Հա

Համայնք

21/07/2019 - 14:20

120-ամեայ նամակ Սուրբ Թադէի վանքից

Այս օրերին երբ պատրաստւում ենք մեր հաւատքի ծննդավայր Սուրբ Թադէոս Առաքեալի վանքի տարեկան եռօրեայ ուխտագնացութեան, վերանորոգելու մեր քրիստոնէական հաւատքն ու ազգային պատկանլիութիւնը, մեր աչքերը յետադարձ հայեացքով սեւեռում ենք վանքի ժամանակակից պատմութեան, հաղորդւելու անցեալով եւ տեսնելու այն անձուկ կացութիւնը որին մատնւել էր հոգեւոր եւ ազգային այս կենտրոնը:

«alikonline.ir» - Այս օրերին երբ պատրաստւում ենք մեր հաւատքի ծննդավայր Սուրբ Թադէոս Առաքեալի վանքի տարեկան եռօրեայ ուխտագնացութեան, վերանորոգելու մեր քրիստոնէական հաւատքն ու ազգային պատկանլիութիւնը, մեր աչքերը յետադարձ հայեացքով սեւեռում ենք վանքի ժամանակակից պատմութեան, հաղորդւելու անցեալով եւ տեսնելու այն անձուկ կացութիւնը որին մատնւել էր հոգեւոր եւ ազգային այս կենտրոնը: Տեղեկացնում է Ատրպատականի ազգային առաջնորդարանը:

Ատրպատականի հայոց թեմի արխիւատնում պահպանւած նամականիի ճոխ հաւաքածոյից դուրս ենք բերել դեղնաւուն եօթ էջերից բաղկացած հետեւեալ նամակը, որտեղ Վանքի գործերի կառավարիչ Մեսրովպ Աւետիսեանը, իր 24 նոյեմբեր 1900 թւի ձեռագիր գրութեամբ զեկուցում է թեմի օրւայ առաջնորդ Տ. Սահակ եպս. Այվատեանին, Վանքի ինքնաբաւ չլինելու, ինչպէս նաեւ գաղթականաց յաճախակի անցքի հետեւանքով ստեղծւած անբաւարար դրութեան մասին:

Ըստ երեւոյթին վերոյիշեալ անձնաւորութիւնը, որը իբրեւ կառավարիչ նշանակւած է Վանքին, արեւմտահայ է, դատելով լեզւից, որը սակայն տեղ-տեղ փորձում է վերածել արեւելահայերէնի, երկուսի խառնուրդ մէկ նամակի բնագիր թողելով մեզ:

Հեղինակի աւելի ցաւալի մատնանշումն այն է, որ այդ օրերի հոգեւոր գերագոյն իշխանութիւնը անուշադիր է գտնւում Վանքի նկատմամբ, որը զուգադիպում է Խրիմեան Հայրիկի յառաջացած տարիքի գահակալութեան:

Այս եւ այլ խնդիրների մասին թողենք որ նամակագիրը ի՛նք արտայայտւի, մեզ փոխադրելով պատմութեան դէպքերի խաչմերուկները: Շուրջ 120-ամեայ այս նամակը եթէ անցեալին ուղղւած էր թեմիս առաջնորդին, այսօր այն ուղղւած է ո՛չ միայն մեր պատմութեամբ հետաքրքրւողներին, այլեւ իւրաքանչիւր սրտցաւ հայի:

 

ԳՐԻԳՈՐ ԵՊՍ. ՉԻՖԹՃԵԱՆ

Առաջնորդ Ատրպատականի հայոց թեմի

 

«Նորին Սրբազնութիւն

Տեառն Սահակ Եպիսկոպոս Այվատեան

Գերագոյն առաջնորդին Ատրպատականի.

 

