندرم تنفسی خاورمیانه، ویروس ماربورگ، آنفلوانزای خوکی و سرانجام ویروس کووید-۱۹ یا کرونا.

شیوع خاص و سریع ویروس کرونا نشان می دهد که چگونه یک مسئله بیولوژیکی و اپیدمیولوژیکی می تواند به یک موضوع اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تبدیل شود.

تغییر رفتار مردم در مواجهه با بیماری کرونا به سختی صورت می گیرد و تعدادی از افراد آن را جدی نگرفته اند. پذیرش، باورپذیری و جدی گرفتن آن در بین مردم بسیار دشوار است؛ هرچند که به تدریج و با جدی شدن نشانه ها در اطرافیان، عموم مردم آن را یک تهدید به شمار خواهند آورد و مراقبت های بهداشتی و درمانی را به عنوان یک مسئله مهم جدی خواهند گرفت. لازم به ذکر است که مردم در مواجهه با بسیاری از حوادث و رویدادها چنین واکنشی را نشان می دهند.

در بررسی بحران ها و مخاطرات این که یک بحران چقدر به طول انجامیده است اهمیت ندارد، بلکه این که چه خساراتی به بار آورده و هزینه این خسارات چقدر بوده است، حائز اهمیت است. از پیامدهای اجتماعی بیماری کرونا که به تدریح در حال افزایش است، ایجاد وحشت در جامعه در پی مشخص شدن بیش از پیش ابعاد این بیماری ناشناخته است. سایه وحشت بیماری کرونا که ناشی از مرگ دردناک آن است در حال خودنمایی است و تبدیل به اولین موضوع گفت و گوهای روزمره در بین مردم گردیده است. میزان ارتباط فیزیکی مردم بسیار اندک شده و عموماً از حضور در جمع خودداری می کنند که ناشی از توصیه های بهداشتی بر ماندن در خانه و قرنطینه خانگی می باشد. شاید دلیل آن این است که هیچ تصوری از بیماری نداریم: اغلب ما هیچ گاه با یک بیماری سریع الانتشار و درمان ناپذیر، حتی از نوع نه چندان کشنده ی آن، مواجه نبوده ایم. آن اندازه سالمند نیستیم که آنفلوانزای اسپانیایی را به یاد داشته باشیم. تصور رایج این است که همیشه واکسن یا دارویی که قبلاً آزمایش شده باشد، وجود دارد. اکنون از طرق مختلف به ما گفته می شود که چگونه دستهایمان را بشوییم؛ اقدامی که به نظر نمی رسید کافی یا اطمینان بخش باشد. هرچند وضعیت کنونی بدترین نوع قابل تصور بیماری واگیردار نیست، اما خوب است که اکنون به این مسائل پی می بریم زیرا ممکن است معلوم شود که ویروس کرونای جدید صرفاً تمرینی مقدماتی بوده است.

از طرف دیگر، درد و رنج بیماران مبتلا به کرونا و خانواده های آنان یکی دیگر از پیامدهای کرونا است. دردی که بیماران مبتلا تحمل می کنند بسیار شدید و غیرقابل تحمل است. این بیماران با یک بیماری پیش رونده دست و پنجه نرم می کنند و در تصور بسیاری از آن ها ابتلا به این بیماری برابر با مرگ در نظر گرفته می شود. چنین تصوری، باعث دشوار شدن تحمل درد و رنج بیماری شده و بیماران لحظات بسیار سختی را در غریبانه ترین حالت ممکن در این دوره از عصر حاضر سپری می کنند.

سرعت زایدالوصف انتشار ویروس های جدید نظیر کرونا می تواند پیامد گسترده شدن و تسهیل ارتباطات بین انسان ها باشد به نحوی که از قلب شهر ووهان تا دل جنگل های آمازون این ارتباط و انتقال رخ داده است کووید-۱۹، مانند سارس و ابولا، بیماری دیگری است که ظاهراً از قلمرو حیوانات به عالم انسان ها راه یافته و سپس به کمک عوامل تسهیل کننده ارتباطات نظیر، هواپیما، قطار، خودرو و در کل، ارتباطات انسانی به سرعت به سرتاسر کشورهای جهان انتقال یافته است.

