Հա

Օրակարգ

29/02/2020 - 14:20

Իդլիբի իրադարձութիւնների եւ հնարաւոր զարգացումների շուրջ

Իդլիբի շուրջ ստեղծւած իրադարձութեան հետ կապւած ռուս-թուրքական յարաբերութիւնների սրման հերթական փուլի ականատեսն ենք: Այդ կապակցութեամբ անհրաժեշտ է կատարել մի քանի դիտարկում.

ԱՐԱՄ ՇԱՀՆԱԶԱՐԵԱՆ

 

Իդլիբի շուրջ ստեղծւած իրադարձութեան հետ կապւած ռուս-թուրքական յարաբերութիւնների սրման հերթական փուլի ականատեսն ենք: Այդ կապակցութեամբ անհրաժեշտ է կատարել մի քանի դիտարկում.

Ա. Չի կարելի չհամաձայնւել փորձագիտական այն կարծիքի հետ, որ վերջին իրադարձութիւնները միանշանակ պէտք է դիտարկել Սիրիայի ճգնաժամում հիմնական խաղացողների միջեւ շահերի առճակատման եւ ազդեցութեան գօտիների վերաձեւաւորման շարունակական եւ չդադարող գործընթացի համատեքստում, որն այս անգամ դրսեւորւել է Իդլիբում առկայ ստատուս քւոյի պահպանման, կամ բոլորովին նոր ստատուս քւոյի ստեղծման տեսքով:

Բ.  Աստանայի գործընթացի մեկնարկից ի վեր, պաշտօնական Անկարան երբեւէ չի թաքցրել, որ Իդլիբը համարում է Սիրիայում իր անվտանգութեան գօտու ռազմավարական նշանակութեան առանցքային հանգոյցներից մէկը, եւ չի պատրաստւում համակերպւել դրա ստատուս քւոյի հնարաւոր փոփոխութեան եւ, հետեւաբար, կորստի հետ:

Գ. Դիպուկ է փորձագիտական կարծիքն այն մասին, որ ռուս-թուրքական առճակատման այս փուլում, Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը փորձել է կիրառել այսպէս կոչւած «ածելու սայրին խաղալու» ռազմավարութիւնը. կողմերից մէկը՝ տւեալ դէպքում Անկարան, իրավիճակը սրում է անցանկալի, նոյնիսկ աղէտալի ուղղութեամբ՝ ենթադրելով, թէ միւս կողմը վերջին պահին ինքնապաշտպանական նպատակներով կընկրկի:

Պարզ ասած, այս խաղից հմտօրէն օգտւողն այն հասցնում է պատերազմի՝ չսկսելով այն: Ով վախենում է, հրաժարւում է պատերազմից, եւ պարտւում է:

Ռուսաստանին, սկայան,  վախեցնել չի յաջողւել, եւ պաշտօնական Մոսկւան շարունակում է Իդլիբում համապարփակ աջակցութիւն ցուցաբերել սիրիական բանկի գործողութիւններին:

Ե. Միեւնոյն ժամանակ, Էրդողանը փորձում է Մոսկւայի շուրջ սեղմել օղակն, Արեւմուտքին, աւելի որոշակի՝ ԱՄՆ-ին եւ ՆԱՏՕ-ին ներքաշելով Ռուսաստանի դէմ իր սանձազերծած արկածախնդրութեան մէջ:

Զ. Ակնյայտ է, որ սա եւս Թայիփ Էրդողանի մօտ չի ստացւել: Թէ՛ Վաշինգտոնում, թէ՛ ՆԱՏՕ-ում Անկարային հասկացնել են տւել, որ չեն պատրաստւում դեկլարատիւ յայտարարութիւններից այն կողմ անցնել՝ ներքաշւելով Ռուսաստանի հետ ուղիղ հակամարտութեան մէջ՝ մանաւանդ, որ վերջիններս լուրջ խնդիրներ ունեն Անկարայի հետ:

Բացի այդ կայ եւս էական մի հանգամանք. Թուրքիան ռազմական գործողութիւններ է ծաւալել Սիրիայի տարածքում, ուր զօրք մտցնելու միջազգային որեւէ թոյլտւութիւն չունէր եւ, բնականաբար, միջազգային իրաւունքի եւ հանրային կարծիքի տեսանկիւնից համարւում է ագրեսոր:

Այս համատեքստում կարեւոր նշանակութիւն կարող է ունենալ մարտի 5-ին նախատեսւած Պուտին-Էրդողան հանդիպումը:

Կասկածից վեր է, որ կողմերից ոչ մէկը չի ցանկանում գնալ ռազմական լայնածաւալ գործողութիւնների ճանապարհով: Դա չի բխում ո՛չ Մոսկւայի, ոչ առաւել եւս Անկարայի անմիջական շահերից: Մեծ է հաւանականութիւնը, որ հանդիպման արդիւքնում կողմերը կը փորձեն հասնել որոշակի համաձայնութեան, եւ լիցքաթափել իրավիճակը գոնէ այս փուլում, որից յետոյ էլ նրանց միջեւ դիրքային եւ ուժային դիմակայութիւնը կը շարունակւի հիմնականում միջնորդաւորւած եւ տեղայնացւած բնոյթով:

Տրամաբանութիւնը յուշում է սակայն, որ մինչ հանդիպումը կողմերից իւրաքանչիւրը կը փորձի հնարաւորինս ամրապնդւած դիրքերով նստել բանակցային սեղանի շուրջ:

Մոսկւան արդէն որոշակիօրէն ապահովել է այդ դիրքերը, ինչը չի կարելի ասել Անկարայի դէպքում: Իրադարձութիւնների ներկայ ընթացքից պարզորոշ երեւում է, որ դժւար թէ Թայիբ Էրդողանին յաջողւի առաջիկայ մի քանի օրերի ընթացքում բեկումնային փոփոխութիւն մտցնել Իդլիբում ծաւալւող ռազմական գործողութիւնների ընթացքում: Մանաւանդ, որ դա կարող է չափազանց ռիսկային լինել:

Առ այդ չպէտք է բացառել Անկարայի կողմից սադրանքի գնալու հնարաւորութիւնը: Այս մասին արդէն ակնարկել է Էրդողանի արտաքին քաղաքականութեան հարցերով խորհրդական Մեսութ Հաքքը Ջաշընը, որը թուրքական «A Haber» հեռուստաընկերութեան ուղիղ եթերում սպառնացել է Մոսկւային ծանր վրէժով. «Ռուսաստանում 25 միլիոն մուսուլման կայ, Ռուսաստանը ներսից կը պառակտւի։ Եթէ մուսուլմանները սկսեն հարւածել, վրէժը շատ ծանր կը լինի Ռուսաստանի համար»:

Այս սպառնալիքն իհարկէ դժւար թէ խօսքից գործի վերածւի, հաշւի առնելով այն հանգամանքը, որ Մոսկւան եւս կարող է նման համարժէք գործողութիւններ ծաւալել Թուրքիայում: Յամենայնդէպս մինչ մարտի 5-ի՝ Պուտին-Էրդողան հանդիպումը դա բացառւած է:

Անկարան, սակայն, ունի պահեստային եւ աւելի գործնական տարբերակ: Դա Արցախի ճակատում «կրտեսր եղբօրն» աջակցութեան կանչելու տարբերակն է, որը ցանկացած պահի կարող է կեանքի կոչւել, հաշւի առնելով այդ ուղղութեամբ Բաքւի անթաքոյց հակւածութիւնն ու Մոսկւային նեղը դնելու ցանկութիւնը:

Եւ հէնց այս հանգամանքն էլ հայկական շահերի դիտանկիւնից օրակարգային է դարձնում Իդլիբում ծաւալւող իրադարձութիւնները:

Ընդունւած է նշել, որ իրադարձութիւնների ճիշտ գնահատման, դրանց համաչափ ու համարժէք արձագանքի դէպքում, արտաքին քաղաքականութեան ոլորտում ցանկացած մարտահրաւէր կարելի է առիթի վերածել: Հայկական կողմի համար Իդլիբն այսօր հէնց այդ մարտահրաւէրն է:

Միանշանակ պէտք է ընդունել փորձագիտական այն տեսակէտը, որ պաշտօնական Երեւանին անհրաժեշտ է առաւելագոյն հմտութիւն ցուցաբերելու միջոցով ամրապնդել սեփական դիրքերն ու կարողանալ Մոսկւայում օրակարգային դարձնել հայկական շահը՝ իրավիճակից նւազագոյն կորուստներով դուրս գալով:

Նոյնը կարելի է ասել նաեւ Իրանի հետ կապւած, որը թէեւ որոշակի հանգամանքներից ելնելով վերջին շրջանում գործում է յետ քաշւած դիրքերից, եւ ստիպւած համագործակցում է Թուրքիայի հետ, այդուհանդերձ, տարածաշրջանային անվտանգային, ռազմական ու քաղաքական հարցերում Անկարայի հետ ունի սկզբունքային տարաձայնութիւններ, եւ միանշանակօրէն աջակցում է Իդլիբում ռուս-սիրական համատեղ ռազմական գործողութիւններին:

Յ.Գ. Չմոռանանք այն հանգամանքը, որ Իդլիբում ռուս-սիրիական համատեղ գործողութիւնների առաջընթացից եւ յաջողութեան չափից է կախւած նաեւ հալէպահայութեան անվտանգութեան առաւել ամրապնդումը:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։