Սրբազան Հայր,

Ստացայ Սրբութեանդ Հոկ[տեբմեր] 28 թուակիր նամակը՝ Նոյ[եմբեր] 20-ին, թէեւ պ[արոն] Արմենակը ստացած էր, բայց իմ տեղիցս բացակայ լինելուս՝ քովը պահած էր մինչեւ իմ վերադարձը: Հոկտեմբեր 10-ին, քանի հոգի քանտիթներ տեղս եկան, Վանուց նորոգութեան՝ եւայլն շինութեանց համար տեղեկագիր մը պատրաստելու: Տեղեկագիրը պատրաստուելէ զկնի որոշուեցաւ որ ես տանիմ զայդ յԷջմիածին: Արդէն ես վաղուց մտադիր էի ջրաղացի քարերը անցկացնելու համար մինչեւ Նախիջեւան գնալ, ի նկատի ունենալով եւս Վանքի այդ նեղ դրութիւնը՝ ստիպուեցանք ամբողջ տարուայ ել եւ մտից հաշիւը ճշտութեամբ գրի առնել եւ ներկայացնել Նորին Վեհափառութեան, որի մէկ պատճէնն ալ ղրկուած է Ձեզ, ներկայացնելով Սուրբ Թադէի վանքի վերաբերեալ իւրաքանչիւր գործի առթիւ մանրամասն տեղեկութիւն բերանացի եւ հաղորդեցի իրեն: Հետեւեալ օրը՝ որ սպասում էի ստանալ  գումար մը, որով կարողանայինք կարգադրել այդ հաշիւները, ստացայ 100 ռուբլի միայն, որի 10 ռուբլին իբրեւ ճանապարհածախք, իսկ մնացեալ 90 ռուբիլով պիտի անցկացնէի ջրաղացի քարերը, խոստանալով նախօրօք փող հաւաքել Վանքը: Ժամանակը անցկացած եւ ջրերը սառած լինելով, քարերը չկարացի անցկացնել. քարերը Արաքսի մէջէն գոմէշներով պէտք էր անցկենար, իսկ սառը ջրի մէջ գոմէշ մտցնելը անկարելի էր…:

Ստացած 100 ռուբլու մի մասը ծախսեցի մինչեւ տեղ հասնելը: Մի մասով գնեցի Վանուց աշխատաւորաց համար քանի մը պէտք եղած բաներ (հագուստեղէն), մնացածը 45 ռուբլիի չափ տեղ հասցնելով, տուեցինք մեր տղայոցմէ Պօղոս անուն անձին, որը անցեալ տարուանէ 40 թուման առնելիք ունէր Վանքի վրայ: Իմ յԷջմիածնից յետ դառնալէս անցնում է ահա ամիս մի էլ աւել, որ ոչ լուր մը առինք այնտեղէ, եւ ոչ նիւթական օգնութիւն: Խեղդւում ենք պարտատէրերից, մանաւանդ Եսայի Վարդապետի եղբայր անպիտան Աւետիսից: Հաւատացէ՛ք նրա ի գործ դրած այդ կեղտոտ միջոցները այլ եւս անտանելի եղած է: Օրեկան մէկ տոմսակ ուղարկելով փող է պահանջում, ո՞ւմը ասենք, կամ ո՞ւմը բողոքենք: Հերիք չէ՛ այդ բոլորը, սոցա վրայ եւ աւելացրէք այլոց խօսածները, Խորէն Էֆենտին ասում է, աւելի շուտ հրամայում է, «մի՞թէ Վանքի եկամուտը չի բաւականանում իրեն, որ սաչափ առարկայից փող էք վճարում», էհ, ի՞նչ ասենք այդպիսիներին:

Սրբազան Հայր, ուրիշները եթէ խօսում են, ես՝ գործին անտեղեակ լինելուց էր, իսկ Դուք որ ականատես եղած եւ ուսումնասիրած էք Վանքի դրութիւնը, կրկին զարմանում էք եղած հաշիւների վրայ: Միթէ՞ սխալ է որ Վանքը անցեալ Դեկտեմբերից մինչեւ հալոցը, իր բոլոր ուտեստը գնած է այն էլ իբր 20 թումանից: Գրում էք եւս այս տարուայ ցանքի արդիւնքից կարգադրեցէք պարտքի մէկ մասը: Առաջ հարկաւոր է իմանալ՝ եղած հացը պիտի բաւականանա՞յ մինչեւ ժամանակին: Հաւատացէ՛ք՝ ո՛չ երբեք, որովհետեւ այս տարի գաղթականաց ահագին հոսանք սկսած է սա գծով Ռուսաստան գաղթել, որոնք 3-4, ոմանք նոյնիսկ 10-15 օր մնալով Վանքում ապրում են, Վանքի հաշիւով: Մենք չենք կարող այլ եւս Բազունիի[1] կամ այլ վանահայրաց պէս վարուել այդ սովալլուկ թշուառաց հետ: Վերջապէս մինչեւ այժմ միջին հաշիւով օրեկան 20 անց շարունակ հաց ուտող կան, իւրաքաչիւր օր 2-3 չանաղ ալիւր հազիւ հազ հերիք է անում, 15 սոմար աղնցու արած ենք, նոյնքան էլ Գարնան համար վեր առած՝ մնացեալը որ 30 սոմարից ոչ աւել էր, ձմրան համար աղացած ենք, այն էլ եթէ այդպէս շարունակուի ամրան սկզբից կստիպուինք կրկին ցորեն գնել: Ահաւասիկ Վանքի ցորենի հաշիւը, որը արժի ստուգէք՝ ղրկուած ել եւ մտից հաշիւի թղթով: Այս տարի, միւս տարիներէն կրկնապատիկ աւել ցանք արած ենք, որ եթէ յաջողութիւն լինի, եկող տարի էլ ոչ մէկ բանի կարօտ կը մնայ Վանքը: Նոր կարող է ինքն իրեն կառավարուիլ, ուրիշներուն էլ՝ աւելի:

Այս տարի տաւարները բոլորն էլ մենք ենք պահում, եւ ոչ մէկ տաւար տուած ենք ուրիշի:  Տաւարները շատ, իսկ ուտեստը քիչ լինելու համար կարելի է հերիք չանէ: Դրա համար խնայողութեամբ ենք ձեռ տալիս տաւարներին, որ չլինի թէ անցեալ տարուայ պէս նեղութիւն քաշենք:

Ցաւում եւ ափսոսում ենք բոլորս էլ Ձեր Թեհրան գնալու համար: Այդ բանը ի՛նքը՝ Վեհափառը պատմեց ինծի, երբ ես հաղորդեցի իրենց Ձեր նպատակը, Սուրբ Թադէի Առաքելոյ Վանքը տեղափոխուելու առթիւ: Թերեւս այդ լուրը պաշտօնապէս եւս հաղորդուած լինի Ձեզ յԷջմիածնից: Այո՛, ցաւում ենք առաւել նրա համար, որ նոյն ինքն մեր հոգեւոր կառավարութիւնը շատ քիչ է մտածում այս Վանքի վրայ: Այդ բանը ստուգւում է եւս սրանից, որ Ձեզ փոխանակ Սուրբ Թադէի Վանքը նշանակելու, Թեհրան է ուղարկում: Հետաքրքիր է իմանալ, արդեօք այդ մասին Դուք ի՞նչ էք մտածում: Չի՞ կարելի մերժել այդ: Կը ցանկանք որ այդպէս լինի:

Մեր այստեղի առեւտուր շատ յաջող է ընթանում, տեղիս ապրանքը բոլորովին ծախած վերջացած ենք: Ալպեռը մտադիր էր Շամ գնալ, առեւտրական գործերի առթիւ այնտեղի վաճառականաց հետ տեսակցելու: Բայց այնտեղից եկած պատասխանը ստիպում է յետաձգել ժամանակ մի: Մօտ օրերս պէտք է Մինարէթ գնալ, ապրանք տեղափոխելու նպատակաւ:

Դարմօն տեղս է: Նա էլ կամենում է մասնակցել մեզ, այս առեւտուրի մէջ, մի քիչ փոխուած կարելի է ասել: Եթէ միւսն Մինարէթ չգտնէ, տեղը եղած քանի հոգի աշխատաւորները ուղարկեցինք Քարվանսարայ՝ մեր այնտեղի ընկերը ուզած էր նրանց: Այժմեանից որբանոցի հիմքերը դրած ենք արդէն: Երեք որբեր պահում ենք, կաշխատենք աւելցնել գիւղացոց երեխաները՝ հաւաքում ենք, տեսնենք պիտի յաջողե՞նք: Առ այժմ միջոցներ կպակսին: Բայց յոյս ունենք սկսուելէ յետոյ ամէն կերպ օգնողներ պիտի ունենանք:

Խնդրում ենք, եթէ կարելի է գրէք կրկին եւ կրկին յԷջմիածին, գէթ բարեհաճին այդ պարտքերը գոցելու շնորհք մը անելու: Հայրիկը ծերացեր է, շուտով մոռանում է նոյնիսկ ամենակարեւոր գործերը, Աստուած բարաքաթ տայ նրա շրջապատողաց, ի՞նչ հոգսերն է, այդպէս ջնջին բաներու համար ուղեղ յոգնեցնել պէ՞տք է:

 

Ընդունեցէք որդիական ջերմ համբոյրներս,

Մեսրովպ Աւետիսեան

Կառավարիչ Ս. Թադէի

Առաքելոյ Վանուց

Նոյ[եմբեր] 24/[1]900

Ի նոյն Վանս»:

___________________________________________________

[1] Յովհաննէս Վարդապետ Բազունի, վանահայր Սուրբ Թադէի (1897-1899)

Յարակից լուրեր

  • Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդի հարցազրոյցը Հունգարիայի ռատիոկայանի հետ
    Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդի հարցազրոյցը Հունգարիայի ռատիոկայանի հետ

    Հինգշաբթի 14 յունւարի 2021 թ.-ին, Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ գերշ. Տ. Գրիգոր Ս. արք. Չիֆթճեան հարցազրոյց ունեցաւ Հունգարիայի ռադիոկայանի հետ, «Ատրպատականի հայոց թեմի պատմամշակութային եւ հոգեւոր ժառանգութիւնը հանդիսացող յուշարձանները եւ դրանց պահպանութեան նւիրական աշխատանքը» նիւթով: 

  • Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդը Նոր տարւայ եւ Ս. Ծննդեան շնորհաւորանքներ ընդունեց
    Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդը Նոր տարւայ եւ Ս. Ծննդեան շնորհաւորանքներ ընդունեց

    6 յունւարի 2021 թ.-ին, նախորդ տարիներին ընդունւած սովորութեան համաձայն, Ատրպատականի զոյգ շրջանների նահանգապետները, կուսակալներն ու քաղաքապետները չկարողացան ներկայանալ Ս. Ծննդեան պատարագին, անձամբ հաղորդելու իրենց շնորհաւորանքը Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ՝ գերշ. Տ. Գրիգոր Ս. արք. Չիֆթճեանին, ազգային իշխանութեան եւ հայ համայնքին, նկատի ունենալով Կորոնա ժահրի ստեղծած համաշխարհային համավարակի վտանգը: 

  • Ս. Ծննդեան եւ Աստւածայայտնութեան տօնը Ատրպատականի հայոց թեմում
    Ս. Ծննդեան եւ Աստւածայայտնութեան տօնը Ատրպատականի հայոց թեմում

    Երեքշաբթի 5 եւ չորեքշաբթի 6 յունւարի 2021 թ.-ին, Ատրպատականի հայոց թեմի ժողովրդի հաւատաւոր զաւակները ազգային-եկեղեցական տօների հանդէպ նախանձախնդիր գիտակցութեամբ եւ հոգեկան խաղաղութեան մեծ ակնկալիքով նշեցին Յիսուս Քրիստոսի Սուրբ ծննդեան եւ Աստւածայայտնութեան տօները: 

  • Մեր հայրենիք՝ քաղցր ու դառն մեր թշնամեաց ցանկալի…
    Մեր հայրենիք՝ քաղցր ու դառն մեր թշնամեաց ցանկալի…

    Բացւող 2021 տարւան նայենք յոյսի լուսապայծառ աչքերով, որովհետեւ Աստծոյ օրհնութեամբ եւ Նրա սուրբ Աջի հովանաւորութեամբ անպայման գալու է «հանուր կեանքի արշալոյսը վառ հագած»: Սակայն անմիջական կարիքը ունենք «պոէտներ»-ի, «որ չեն պղծել իրենց շրթերն անէծքով», որպէսզի գովեն մեր Հայրենիքի «նոր կեանքը, նոր երգերով, նոր խօսքով: Յոյսի՛ Հայրենիք, լոյսի՛ Հայրենիք, իմ նո՛ր Հայրենիք՝ հզօ՛ր Հայաստան»:

  • Ատրպատականի հայոց թեմում ընթերցւեց Արամ Ա Վեհափառի Հայրապետի 2021 տարւայ Սրբատառ կոնդակը
    Ատրպատականի հայոց թեմում ընթերցւեց Արամ Ա Վեհափառի Հայրապետի 2021 տարւայ Սրբատառ կոնդակը

    Կիրակի 27 դեկտեմբեր 2020 թ.-ին, Ատրպատականի հայոց թեմում տարիների աւանդութեան համաձայն, տարւայ վերջին եկեղեցական արարողութիւնը կատարւեց Թաւրիզի հայոց ազգային գերեզմանատան Ս. Շողակաթ եկեղեցում, որտեղ նաեւ հանդիսաւոր հոգեհանգիստ կատարւեց այս տարւայ ընթացքում մեզանից առյաւէտ բաժանւած հանգուցեալների հոգւոց խաղաղութեան համար: 

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։