اگر ابعاد مثبت و منفی این قضیه را موشکافی کنیم، خواهیم دید که از بعد منفی، برخی سودجویان با گران فروشی، احتکار و برهم زدن نظم بازار به دنبال سود بیشتر بوده و هستند. پیامد این قضیه عدم رعایت پروتکل های بهداشتی توصیه شده توسط متخصصصین از جانب مردمی است که در تأمین حداقل های زندگی دچار مشکل بوده و هماینک مشکلاتشان صد چندان شده است فلذا برنامه ها و توصیه های دولتمردان با چالش مواجه می گردد. اما بعد مثبت آن، پیامدهای اجتماعی ـ فرهنگی ناشی از این همه گیری است. برای تعیین میزان سلامتی در یک جامعه، عوامل اجتماعی یعنی ارزش ها و هنجارها در نظر گرفته می شوند که شامل استحکام روابط اجتماعی، پیوندهای درون جامعه، حمایت اجتماعی و احساس امنیت است. امروز ما بیش از هر زمان دیگری شاهد افزایش مشارکت و سرمایه اجتماعی هستیم. در بعد جهانی اتحاد و همبستگی و مشارکت جهانی برای غلبه بر این ویروس دیده می شود و در بعد ملی و محلی بخشش قرض، اجاره مغازه یا خانه یا تأخیر آن، تأخیر در بازپرداخت وام های بانکی نشان گر شکلی از مناسبات مبتنی بر همبستگی است.

در بعد زمان شاهد ایثار کادر پزشکی ـ درمانی هستیم که به معنای واقعی کلمه ایثار و از خودگذشتگی را نشان می دهد.

تا دیروز بر انسان اجتماعی که در روابط اجتماعی و دورهمی حیات پیدا می¬کند، تأکید می شد و امروز همه از ایده در خانه ماندن، تنهایی و فردیت حمایت می کنند که شاید این راه حلی برای غلبه بر این ویروس مرگبار باشد؛ متداول ترین و مهم ترین استراتژی برای شرایط مواجهه با ویروس کرونا، رویکرد بهداشت عمومی است: افزایش ظرفیت درمانگاه ها، بیمارستان ها، قرنطینه جدی بیماران مبتلا شده و کمپین های مربوط به شست و شوی صحیح دست ها و آداب مرتبط با سرفه و عطسه کردن.

شیوع ویروس کرونا و پیامدهای اجتماعی مرتبط با آن باید به عنوان یکی از مهم ترین وقایع اجتماعی بشر در قرن حاضر در نظر گرفته شود. آنچه این شیوع را متمایز کرده است، احساس جهانی ضعف در زندگی بیولوژیک انسان و نیاز به جامعه استریل و به دور از هرگونه مخاطره می باشد. سازمان بهداشت جهانی، جدیدترین نوع ویروس جهش یافته را معرفی کرده؛ کرونا ویروسی جدید که قبلاً شناخته نشده بود؛ حال سؤال مهم این است که آیا ما می توانیم جامعه را با اعمال قدرت استریل کنیم؟ این عمل چقدر به طول می انجامد؟ چگونه می توان از بروز جهش های جدید این ویروس جلوگیری کرد؟ اکثر بحران های سلامت به طور مستقیم با رفتار انسان در محیط در ارتباط است. رفتار مخرب ما بر روی کره زمین از قرون گذشته تا به حال آسیب های زیادی را به محیط زیست وارد کرده است. ما باید یک تعامل بیولوژیکی با محیط از جمله ویروس ها آغاز کنیم. رفتارهای غذایی و سکونتی، نقش مهمی در نوع و میزان سرعت جهش این همه گیری دارند. ما باید رفتار خود در محیط و اقدامات خود در مواجهه با بحران ها را تغییر ایجاد کنیم تا با انعطاف پذیری در سطح روانی اجتماعی و معنوی بتوانیم بهبودی داشته باشیم.

اخبار مرتبط

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։