Հա
22/08/2019 - 09:10

Տնտեսութիւնը խոշոր ներդրումային ծրագրերի կարիք ունի

ՀՅԴ Բիւրոյի տնտեսական հետազօտութիւնների գրասենեակի պատասխանատու, տնտեսագէտ Սուրէն Պարսեանի համար անհասկանալի է՝ ինչու է կառավարութիւնը Ամուլսարի հանքի շահագործման փորձաքննութեան համար 400 հազար դոլար վճարել, իսկ հետագայում կասկածի տակ է դնում այդ փորձաքննութիւնն իրականացնող ընկերութեան հեղինակութիւնը։

«alikonline.ir» - ՀՅԴ Բիւրոյի տնտեսական հետազօտութիւնների գրասենեակի պատասխանատու, տնտեսագէտ Սուրէն Պարսեանի համար անհասկանալի է՝ ինչու է կառավարութիւնը Ամուլսարի հանքի շահագործման փորձաքննութեան համար 400 հազար դոլար վճարել, իսկ հետագայում կասկածի տակ է դնում այդ փորձաքննութիւնն իրականացնող ընկերութեան հեղինակութիւնը։ Տնտեսագէտի կարծիքով, հանքի շահագործումն անցած տարի դադարեցւեց քաղաքական դրդապատճառներով. «Գործող իշխանութիւնները որոշեցին չփչացնել իրենց ռէյթինգը, բնապահպանական իրենց իմիջն ընտրութիւններից առաջ, ուստի դեկտեմբերին նշանակւեց այս փորձաքննութիւնը»,- «Փաստինֆօ»-ի հետ զրոյցում ասաց Սուրէն Պարսեանը։

Տնտեսագէտի հետ զրուցել ենք ՀՀ տնտեսութեան մէջ հանքարդիւնաբերութեան դերից, հանքարդիւնաբերութեան օրէնսդրութիւնում փոփոխութիւնների անհրաժեշտութիւնից, ինչպէս նաեւ թէ Ամուլսարի հանքի շահագործումը տեւական ժամանակահատւած ձգձգելու ազդեցութիւնը ինչպիսին կը լինի երկրի տնտեսութեան վրայ։

 

- Երկրի տնտեսութեան համար հանքարդիւնաբերութիւնը կարեւոր ոլորտ է համարւում։ Ի՞նչ բարեփոխումներ են անհրաժեշտ ոլորտում, որպէսզի շրջակայ միջավայրին վնաս պատճառելու ռիսկերը նւազագոյնի հասնեն։

- Հանքարդիւնաբերութիւնը մեր տնտեսութեան համար կարեւոր նշանակութիւն ունի։ Այն կազմում է մեր ՀՆԱ-ի մօտ 3 տոկոսը, իսկ արտահանման՝ 25-30 տոկոսը։ Այսինքն հանքարդիւնաբերութիւնից ամբողջութեամբ հրաժարւելու դէպքում, կը հրաժարւենք մեր արտահանման մօտ մէկ քառորդ կամ մէկ որրորդից, ինչն էական ազդեցութիւն կունենան տնտեսութեան, երկրի մրցակցային առաւելութիւնների վրայ։

Այս համատեքստում պէտք է գնահատենք, որ չունենք հանքարդիւնաբերութեան այլընտրանք, սակայն դա չի նշանակում, որ պէտք է շարունակենք նախորդ շրջաններից եկող հանքարդիւնաբերութեան քաղաքականութիւնը։ Պէտք է այն վերանայենք։

 

- Յատկապէս ի՞նչն է պէտք վերանայել հանքարդիւնաբերութեան քաղաքականութիւնում։

- Ամենկարեւորը ընդերքը պէտք է լինի ազգային հարստութիւն։ Չնայած օրէնսդրութեամբ հռչակել ենք, որ այն ազգային հարստութիւն է, բայց ընդերքի օգտագործման իրաւունքով տալով մասնաւորին՝ փաստացի մենք հրաժարւում ենք ընդերքից։ Հետեւաբար հանքարդիւնաբերութեան գործունէութեան ոլորտում շատ կարեւորում եմ պետութիւն-մասնաւոր համագործակցութիւնը։ Պետութիւնը, ազդակիր համայնքները պէտք է դառնան հանքավայրերի կամ հանքեր շահագործող ընկերութիւնների բաժնետէրերը, սեփականատէրերը, ինչը նրանց թոյլ կը տայ վերահսկել հանքի գործունէութիւնն ինչպէս դրսից, այնպէս էլ ներսից։ Բացի այդ հանքի գործունէութեան արդիւնքում ստացւած օգուտները բնակչութեանը հասանելի պէտք է դառնան։

Հանքարդիւնաբերութեան օրէնսդրութիւնը վերանայելու անհրաժեշտութիւն կայ։ Ներկայիս օրէնսդրութիւնը, մասնաւորապէս ընդերքի օրէնսգիրքը միտւած է գերշահագործմանը։ Դրա վառ օրինակը Ռոյալթիի հաշւարկն է, ըստ որի՝ Ռոյալթին գանձւում է կորզւած հանքանիւթի նկատմամբ։ Այն չկորզւած մասը, որը գնում է պոչամբարներ, դրա նկատմամբ որեւէ հարկ չի վճարւում։ Հետեւաբար ունենք իրավիճակը, երբ տնտեսվարողը շահագրգռւած չէ մինչեւ վերջին գրամը կորզել հանքանիւթը, քանի որ ինքը միայն վճարում է այն ամէնի համար, ինչ կորզել է եւ այդ պոչերի ձեւով մնացած հանքանիւթերն ուղղակի պոչամբարներում կուտակւում են, որը յանգեցնում է մեր ընդերքի բարբարոսաբար գերշահագործմանը։ Բացի այս ամէնը, նաեւ հնարաւորինս պէտք է նւազեցնենք, իսկ առանձին դէպքերում, նոյնիսկ, արգելենք հանքանիւթի արտահանումը։ Պէտք է խրախուսենք, որ այդ հանքանիւթերը մնան երկրում եւ վերամշակւեն, ինչը թոյլ կը տայ աւելի մեծ, յաւելեալ արդիւնք ստանալ։ Հայաստանն, ըստ էութեան, դարձել է հանքանիւթ վաճառող երկիր, երբ կարող է հանքանիւթ վերամշակող եւ դրանից ստացւող ապրանքներ արտադրող երկիր դառնալ։ Այս ուղղութիւններով մասնագիտական քննարկումներ, կլոր սեղաններ են պէտք կազմակերպել, սակայն, ցաւօք, կառավարութեան կողմից այդ ցանկութիւնը կամ այդ քայլերը չեն նկատւում։

 

- Ամուլսարի հանքի շահագործումը ձգձգելն ի՞նչ ազդեցութիւն ունեցաւ ՀՀ տնտեսութեան վրայ:

- Եթէ հանքը սեպտեմբերից գործեր, տարեկան պէտք է 260-270 մլն. դոլարի արտահանում ունենայինք։ Ըստ էութեան չունենք այդ արտահանումը, ինչպէս նաեւ դրա հետ կապւած վճարւող հարկերը։ Սա մեր տնտեսութեան վրայ մեծ ազդեցութիւն կարող էր ունենալ, յատկապէս այն պարագայում, որ այս տարւայ առաջին 6 ամիսների կտրւածքով արտահանումը նւազել է մօտ կէս տոկոսով։ Օտարերկրեայ ուղղակի ներդրումների մասով նոյնպէս այս տարի լուրջ խնդիր ունենք։ Տնտեսութիւնը հիմա լուրջ, խոշոր ներդրումային ծրագրերի կարիք ունի։ Անհասկանալի է, որ այս ոլորտի լիազօր անձինք՝ ի դէմս շրջակայ միջավայրի նախարարութեան, էկոնոմիկայի նախարարութեան, չեն ստանձնում փորձագիտական եզրկացութեան ներկայացման պատասխանատւութիւնը, այլ մի կողմ են քաշւել։ Այսինքն՝ տեղեկատւական հոսքն ամբողջութեամբ պտտւում է վարչապետի շուրջ։ Այստեղ մարտավարութիւնը սխալ էր։ Նրանք ցանկանում են փորձաքննութեան միջոցով աւելացնել մարդկանց վստահութիւնը, սակայն տեղի ունեցաւ ճիշտ հակառակը։ Իշխանական տարբեր օղակներից կցկտուր, իրար հակասող տեղեկատւութիւն եկաւ, ինչը մարդկանց մօտ խորացրեց անվստահութիւնը։

 

- Ջերմուկի համայնքի ղեկավարը, բնապահպանները պնդում են, որ հանքը եւ առողջարանն անհնար է մէկտեղել։ Ի՞նչ կարծիքի էք։

- Նման հարցադրումը սխալ է։ Չպէտք է ընտրենք Ջերմուկի եւ հանքի միջեւ։ Սխալ է նաեւ իշխանութեան այն մօտեցումը, թէ որքան եկամուտ է բերում Ջերմուկը եւ որքան եկամուտ կարող է բերել հանքը։ Ջերմուկը հանքավայրից 8 կմ. հեռաւորութեան վրայ է գտնւում։ Բնակչութիւնը կարծում է, որ փոշի կարող է նստել համայնքի վրայ, կամ հնարաւոր պայթեցումների հետեւանքով ջրի բաղադրութիւնը փոխւի։ Փորձագիտական եզրակացութեան մէջ նշւած է, որ հանքի ջրերը կապ չունեն Ջերմուկի ջրերի հետ։ Այդ եզրակացութիւնը, սակայն, այնպէս ներկայացւեց, որ դրա նկատմամբ վստահութիւն չկայ։ Մենք սխալ մարտավարութիւն որդեգրեցինք, եւ այս իրավիճակում փորձում ենք մեր տնտեսութեան համար երկու կարեւոր ուղղութիւններն իրար հակադրել։ Ջերմուկը մեր ազգային հարստութիւնն է, եւ եթէ հանքը 10 տարի է շահագործւելու, ապա Ջերմուկը հարիւրաւոր տարիներ կարող է մեր երկրի տնտեսութեան համար եկամտի աղբիւր հանդիսանալ։

Անհրաժեշտ է Ջերմուկ համայնքը եւ համայնքի ղեկավարութեանը մասնակից դարձնել Ամուլսարի գործունէութեանը։ Այսինքն այս համայնքը պէտք է դառնայ այս հանքի սեփականատէրերից մէկը եւ ոչ միայն օգուտ ստանայ դրանից, այլ նաեւ կարողանայ ներքին վերահսկողութիւն իրականացնել հանքարդիւնաբերութեան վերաբերեալ։ Իրենց մարդը ներսում պէտք է տեսնի ՝ ինչ տնտեսական, արտադրական գործընթացներ են տեղի ունենում եւ արդեօք դրանք կարող են ազդել Ջերմուկի շրջակայ միջավայրի, ազգաբնակչութեան վրայ։ Ներկայումս հանքարդիւնաբերող մի շարք ընկերութիւններ ապահովագրում են իրենց ազդակիր համայնքի առողջութիւնը։ Այսինքն առողջական խնդրի ի յայտ գալուն պէս՝ հանքի ղեկավարութիւնը ստանձնում է այդ պատասխանատւութիւնը։

Կարող ենք այս ծրագիրը դարձնել լաւ հարթակ պետութիւն-մասնաւոր համագործակցութեան, բայց անընդունելի է, երբ պետութիւնը մի կողմ է քաշւում եւ մասնաւորին ու բնապահպաններին իրար դէմ է տրամադրում՝ սպասելով, թէ ով կը յաղթի։

 

Հեղինակ` Յասմիկ Կոշկարեան

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։